آرایش جنگی اقتصادی در کشور با بازآفرینی تجربه موفق دفاع مقدس

تجربه مدیریت اقتصادی ایران در دوران دفاع مقدس، به ویژه در شرایطی که کشور با محدودیت منابع، فشارهای خارجی و تهدیدهای نظامی مواجه بود، یکی از موضوعاتی است که می تواند برای سیاست گذاری اقتصادی در شرایط بحرانی مورد توجه قرار گیرد. همدلی میان مردم و مسئولان، مشارکت عمومی، اولویت منافع ملی، روحیه جهادی و استفاده از ظرفیت تشکل ها و نهادهای مردمی از جمله ویژگی هایی بود که در آن دوران مورد توجه قرار گرفت.

امروز نیز اقتصاد ایران با شرایط ویژه ای مواجه است و بحث درباره نحوه مدیریت منابع، حمایت از بنگاه های اقتصادی، تأمین مالی، حفظ زنجیره تأمین کالاهای اساسی و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و تعاون اهمیت بیشتری پیدا کرده است. از این منظر، بازخوانی تجربیات دوران دفاع مقدس می تواند به شناسایی برخی الگوهای قابل استفاده در شرایط کنونی کمک کند.

در همین راستا، خبرنگار ایکنا با رضا وفایی یگانه، معاون اقتصادی اتاق تعاون گفت وگویی داشته است که مشروح آن را در ادامه می خوانیم:

ایکنا - مدیریت اقتصادی در دوران دفاع مقدس چه ویژگی هایی داشت و چه تجربیاتی از آن دوره می تواند برای شرایط اقتصادی امروز مورد استفاده قرار گیرد؟

ابتدا باید به این نکته توجه کنیم که در احکام جدید رهبر معظم انقلاب نیز بر استفاده از ظرفیت افراد باسابقه و انتقال تجربیات موفق تأکید شده است. در حوزه اقتصاد نیز در کنار استفاده از نیروهای جوان و رویکردهای جدید، باید تجربیات موفق سال های ابتدایی انقلاب و دوران دفاع مقدس مورد توجه قرار گیرد و این تجربیات با گفتمان و اقتضائات دنیای امروز به نسل جدید منتقل شود.

در دوران دفاع مقدس چند ویژگی مهم در مدیریت کشور قابل مشاهده بود؛ نخستین ویژگی، همدلی میان مردم و مسئولان بود. در آن دوره همه یک هدف مشترک داشتند و برای دفاع از کشور، سرزمین و منافع ملی، اختلافات کنار گذاشته شده بود. این همدلی امکان هم افزایی و کار تیمی را فراهم می کرد.

ویژگی دوم، روحیه جهادی بود. در آن دوره نگاه بخشی به مسائل وجود نداشت و اولویت با منافع ملی بود. منافع شخصی و گروهی در برابر منافع کشور قرار نمی گرفت و همین رویکرد به مدیریت شرایط دشوار کمک می کرد.

موضوع سوم، مشارکت مردم بود. در دوران جنگ، دفاع از کشور یکی از بالاترین وظایف حاکمیتی و راهبردی محسوب می شد، اما حتی در چنین موضوعی نیز امام(ره) بر حضور و مشارکت مردم تأکید داشتند. مردم نیز با جان و دل وارد میدان شدند و مشارکت آنها کاملاً عملیاتی بود.

موضوع دیگر، نبود تبعیض بود. فساد و تبعیض از عوامل تضعیف کننده سرمایه اجتماعی هستند. در دوران دفاع مقدس اگر کمبودی وجود داشت، این کمبود برای همه بود و اگر فرصت یا امکانی وجود داشت، برای همه در نظر گرفته می شد. این نگاه در تقویت همدلی و انگیزه مردم نقش مهمی داشت.

ایکنا - در دوران دفاع مقدس دولت از ابزارهایی مانند کالابرگ یا همان کوپن برای مدیریت توزیع کالا استفاده می کرد و ساختار اقتصادی نیز دولتی تر از امروز بود. آیا با توجه به شرایط کنونی می توان از آن الگو برای ایجاد یک آرایش جنگی در اقتصاد استفاده کرد؟

این موضوع نیازمند توجه به تجربه کشورهای مختلف در شرایط بحرانی است. برای مثال، در دوران کرونا نیز مشاهده کردیم دولت هایی که از توان و امکان اقتصادی بیشتری برخوردار بودند، توانستند بحران را بهتر مدیریت کنند. دولت هایی که صرفاً به نقش حاکمیتی خود اکتفا کرده بودند، در مواجهه با برخی مسائل با محدودیت بیشتری روبه رو شدند.

البته این به معنای آن نیست که برای مدیریت شرایط بحرانی، اقتصاد باید به طور کامل دولتی شود. می توان سازوکارهای جدیدی طراحی کرد که در آن ملاحظات و همراهی میان دولت و بخش های مختلف اقتصادی وجود داشته باشد.

برای نمونه، در گفتمان تعاون، اهداف اقتصادی و اجتماعی در کنار یکدیگر مورد توجه قرار می گیرند. در اصول تعاون نیز بر این موضوع تأکید شده که فرد خود را در جامعه تعریف می کند و منافع عمومی و ارزش های اجتماعی باید مورد توجه قرار گیرد.

از سوی دیگر، می توان به تشکل های اقتصادی نقش بیشتری داد. دولت می تواند از ظرفیت نهادهای اقتصادی موجود و تشکل ها استفاده کند و بخشی از امور را با مشارکت آنها پیش ببرد. تشکل ها نیز به دلیل ارتباط با بخش های مختلف اقتصاد، می توانند مسائل را با نگاه جامع تر و بلندمدت دنبال کنند.

بنابراین، برای مدیریت اقتصاد در شرایط خاص، ضرورتاً نیازی نیست همه امور در اختیار دولت باشد؛ بلکه دولت می تواند با نهادهای اقتصادی، تشکل ها و بخش تعاون همکاری کند و از ظرفیت آنها برای عبور از شرایط بحرانی استفاده کند.

ایکنا - آیا مسئولان به این باور رسیده اند که شرایط اقتصادی کشور نیازمند مدیریت متناسب با شرایط جنگی است یا همچنان اقتصاد با سازوکارهای معمول اداره می شود؟

این باور حتماً وجود دارد و در دولت و میان مردم نیز چنین دغدغه ای مطرح است اما نکته مهم این است که این باور باید عملیاتی شود. فرض را بر این بگذاریم که همه پذیرفته اند کشور در شرایط ویژه و جنگی قرار دارد؛ مسئله این است که آیا این باور در قوانین، مقررات و تصمیمات اقتصادی نیز خود را نشان داده است یا خیر.

برای مثال، باید بررسی کنیم آیا قوانین و مقررات ما متناسب با شرایط جنگی تغییر کرده اند یا خیر. فرض کنید یک بنگاه اقتصادی بر اثر بمباران آسیب دیده، دسترسی آن به مواد اولیه کاهش پیدا کرده یا با تغییرات نرخ ارز مواجه شده است. آیا نحوه مواجهه ما با چنین بنگاهی با دو یا سه سال گذشته تفاوت کرده است؟ در بسیاری از موارد، می بینیم تغییر محسوسی در این زمینه ایجاد نشده است.

در حوزه تأمین مالی نیز باید ببینیم آیا نظام بانکی متناسب با شرایط موجود عمل می کند یا خیر. برای مثال، آیا نظام بانکی مکلف شده است بخشی از اعتبارات خود را به بازسازی و احیای واحدهای آسیب دیده اختصاص دهد؟ اگر بازسازی برای ما اولویت دارد، باید این اولویت در تخصیص منابع نیز خودش را نشان دهد.

موضوع دیگر، سیاست گذاری درباره زنجیره تأمین کالاهای اساسی است. وقتی منابع محدود هستند، باید آنها را به سمتی هدایت کنیم که در زنجیره تأمین کالاهای اساسی، مهم ترین نیازها را پوشش دهد. بنابراین اگر از این زاویه نگاه کنیم، باید گفت هنوز این دغدغه به شکل علمی و عملیاتی در همه ارکان اقتصادی کشور اجرا نشده است؛ هرچند اصل دغدغه در میان ارکان حاکمیتی و مردم وجود دارد.

ایکنا - اتاق تعاون برای بازآفرینی تجربیات دوران دفاع مقدس و استفاده از ظرفیت تعاونی ها در شرایط کنونی چه برنامه ای دارد؟

یکی از برنامه های ما این است که با توجه به تهدیداتی که کشور با آن مواجه است، اتاق تعاون نیز وظیفه خود می داند در چارچوب مسئولیت خود برای دفاع از کشور نقش آفرینی کند.

یکی از برنامه های ما بازآفرینی تجربیات موفق دوران دفاع مقدس است. باید این تجربیات را دوباره مورد بررسی قرار دهیم و آنها را به مدل های عملیاتی متناسب با شرایط امروز تبدیل کنیم.

این موضوع به ویژه با توجه به فرارسیدن هفته دفاع مقدس مورد توجه قرار گرفته است. برنامه ما این است که با استفاده از ساختارهای تعاونی، از جمله در حوزه تاکسیرانی، حمل ونقل و تعاونی های مصرف، تجربیات آن دوره را بازآفرینی کنیم.

هدف این است که با همکاری اتحادیه های حوزه حمل ونقل، مصرف و سایر بخش هایی که در دوران دفاع مقدس درگیر فعالیت های اقتصادی و پشتیبانی بودند، آن تجربیات موفق دوباره مورد توجه قرار گیرد و بتوانیم از آنها در شرایط امروز بهره بیشتری ببریم.

در واقع تلاش ما این است که تجربه موفق مشارکت تعاونی ها و مردم در دوران دفاع مقدس را بازآفرینی کنیم و متناسب با شرایط امروز، از این ظرفیت برای تقویت اقتصاد و دفاع از کشور استفاده کنیم.

انتهای پیام