فرهنگستان زبان و ادب فارسی به دنبال استانداردسازی ابزارهای ویرایش زبان

به گزارش خبرگزاری مهر، نخستین نشست از سلسله نشست های «هم اندیشی کنشگران رایاسپهر فارسی، دربارۀ مسائل زبان فارسی در فضای دیجیتال»، با موضوع گفت وگو دربارۀ «نرم افزار پاکنویس»، دوشنبه، سی ام شهریورماه 1405 در تالار دکتر شهیدی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به میزبانی محمود فتوحی رودمعجنی، مدیر پژوهش و نوآوری فرهنگستان، و با حضور ندا پورمرتضی، مسئول طرح نرم افزار پاکنویس، برگزار شد.

مدیر پژوهش و نوآوری فرهنگستان، هدف از برگزاری این سلسله نشست ها را تلاش برای افزایش قابلیت ها و امکانات برنامه های ویرایشگر زبان فارسی، تصحیح خطاها، بررسی چالش ها و کمک به ابزارهای دیجیتال در رایاسپهر فارسی برای تطبیق با نگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی عنوان کرد و ادامه داد: «هدف از برگزاری این نشست ها که نخستین نشست آن امروز برگزار می شود، برقراری تعامل فنی و تخصصی با طراحان نرم افزارها و مهندسانی است که به رایاسپهر فارسی توجه دارند و در این حوزه فعالیت می کنند.»

فتوحی دربارۀ زبان رایج در فضای مجازی و حکمرانی این فضا بر زبان گفت: «حکمرانی اصلی زبان فارسی در حال حاضر با فضای مجازی است، به این دلیل که این زبان در خانه، رایانۀ شخصی، تلفن همراه و… حضور دارد. بنابراین فعالان حوزۀ فضای مجازی اگر بخواهند می توانند داده ای را تولید کرده و آن را به مخاطب منتقل کنند. بنابراین کاربران، چه بخواهند چه نخواهند، تحت سلطۀ زیرساخت های فضای مجازی قرار می گیرند. ازاین رو، فرهنگستان تلاش می کند که به استانداردسازی نرم افزارهای فعال در این حوزه کمک کند.»

مدیر پژوهش و نوآوری گفت: «فضای مجازی، ابزار قدرت، القا و تأثیرگذاری است، بنابراین باید بین زیرساختِ حکمران و تولید محتوا (فرهنگستان زبان و ادب فارسی و نرم افزارهای تصحیح زبان)، رابطۀ تنگانگی وجود داشته باشد. علاوه براین، جهان نوشتار از کاغذ به بن سازۀ (پلتفرم) دیگری تغییر مکان داده است و باید به درستی با این کوچِ تمدنی همراه شد.»

فتوحی درباره ضرورت هم فکری فرهنگستان زبان و ادب فارسی بر ابزارهای طراحی شده مانند پاکنویس و ارتقا کیفیت آن ها توضیح داد: « نقش مهم فرهنگستان مرجعیت زبانی است، بنابراین ابزارهای تولیدشده، نیازمند دریافت گواهیِ تأیید اعتبار از این مرجع هستند. برای رسیدن به نتیجۀ بهتر باید دقت، نظارت و همراهی فکری میان فرهنگستان و شرکت های فعال در این زمینه، برقرار شود. زبان فارسی، خانۀ وجودی ماست، بنابراین باید با نظارت فرهنگستان و اعطای گواهینامه به این مؤسسه ها، هم بر مسئلۀ زبان فارسی در رایاسپهر نظارت داشته باشیم، هم اینکه به کار مؤسسه های فعال در حوزۀ زبان فارسی، اعتبار ببخشیم.»

ابزاری برای درست نویسی فارسی

ندا پورمرتضی، پاکنویس را ابزاری برای کمک به درست نویسی فارسی در فضای مجازی معرفی کرد و توضیح داد: «پاکنویس، تلاش می کند تا دانش زبانی را به تجربۀ درست نوشتن در فضای دیجیتال تبدیل کند.»

پورمرتضی با طرح این پرسش که چرا به ابزارهای نوشتاری فارسی نیاز داریم و در زمان نوشتن، ممکن است چه مواردی را اشتباه کنیم، گفت: «در نوشتار فارسی چهار مورد شامل املای واژه، فاصله و نیم فاصله، علائم نگارشی و نویسه های فارسی اشتباه نوشته می شوند؛ اما معمولاً هنگام حروف نگاری به سادگی دیده نمی شوند. این نرم افزار و مواردی مانند آن کمک می کند تا این اشتباه ها تصحیح شوند.»

سئول طرح نرم افزار پاکنویس، به چالش نوشتن فارسی در فضای دیجیتال اشاره کرد و توضیح داد: «نوشتن فارسی در فضای دیجیتال، به پشتیبانی زبانی سریع و در دسترس نیاز دارد. دلیل آن نیز، حجم روزافزون تولید محتوای فارسی، تنوع محیط های نوشتن، خطاهای املایی و نگارشی و دشواری دسترسی سریع به منابع معتبر زبانی است. بنابراین به ابزارهایی که در لحظۀ نوشتن به کاربر کمک می کنند، نیاز است.»

پورمرتضی دربارۀ عملکرد و همراهی برنامه پاک نویس توضیح داد: «نرم افزار پاک نویس درحال حاضر در چهار برنامه شامل ورد، افزونه مرورگر، صفحه کلید اندروید و ویرایشگر برخط به تصحیح نوشتار کاربر کمک می کند. بنابراین می توان گفت هرجا که فارسی می نویسیم، پاک نویس، ابزار مناسبی برای تصحیح نوشتار فارسی است.»

به عقیدۀ طراحان برنامۀ پاک نویسی، گاهی کاربرد این نرم افزار، اصلاحِ متن نیست، بلکه پیشنهاد زبانی است. پورمرتضی در این باره گفت: «گاهی در نوشتار، مسئله این نیست که واژه ای غلط است؛ بلکه می توان برای آن، گزینه ای برپایۀ منابع و مصوباتِ زبان فارسی پیشنهاد کرد.»

مسئول طرح نرم افزار پاکنویس، با اشاره به اینکه یکی از کاربردهای اصلی نرم افزارهایی مانند پاک نویس، امکان برقراری مسیری ارتباطی بین فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مصوبات آن و کاربران زبان فارسی است، توضیح داد: «فرهنگستان زبان و ادب فارسی، مرجع زبان فارسی است و مصوبات و داده های زبانی آن مرجع کار ماست. از میان آن ها، داده های قابل استفاده در ابزار جداسازی شده و در نرم افزار پاک نویس جمع آوری شده اند. از میان همین داده ها، هنگامِ نوشتنِ کاربر، پیشنهادهای مناسب ارائه می شوند، بنابراین نرم افزارهایی مانند پاک نویس، پلی مسیری میان فرهنگستان و کاربر است.»

مسئول طرح نرم افزار پاکنویس با ارائۀ گزارش آماری از پایش میزان کاربرد مصوبات فرهنگستان در میان کاربران این نرم افزار گفت «به نظر می رسد افق های تازه ای از تعامل و رویکرد مثبت میان کاربران زبان فارسی و واژه ‎های مصوب فرهنگستان در حال گشایش است.»

ورمرتضی دربارۀ اهمیت هموار شدن مسیر میان دیدگاه های فرهنگستان و کاربران گفت: «با استفاده از نرم افزارهای تصحیح نوشتار، دانش زبانی کاربر به دیدگاه های فرهنگستان زبان و ادب فارسی نزدیک می شود. کاربر، پیشنهاد را در زمان نوشتن دریافت می کند. این دانش می تواند در محیط های مختلفِ نوشتن، در دسترس باشد و مصوبات و داده های زبانی می توانند وارد فرایند واقعیِ تولید متن شوند.»

در پایان این نشست برخی از شرکت کنندگان به طرح پرسش های خود دربارۀ نرم افزار پاکنویس پرداختند که با پاسخ های مسئول طرح نرم افزار پاکنویس همراه بود.