هجرت حضرت معصومه(س) به قم؛ روایتی از دفاع یک بانوی علوی از ولایت + فیلم

حضرت فاطمه معصومه(س) از برجسته ترین بانوان خاندان اهل بیت(ع) است که نام و یاد ایشان در طول قرن ها با فرهنگ، معرفت، علم و معنویت در شهر قم پیوند خورده است. هجرت ایشان به قم، جایگاه علمی و معنوی، زیارت مأثور از امام رضا(ع)، کرامات نقل شده از آن بانوی بزرگوار و نقش حرم مطهر ایشان در تحولات فرهنگی و اجتماعی، از جمله موضوعاتی است که شناخت دقیق تر شخصیت حضرت معصومه(س) را ضروری می سازد.

از همین رو، خبرنگار ایکنا از قم، به سراغ حجت الاسلام والمسلمین صفر فلاحی، مدیر عالی حرم حضرت معصومه(س) رفته تا درباره شخصیت و جایگاه حضرت فاطمه معصومه(س)، اهداف و ابعاد هجرت ایشان به قم، زیارت با معرفت، کرامات آن حضرت و پیام های این بانوی بزرگوار برای جامعه امروز از وی بپرسد که متن این مصاحبه از نظر می گذرد:

ایکنا- اگر بخواهیم حضرت فاطمه معصومه(س) را به عنوان یک شخصیت مستقل تاریخی و مذهبی بشناسیم، ایشان را چگونه باید معرفی کرد؟

حضرت فاطمه معصومه(س) فرزند امام کاظم(ع) و خواهر تنی امام رضا(ع) و تربیت یافته مکتب حضرت موسی بن جعفر(ع) و امام رضا(ع) هستند. برای تبیین جایگاه تاریخی این بانوی بزرگوار، باید شرایط دوران امامت امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) را به درستی شناخت. امام کاظم(ع) در شرایطی قرار داشتند که بارها زندانی شدند و در نهایت در سال 183 هجری قمری به شهادت رسیدند و پس از ایشان، امامت به امام رضا(ع) منتقل شد.

با انتقال امامت به امام رضا(ع)، جامعه وارد دوره ای حساس شد و فشار و سخت گیری نسبت به خاندان اهل بیت(ع) افزایش یافت؛ تا جایی که امام رضا(ع) از مدینه تبعید شدند. در چنین شرایطی، شخصیت هایی برای دفاع از امامت و ولایت وارد میدان شدند که حضرت احمد بن موسی(ع)، شاهچراغ، از جمله آنان است و پس از ایشان، حضرت فاطمه معصومه(س) با هجرت تاریخی خود، نقش مهمی در دفاع از امامت و ولایت ایفا کردند.

بنابراین، حضرت فاطمه معصومه(س) را باید بانویی تربیت یافته مکتب امامت و ولایت دانست که در دفاع از امامت و ولایت سرآمد بودند. اگر بخواهیم ابعاد این هجرت و نقش تاریخی ایشان را به طور کامل تبیین کنیم، باید ساعت ها درباره این هجرت سرنوشت ساز سخن بگوییم.

var player = videojs('player_453333_4405835',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/323baabbZjo0NDI5MzIyLmpwZ3xmdWk6NDMxNzAwM3xsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4405835',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4405835"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4405835"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

ایکنا- تعابیر بکار برده شده در زیارت نامه حضرت(س)، چه تصویری از جایگاه این بانوی بزرگوار ارائه می دهد؟

یکی از ویژگی های منحصر به فرد حضرت فاطمه معصومه(س)، برخورداری از زیارت مأثور است؛ یعنی زیارتی که از امام معصوم(ع) برای ایشان نقل شده و این زیارت نامه از زبان امام رضا(ع) صادر شده است. در میان امامزادگان، کمتر شخصیتی را می توان یافت که چنین زیارت نامه ای برای او نقل شده باشد.

از محتوای این زیارت نامه می توان به جایگاه ویژه حضرت فاطمه معصومه(س) پی برد. به تعبیر آیت الله العظمی جوادی آملی، حضرت فاطمه معصومه(س) در سلسله مراتب اولیای الهی، پس از انبیای الهی جایگاه ویژه ای دارند.

در این زیارت نامه، ابتدا بر انبیای الهی و پیامبر اکرم(ص) سلام می شود و سپس ویژگی های حضرت فاطمه معصومه(س) مورد توجه قرار می گیرد. یکی از این ویژگی ها، میراث داری انبیای الهی است. همچنین شرافت خانوادگی ایشان به عنوان دختر رسول خدا(ص)، دختر امیرالمؤمنین(ع)، دختر حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت خدیجه کبری(س) و سپس به عنوان دختر امام، خواهر امام و عمه امام مورد توجه قرار گرفته است.

در پایان این زیارت نامه نیز جایگاه حضرت فاطمه معصومه(س) در پیشگاه الهی و مقام شفاعت ایشان مورد توجه قرار می گیرد. بر همین اساس، بزرگان ما در تفسیر این زیارت نامه، حضرت فاطمه معصومه(س) را شخصیتی دارای وجاهت و آبرو در پیشگاه الهی معرفی کرده اند که می تواند به تعبیر امام صادق(ع)، شیعیان را شفاعت کند. افزون بر این، در زیارت نامه، حضرت فاطمه معصومه(س) به عنوان واسطه ای برای تقرب و توسل بندگان به پروردگار مورد توجه قرار گرفته اند.

var player = videojs('player_814063_4405836',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/235ac0d0Zjo0NDI5MzI2LmpwZ3xmdWk6NDMxNzAwN3xsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4405836',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4405836"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4405836"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

ایکنا- با توجه به کرامات فراوانی که درباره حضرت فاطمه معصومه(س) نقل شده، این کرامات چه تصویری از جایگاه ایشان در میان مردم ارائه می دهد؟

حضرت فاطمه معصومه(س) از امامزادگان جلیل القدری هستند که در طول بیش از هزار و دویست سالی که از دفن ایشان در شهر مقدس قم می گذرد، کرامات فراوانی از ایشان دیده و نقل شده است. بخش قابل توجهی از این کرامات در تاریخ ثبت شده و در آثار مختلف آمده و برخی از آنها نیز از زبان علما و خادمان این آستان نقل شده است.

در همین زمینه، از آیت الله العظمی اراکی نقل شده است که هر امامزاده ای به واسطه کراماتی که از خود نشان می دهد، جایگاه و منزلت خود را در طول زمان اثبات می کند. حرم های اهل بیت(ع) و امامزادگان همواره پناه مردم بوده اند؛ مردم در این مکان ها عبادت کرده، توسل جسته و حاجات خود را از خداوند طلب کرده اند و در بسیاری از موارد، به واسطه این بزرگواران به حاجات خود رسیده اند.

حضرت فاطمه معصومه(س) نیز در ابعاد مختلف زندگی مردم حضور داشته اند. برای نمونه، ملاصدرا در ابتدای تفسیر سوره واقعه خود نقل می کند که در دوران اقامت در کهک، هرگاه با مشکل علمی مواجه می شد، به قم می آمد و با زیارت حرم حضرت فاطمه معصومه(س)، آن مشکل علمی برای او برطرف می شد. این گزارش نشان می دهد که کرامت حضرت فاطمه معصومه(س) تنها در حل مشکلات مادی و دنیایی خلاصه نمی شود، بلکه در مسائل علمی و معنوی نیز مورد توجه بوده است.

از سوی دیگر، برخی علمای بزرگوار نیز نقل کرده اند که مطالعه آثار علمی در قم و در جوار حرم حضرت فاطمه معصومه(س)، برای آنان آثار و برکات بیشتری داشته است. همچنین خادمان این آستان، در طول سال های خدمت خود، نمونه های متعددی از عنایات حضرت فاطمه معصومه(س) نسبت به زائران را مشاهده کرده اند که بخشی از آنها در کتاب «عنایات معصومیه» نیز گردآوری شده است.

در میان این موارد، نمونه های متعددی از عنایت حضرت به افرادی که با مشکلات جسمی، بیماری یا مسائل زندگی مواجه بوده اند، نقل شده است. حتی در مواردی، زائران پس از توسل و درخواست، به شکل غیرمنتظره ای مورد لطف قرار گرفته اند. این موارد در مجموع نشان دهنده جایگاه ویژه این بانوی بزرگوار در میان مردم و ارادتمندان ایشان است.

var player = videojs('player_619378_4405838',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/323baabbZjo0NDI5MzIyLmpwZ3xmdWk6NDMxNzAwM3xsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4405838',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4405838"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4405838"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

ایکنا- آیا می توان هجرت حضرت فاطمه معصومه(س) به قم را صرفاً یک سفر خانوادگی برای دیدار برادرشان دانست یا این هجرت اهداف مهم تری داشته است؟

سفر حضرت فاطمه معصومه(س) را باید یک هجرت ویژه و تاریخی دانست و نمی توان آن را صرفاً در قالب یک سفر خانوادگی یا دلتنگی خواهر نسبت به برادر تفسیر کرد. بدون تردید، ارتباط میان حضرت فاطمه معصومه(س) و امام رضا(ع) ارتباطی ویژه بوده است، اما شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوران و فشارهایی که بر اهل بیت(ع) وارد می شد، نشان می دهد که این حرکت ابعاد گسترده تری داشته است.

حضرت فاطمه معصومه(س) در شرایطی حرکت کردند که حتی خطر جانی، اهل بیت(ع) و خاندان آنان را تهدید می کرد. از این رو، این هجرت را باید حرکتی در دفاع از ولایت و امامت و دارای ابعاد سیاسی و فرهنگی دانست. مسیری که حضرت طی کردند، در حقیقت به مسیری برای دفاع از ولایت و امامت تبدیل شد.

به تعبیر رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت فاطمه معصومه(س) در مسیر حرکت خود بذر معرفت و ولایت را می پاشیدند و مردم را نسبت به شرایط جامعه اسلامی و سخت گیری هایی که نسبت به امام رضا(ع) صورت گرفته بود، آگاه می کردند. از این منظر، هجرت حضرت فاطمه معصومه(س) را باید در امتداد هجرت های تأثیرگذار اولیای الهی دانست که در طول تاریخ منشأ آثار و برکات فراوانی بوده اند.

ایکنا- اگر حضرت فاطمه معصومه(س) امروز در جامعه حضور داشتند، مهم ترین دغدغه ایشان چه موضوعی بود؟

به نظر می رسد شخصیت حضرت فاطمه معصومه(س) را باید شخصیتی فرهنگی و مربی تأثیرگذار دانست. اگر ایشان امروز در جامعه حضور ظاهری داشتند، مسئله فرهنگ دینی، تربیت دینی و توجه به هویت اسلامی می توانست از مهم ترین دغدغه های ایشان باشد و برای تحقق آن نیز سرمایه گذاری می کردند.

همان گونه که رهبر شهید انقلاب اسلامی بر اهمیت فرهنگ تأکید داشتند و فرهنگ را به هوایی تشبیه می کردند که انسان در آن تنفس می کند، به نظر می رسد حضرت فاطمه معصومه(س) نیز در جامعه امروز، مردم را به فرهنگ قرآن و اسلام ناب محمدی(ص) توجه می دادند.

var player = videojs('player_439435_4405840',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/323baabbZjo0NDI5MzIyLmpwZ3xmdWk6NDMxNzAwM3xsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4405840',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4405840"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4405840"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

ایکنا- زیارت با معرفت حضرت فاطمه معصومه(س) به چه معناست و زائر چگونه می تواند از یک زیارت صرفاً ظاهری به زیارتی آگاهانه برسد؟

در روایات مربوط به زیارت تأکید شده است که زیارت باید همراه با معرفت و آگاهی باشد. معنای زیارت با معرفت این است که انسان برای شخصیتی که به زیارت او می رود، جایگاه و شأن حقیقی او را بشناسد و بر اساس همان شناخت با او ارتباط برقرار کند.

در فرهنگ اسلامی، پیامبر اکرم(ص) هنگامی که امیرالمؤمنین(ع) را به عنوان ولی جامعه معرفی کردند، ابتدا از مردم درباره جایگاه و اولویت خود نسبت به آنان سؤال کردند و سپس امیرالمؤمنین(ع) را معرفی کردند. این مسئله نشان می دهد که شناخت جایگاه ولی خدا، مقدمه پذیرش ولایت و ارتباط صحیح با اوست.

ما نیز هنگامی که اولیای الهی و به ویژه حضرت فاطمه معصومه(س) را زیارت می کنیم، باید مقام و شأن ایشان را بشناسیم و بدانیم چه اموری برای ایشان اهمیت داشته است. اگر جایگاه حضرت فاطمه معصومه(س) را در پیشگاه الهی به درستی بشناسیم و بدانیم چه مقامی دارند، زیارت ما از یک حضور ظاهری فراتر رفته و به زیارتی آگاهانه تبدیل می شود.

زیارت با معرفت یعنی آنچه برای آن بزرگوار اهمیت و اولویت دارد، برای ما نیز اهمیت داشته باشد و نسبت به همان اموری حساس باشیم که ایشان نسبت به آنها حساسیت داشته اند. در چنین شرایطی، حضور در محضر حضرت فاطمه معصومه(س) می تواند بر سبک زندگی و انتخاب های انسان نیز اثر بگذارد.

ایکنا- حضرت فاطمه معصومه(س) چه پیامی برای نقش اجتماعی زنان و نسل امروز دارند؟

یکی از ابعاد مهم شخصیت حضرت فاطمه معصومه(س)، نقش اجتماعی و اثرگذاری ایشان است. کار بزرگی که این بانوی بزرگوار انجام دادند، نشان می دهد که در زمینه اثرگذاری اجتماعی، تفاوتی میان زن و مرد وجود ندارد. خداوند در وجود زن و مرد استعداد و توانایی هایی قرار داده است که هرچه انسان به خداوند نزدیک تر شود، شناخت بیشتری پیدا کند و در مسیر الهی تلاش بیشتری داشته باشد، می تواند در جامعه اثرگذارتر باشد.

حضرت فاطمه معصومه(س) از این جهت الگویی هستند که نشان می دهند در مکتب اسلام، زن نیز می تواند در عرصه های اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی منشأ اثر باشد.

var player = videojs('player_753938_4405841',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/235ac0d0Zjo0NDI5MzI2LmpwZ3xmdWk6NDMxNzAwN3xsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4405841',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4405841"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4405841"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

برای معرفی این بانوی بزرگوار به نسل امروز نیز باید بر این نکته تأکید کرد که ایشان تربیت یافته مکتب اهل بیت(ع) بودند و در کنار وظایف فردی، از مسئولیت های اجتماعی و سیاسی خود نیز غفلت نکردند.

حضرت فاطمه معصومه(س) بر خدامحوری، معادمحوری، عدالت، ظلم ستیزی، نپذیرفتن ظلم و مبارزه با بدی ها توجه داشتند. این ارزش ها اختصاص به زمان و مکان خاصی ندارند و امروز نیز می توانند برای جامعه راهگشا باشند. توجه به این ویژگی ها می تواند موجب افزایش علاقه، محبت و الگوگیری نسل امروز از شخصیت آن بانوی بزرگوار شود.

اگر بخواهیم حضرت فاطمه معصومه(س) را در یک جمله معرفی کنیم، می توان گفت ایشان بنده خوب خدا بودند که خیر مردمان عصر خود و خیر مردم پیرامون خود را می خواستند و در راه خدا تلاش می کردند تا در جامعه منشأ اثر باشند.

البته درباره حضرت فاطمه معصومه(س) تاکنون ده ها و صدها کتاب نوشته شده و جلسات و سخنرانی های فراوانی برگزار شده است، اما نمی توان ادعا کرد که حق این بانوی بزرگوار به طور کامل ادا شده است.

حضرت فاطمه معصومه(س) و مضجع شریف ایشان دارای مقامات و امتیازاتی هستند که در طول تاریخ جلوه های متعددی از کرامت و نورانیت آن مشاهده شده است. این آستان همواره مرجع و پناه مردم بوده و بزرگان، مراجع و شخصیت های علمی در رشته های مختلف، خود را خوشه چین خرمن معرفت حضرت فاطمه معصومه(س) می دانسته اند.

اهتمام بزرگان به زیارت این حرم شریف و حتی زیارت روزانه آنان، نشان دهنده جایگاه بلند حضرت فاطمه معصومه(س) است. امروز نیز این آستان تنها ملجأ ایرانیان نیست، بلکه از ده ها کشور، افرادی به اینجا آمده اند و در کنار زیارت، به فراگیری علوم الهی می پردازند.

این مضجع شریف در عصر حاضر همچنین به خاستگاه انقلاب اسلامی تبدیل شد؛ انقلابی که امروز الگویی برای مسلمانان و آزادگان جهان است. از خداوند متعال می خواهیم ما را قدرشناس این وجود بابرکت قرار دهد.

انتهای پیام