جنگ های 12 روزه و رمضان؛ یک کلاس بزرگ برای دانشگاه

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، دکتر رنجبر در آئین برگزاری دوره معرفت و توان افزایی «دانشمند شهید دکتر طهرانچی» تاکید کرد: اساتید صرفاً معلم یک واحد درسی نیستند، استاد وصایا در حقیقت و مربی هویت هستند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، در «دوره معرفت و توان افزایی دانشمند شهید دکتر محمد مهدی طهرانچی» که ویژه اساتید درس اندیشه های امامین انقلاب اسلامی و وصیت نامه امام خمینی (ره) برگزار شد، اظهار داشت: بحث امروز، بحث مهمی است، کار شما عزیزان بسیار ارزشمند و حیاتی است یکی از مهم ترین مسائل فرهنگی و تمدنی امروز کشور است.

وی افزود: وصیت نامه امام خمینی (ره) ابعاد سیاسی اجتماعی زیادی در خود جا داده است که شما اساتید گران قدر به خوبی از آنها آگاهی دارید؛ اما فرامتن و مسائلی که زمینه دریافت این وصیت نامه الهی سیاسی را فراهم می کند، بسیار مهم و قابل توجه بوده و بعضاً به آنها کم توجهی می شود.

دکتر رنجبر گفت: «پدیدآوردن تحول بزرگ و تاریخی در سطح ایران، امت اسلامی و جهان» توسط حضرت امام خمینی (ره) و «تعمیق، تثبیت، گسترش و استمرار» آن از سوی رهبر شهید انقلاب، موضوع مهمی بود که رهبر معظم انقلاب در پیام خود به مناسبت سالروز ارتحال حضرت امام (ره) بر آن تأکید کردند؛ تحولی که در نگاه رهبر معظم انقلاب ریشه آن به «مکتب خمینی کبیر» برمی گردد؛ مکتبی که زیربنای آن «قیام لله» است.

رنجبر افزود: از حکمت امام به یک «الگوی تربیتی» می رسیم و از الگوی تربیتی به انسانی می رسیم که بتواند در جهان امروز زندگی کند، انتخاب کند، مقاومت کند، پیشرفت کند، گفت و گو کند و هویت خود را حفظ کند. به عبارت دیگر این وصیت نامه یک دستورالعمل نظام مند برای حفظ هویت و پایداری ساختار شخصیت در برابر آشوب های زمانه است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی گفت : ممکن است دانشجو بداند امام چه گفته است، اما نداند چرا گفته است. ممکن است عبارت امام را حفظ کند، اما نتواند حکمت آن را در مسئله امروز به کار ببرد. ممکن است تاریخ انقلاب را بداند، اما نتواند نسبت آن تاریخ را با مسئله هویت، رسانه، فناوری، هوش مصنوعی، جنگ شناختی، استقلال علمی، عدالت، آزادی، پیشرفت و آینده ایران بفهمد؛ بنابراین وصایای امام مانند یک سیستم ناوبری معنوی (GPS) عمل می کند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: ما در دانشگاه به دنبال بازتولید محفوظات درباره امام نیستیم؛ به دنبال بازتولید انسان تربیت شده در مکتب امام هستیم. به دنبال حفظ معنا در درون جوانان عزیزمان در این دنیایی که ارزش های انسانی در حال محو شدن است، می باشیم.

دانشگاه از سرنوشت جامعه و سیاست از تربیت انسان جدا نیست

دکتر رنجبر گفت: اولین گام برای بازخوانی وصایای امام، این است که امام را به صورت یک «منظومه» ببینیم. امام مجموعه ای از جملات پراکنده نیست. اگر فقط جمله های امام را جدا کنیم، ممکن است در نهایت با مجموعه ای از گزاره ها مواجه شویم که هرکدام در یک زمان و در یک زمینه خاص گفته شده اند. اما اگر آنها را در کنار یکدیگر قرار دهیم، یک منظومه شکل می گیرد. در این منظومه، خدا در مرکز قرار دارد، انسان دارای کرامت است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: وصیت نامه سیاسی-الهی امام را نیز باید در همین چارچوب دید. این متن صرفاً توصیه هایی برای یک مقطع تاریخی نیست؛ خود ساختار وصیت نامه نشان می دهد که امام تلاش دارد نسبت انقلاب، مردم، اسلام، استقلال، دانشگاه، جوانان، روحانیت، فرهنگ و آینده جامعه را به یکدیگر پیوند بزند، بنابراین اگر بخواهیم امام را به نسل جدید معرفی کنیم، باید از این سؤال شروع کنیم که «این منظومه برای انسان امروز چه مسئله ای را حل می کند؟»

حیات طیبه؛ نقطه اتصال منظومه فکری امام، رهبری شهید و دانشگاه

دکتر رنجبر گفت: دانشگاه اسلامی یعنی دانشگاهی که تصویرش از انسان، علم، جامعه و آینده، با جهان بینی اسلامی سازگار باشد. یعنی دانشگاهی که علم را با مسئولیت، تخصص را با اخلاق، آزادی را با مسئولیت، پیشرفت را با عدالت و هویت را با عقلانیت پیوند بزند؛ این، دانشگاهی است که می تواند به حیات طیبه نزدیک شود.

وی افزود: حیات طیبه فقط یک مفهوم سیاسی نیست؛ در نوع انتخاب دوست، زندگی روزمره، نوع استفاده از تلفن همراه، در رابطه با خانواده، نحوه مصرف، نحوه استفاده از وقت، نوع مطالعه، نوع رابطه با جنس مخالف، اخلاق علمی، رعایت حقوق دیگران و... اثر دارد. پس اگر می خواهیم حیات طیبه را آموزش دهیم، باید آن را از سطح نظری به سطح زندگی بیاوریم.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی گفت: یکی از مهم ترین موضوعاتی که باید در کلاس های وصایا وارد آن شویم، مسئله مدرنیته است. ما با نسلی مواجه ایم که در جهان مدرن زندگی می کند. این نسل را نمی توان از جهان جدا کرد؛ نمی توان به دانشجو گفت فناوری را کنار بگذار، شبکه اجتماعی را نبین، جهان را نشناس و فقط در چارچوب تجربه نسل های گذشته زندگی کن. چنین رویکردی نه عملی است و نه تربیتی. از طرف دیگر، نمی توان گفت هرچه مدرن است، الزاماً خوب است؛ این هم خطا محسوب می شود.

وی افزود: اگر هوش مصنوعی آمده است، سؤال اصلی ما نباید این باشد که آیا هوش مصنوعی بد است یا خوب؟ سؤال درست این است که چگونه می توان از هوش مصنوعی برای پیشرفت انسان استفاده کرد، بدون اینکه انسان به موجودی وابسته، منفعل و فاقد قدرت تشخیص تبدیل شود؟

دکتر رنجبر تأکید کرد: اگر شبکه اجتماعی آمده است، سؤال اصلی ما این نیست که شبکه اجتماعی خوب است یا بد؟ بلکه باید بپرسیم چگونه می توان در فضای شبکه ای حضور داشت، اما هویت، تمرکز، اخلاق و قدرت تحلیل خود را از دست نداد؟

جنگ های 12 روزه و رمضان؛ یک کلاس بزرگ برای دانشگاه

دکتر رنجبر در تبیین اهمیت انتقال تجربیات اخیر اظهار داشت: یکی از مهم ترین تجربیاتی که باید به نسل جدید منتقل کنیم، تجربه جنگ های اخیر است. جنگ برای ما فقط یک حادثه نظامی نیست، بلکه باید آن را به یک «موضوع تربیتی» تبدیل کنیم.

وی افزود: یعنی از خودمان بپرسیم نسل جدید از این جنگ چه باید بیاموزد؟ آیا فقط باید تعداد موشک ها را بداند؟ آیا فقط باید درباره عملیات نظامی اطلاعات داشته باشد؟ اینها لازم است، اما کافی نیست. دانشجو باید بفهمد در جنگ جدید، میدان نبرد چندلایه است؛ یک لایه نظامی، یک لایه سیاسی، یک لایه اقتصادی، یک لایه دیپلماتیک، یک لایه رسانه ای و یک لایه بسیار مهم تر، لایه شناختی و روانی دارد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: امروز اگر دشمن نتواند سرزمین شما را تصرف کند، ممکن است تلاش کند ذهن شما را تصرف کند. اگر نتواند جامعه را با قدرت نظامی شکست دهد، ممکن است تلاش کند جامعه را از درون دچار بی اعتمادی کند. اگر نتواند مردم را به صورت فیزیکی از یکدیگر جدا کند، ممکن است آنها را در فضای مجازی در برابر یکدیگر قرار دهد. اگر نتواند امید را در میدان واقعی از بین ببرد، ممکن است تلاش کند امید را در میدان رسانه ای نابود کند؛ بنابراین جنگ امروز فقط جنگ سلاح ها نیست، جنگ روایت هاست.

بشارت و انذار؛ دو بال تربیت

دکتر رنجبر در ادامه اظهار داشت: تربیت انسان فقط با بشارت نیست و فقط با انذار هم نیست؛ هر دو لازم اند. اگر فقط بترسانیم، انسان مضطرب می شود. اگر فقط وعده بدهیم، ممکن است مسئولیت را فراموش کند. دانشگاه نیز به هر دو نیاز دارد. ما باید به دانشجو بشارت بدهیم که تو می توانی در جهان اثرگذار باشی.

وی افزود:، اما باید انذار هم داشته باشیم. باید مراقب این باشید که یک الگوریتم برای تو تصمیم نگیرد. مراقب باشید خشم تو را دیگران مدیریت نکنند. این به معنای تربیت متوازن است.

استاد وصایا؛ یک معلم تاریخ نیست

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تشریح کرد: شما را نباید صرفاً معلم یک واحد درسی دید. استاد وصایا، در حقیقت، مربی هویت است. شما باید به دانشجو کمک کنید بفهمد: من کیستم؟ از کجا آمده ام؟ در چه کشوری زندگی می کنم؟ تاریخ من چیست؟ دین من چه می گوید؟ انقلاب چه مسئله ای را دنبال می کرد؟ امام چه تغییری ایجاد کرد؟ و من امروز چه مسئولیتی دارم؟ اگر این پرسش ها بی پاسخ بمانند، فضای مجازی پاسخ آنها را خواهد داد و همه پاسخ هایی که فضای مجازی می دهد، الزاماً پاسخ های درستی نیستند.

کلاس وصایا باید از کلاس به دانشگاه سرریز کند

وی ادامه داد: کلاس وصایا نباید در پایان ترم تمام شود. دانشجویی که درباره استقلال مطالعه کرده، باید بتواند آن را در آزمایشگاه ببیند. دانشجویی که درباره عدالت مطالعه کرده، باید بتواند درباره مسئله اجتماعی تحقیق کند. دانشجویی که درباره حیات طیبه مطالعه کرده، باید درباره سبک زندگی فکر کند. دانشجویی که درباره مسئولیت اجتماعی مطالعه کرده، باید وارد یک پروژه واقعی خدمت اجتماعی شود. این تربیت است. تربیت زمانی اتفاق می افتد که دانش از کلاس خارج و وارد زندگی شود.

دکتر رنجبر اظهار داشت: گاهی محتوای ما درست است، اما زبان ما مناسب نیست. جوان امروز با زبان دیگری ارتباط برقرار می کند. این به معنای تغییر اصول نیست، به معنای تغییر روش انتقال است. اگر بخواهیم یک حقیقت را منتقل کنیم، باید زبان مخاطب را بشناسیم.

جنگ نظامی همراه با جنگ شناختی؛ یک جنگ ترکیبی

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: جنگ های اخیر به ما یک درس مهم دیگر هم داده اند. در گذشته، وقتی از امنیت ملی سخن می گفتیم، ذهن ما بیشتر به سمت مرزها، ارتش، تجهیزات و نیرو های نظامی می رفت. امروز اینها همچنان مهم اند، اما امنیت ملی یک مؤلفه دیگر نیز دارد: امنیت ذهنی و شناختی جامعه.

وی ادامه داد: جامعه ای که هر شایعه ای آن را دچار اضطراب می کند، جامعه ای آسیب پذیر است. جامعه ای که با یک خبر جعلی دچار خشم می شود، آسیب پذیر است. جامعه ای که نمی تواند میان واقعیت و روایت تمایز بگذارد، آسیب پذیر است؛ بنابراین تربیت دانشجوی تحلیلگر، بخشی از دفاع ملی است. این در کنار جنگ نظامی مهم است.

دانشگاه باید انسان تاب آور و مقاوم تربیت کند

دکتر رنجبر درباره اینکه تاب آوری و مقاومت یعنی چه؟ گفت: یعنی اگر شکست خوردی، نابود نشوی؛ اگر نقد شدی، فرو نریزی؛ اگر در فضای رسانه ای علیه تو موج ایجاد شد، عقل خود را از دست ندهی؛ اگر کشور با بحران مواجه شد، امید خود را از دست ندهی؛ اگر یک پروژه شکست خورد، دوباره شروع کنی؛ اگر شایعه ای منتشر شد، قبل از قضاوت بررسی کنی. علاوه بر همه اینها باید توان حمله داشته باشیم! یعنی همیشه منتظر حمله نباشیم تا دفاع کنیم، باید در زمینه های فرهنگی و اجتماعی این ما باشیم که به دشمن حمله می کنیم. اینها همه عناصر حیات طیبه اند؛ انسانی که تربیت اسلامی می شود، انسان شکننده ای نیست، انسانی است که می تواند در سختی، معنا پیدا کند.

وی در ادامه با مطرح کردن موضوع «نسل جدید را فقط با گذشته پیوند ندهیم؛ او را به آینده وصل کنیم» افزود: گاهی وقتی درباره امام صحبت می کنیم، تمام بحث ما گذشته محور می شود. باید امام را به آینده پیوند بزنیم. امام برای آینده یک جامعه مستقل، پیشرفته، اخلاقی، عدالت محور، علمی، مؤمن و آزاد را خواستار بود. امام فقط متعلق به گذشته نیست. امام می تواند بخشی از زبان گفت وگوی ما درباره آینده باشد.

وی ادامه داد: گاهی ما درس کلاس را برای کسانی طراحی می کنیم که از قبل با ما موافق اند؛ اما مخاطب اصلی ما باید کسی باشد که سؤال دارد و هنوز قانع نشده است. او دشمن ما نیست، او مخاطب تربیتی ما است. اگر بتوانیم او را با منطق، احترام و گفت و گو همراه کنیم، کار بزرگی انجام داده ایم.