توجه به «پیوست انسجام اجتماعی» در تصمیمات امری «فراراهبردی» است

عباسعلی رهبر، عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، در گفت وگو با ایکنا درباره ضرورت حفظ و تقویت انسجام اجتماعی در شرایط کنونی با توجه به گذشت بیش از 200 شب از حضور مردم در میدان ها و تلاش دشمن برای ایجاد شکاف داخلی و جنگ روانی و اهتمام به فرمایش مقام معظم رهبری، گفت: یکی از موضوعات مهم در تحلیل مباحث جامعه شناختی، چه در سطح داخلی و چه در جامعه شناسی سیاسی بین الملل، این است که چگونه رابطه مردم و دولت حفظ شود و از سوی دیگر، رابطه دولت با مردم نیز بر اساس نوعی اعتماد سازنده شکل بگیرد.

بیشتر بخوانید:

مسئولان «پیوست انسجام اجتماعی» را در تصمیم گیری ها لحاظ کنند توجه مضاعف دولت به «پیوست انسجام اجتماعی» تصمیمات در وضعیت جنگی

وی با تأکید بر رصد دقیق فضای منطقه ای، بین المللی و داخلی افزود: نکته بسیار مهم این است که پس از پشت سر گذاشتن جنگ 12 روزه و همچنین جنگ رمضان، همچنان در وضعیت استثنایی و نقطه ای ویژه از شرایط جنگی قرار داریم. به این معنا که شرایط موجود را نمی توان صرفاً وضعیت نه جنگ و نه صلح دانست؛ بلکه به نوعی دیگر در وضعیت جنگی قرار داریم.

رهبر ادامه داد: توجه به اینکه در وضعیت جنگی قرار داریم، اقتضا می کند که نسبت به آرایش نیروهای اجتماعی، مردم و ظرفیت قدرت اجتماعی توجه ویژه ای داشته باشیم تا قدرت سیاسی و دولت نیز بتواند قدرت خود را به شکل مناسب نشان دهد.

«اتحاد مقدس»؛ مهم ترین پشتوانه مردمی در شرایط جنگی

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به تجربه دو جنگ اخیر گفت: آنچه در این دو جنگ اتفاق افتاد، این بود که امام شهید، بحث «اتحاد مقدس» و نوعی اراده خاص مردمی و الهی را در جنگ 12 روزه به منصه ظهور رساندند و همواره از آن تعریف و تمجید کردند.

وی افزود: یکی از مهم ترین تأکیدات امام شهید پیش از شهادت، حفظ اتحاد مقدس مردم با همه شکل ها، سلایق و گرایش های مختلف بود و همواره توصیه می کردند که این اتحاد مقدس حفظ شود. پس از ایشان نیز مقام معظم رهبری بر این نکته تأکید کرده اند و موضوع اتحاد ملی و انسجام ملی و همچنین توجه به عواملی را که ممکن است در این انسجام خلل ایجاد کند، مطرح کرده اند.

رهبر با تشریح مؤلفه های قدرت در شرایط جنگی بیان کرد: ما در یک ضلع، قدرت نظامی بسیار قوی داشتیم و رزمندگان ما به خوبی ظاهر شدند. در ضلع دیگر نیز در حوزه خدمات عمومی، دولت تا حد مقدور اقدامات بسیار مهمی انجام داد؛ اما آنچه میان قدرت سیاسی و قدرت نظامی نقش چسب را ایفا کرد، حضور و ظهور مردم در قالب بسیج مردمی بود که خود را نشان داد.

وی ادامه داد: حضور مردم عامل بسیار مهمی شد تا این چسب میان قدرت سیاسی و قدرت نظامی محکم تر شود و اعتمادبه نفس، حمایت و حرکت های بسیار مهمی را ایجاد کرد. بنابراین حضور مردم و انسجام اجتماعی در شرایط جنگی، صرفاً یک موضوع اجتماعی نیست، بلکه یکی از مؤلفه های مهم قدرت ملی به شمار می رود.

تلاش دشمن برای هدف قرار دادن نقطه قوت جامعه

رهبر با اشاره به تلاش دشمن برای هدف قرار دادن نقاط قوت جامعه، اظهار کرد: طبیعی است که دشمن به دنبال نقاط قوت باشد و یکی از نقاط قوت ما همین انسجام مردم است. بنابراین دشمن تلاش می کند با قطبی سازی، افزایش اختلافات و ایجاد شکاف های بیشتر، این انسجام را هدف قرار دهد.

وی افزود: دشمن همچنین به دنبال آن است که در محاسبات مسئولان تغییر ایجاد کند و از ابعاد اقتصادی نیز فشارهای اجتماعی به وجود آورد. بنابراین باید نسبت به این مسئله هوشیار بود و اجازه نداد فشارهای مختلف، انسجام اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به دیدگاه جامعه شناسان درباره نسبت دولت و جامعه گفت: حتی اگر به یک دولت فروپاشیده توجه کنیم، در مقایسه با یک جامعه فروپاشیده، جامعه شناسان معتقدند که دولت فروپاشیده قابل اصلاح است، اما جامعه فروپاشیده قابل اصلاح نیست.

وی تصریح کرد: از این جهت، دشمن نقطه کانونی خود را به خوبی در نظر گرفته است و هدف آن، ایجاد جامعه ای فروپاشیده است. بنابراین واکسن مقابله با این جامعه فروپاشیده که هدف دشمن است، توجه به معیارهای انسجام و اتحاد است.

انسجام اجتماعی به معنای نادیده گرفتن قانون و هویت ملی نیست

رهبر در ادامه بر ضرورت فهم صحیح از مفهوم انسجام تأکید کرد و گفت: البته نکته ای که باید به آن دقت کرد، فهم درست از انسجام و تلقی صحیح از اتحاد ملی است. ما باید خط قرمزهایی را در نظر بگیریم؛ از جمله قانون، تمامیت ارضی، هویت ملی و دفاع از شهدا.

وی افزود: در کنار این خط قرمزها، می توان خطوط نارنجی و سبز را نیز در نظر گرفت؛ یعنی در مواردی که مسئله به اصول و مبانی اساسی جامعه مربوط نمی شود، باید تغافل کرد، گذشت داشت و به سلایق و روش های مختلف احترام گذاشت.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تأکید کرد: این نکته بسیار مهم است که قانون را به عنوان یک خط قرمز مورد توجه قرار دهیم؛ چراکه قانون، مسئله ای است که در همه جوامع اهمیت دارد و اگر قانون وجود نداشته باشد، خود انسجام اجتماعی نیز دچار شکست خواهد شد.

رهبر با اشاره به ضرورت اولویت بندی مسائل در شرایط کنونی اظهار کرد: نکته دومی که بسیار مهم است، اصلی و فرعی کردن مسائل است. ممکن است بسیاری از موضوعات مهم باشند، اما جزو اولویت های اصلی نباشند. البته این مسئله به معنای آن نیست که حساسیت جامعه نسبت به این موضوعات از بین برود.

وی افزود: برای مثال، اگر اختلاسی صورت می گیرد، باید نسبت اهمیت و اولویت آن را با مسئله دفاع از کشور در شرایط کنونی در نظر گرفت. دفاع از کشور در شرایط فعلی اهمیت بسیار زیادی دارد اما این به معنای آن نیست که اختلاس و فساد در نظام های اداری یا اقتصادی برای ما عادی شود. مسئله مهم این است که اولویت ها به درستی تعیین شوند.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: بنابراین، اولویت بندی مسائل باید مورد توجه قرار گیرد، اما در عین حال نباید نسبت به موضوعات مهم، حساسیت خود را از دست بدهیم. نباید این گونه باشد که به دلیل توجه به یک اولویت اصلی، نسبت به سایر مسائل دچار بی تفاوتی شویم.

ترک فعل به بهانه انسجام ملی پذیرفتنی نیست

رهبر «ترک فعل» را سومین نکته مهم در این زمینه دانست و گفت: ما نمی توانیم به بهانه انسجام و اتحاد ملی، اقداماتی را که انجام آنها واجب است و خودشان به نوعی به تقویت اتحاد ملی کمک می کنند، رها کنیم.

وی تصریح کرد: در عین حال، درباره هر فعلی که قرار است انجام شود، باید به روش انجام آن نیز توجه داشت. انجام یک اقدام نباید با روش های اغراق آمیز، فعالیت های تحریک کننده یا بدون پیوست های رسانه ای و فرهنگی مناسب صورت گیرد.

رهبر با بیان اینکه نحوه انجام فعل به اندازه اصل آن اهمیت دارد، افزود: مهم تر از انجام خود فعل، حساسیت نسبت به نحوه انجام آن است؛ چراکه بی توجهی به این مسئله ممکن است، خدای نکرده، شرایطی را ایجاد کند که روابط نادرست اقتصادی، سیاسی یا فرهنگی در جامعه عادی سازی شود و جامعه را با چالش مواجه کند.

وی ادامه داد: بنابراین، برای کمک به انسجام و اتحاد ملی که مهم ترین موضوع ماست، باید چند مسئله را با دقت در نظر بگیریم؛ اهداف اصلی باید مشخص باشد، اولویت ها باید مورد توجه قرار گیرد و در عین حال، نباید نسبت به مسائل مهم، حساسیت خود را از دست بدهیم و دچار سستی و کرختی نسبت به وظایف اصلی خود شویم.

نقد سازنده، لازمه پویایی جامعه

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در ادامه با اشاره به اهمیت نقد در جامعه گفت: جامعه ای که نقد ندارد، پویا نیست. جامعه ای که نقد دارد، زنده و پویاست؛ اما این نقدها باید در یک فضای کاملاً آرام و سازنده انجام شود و در بسیاری از موارد نیز باید به شکل محرمانه و در فضای مناسب مطرح شود.

وی افزود: اینکه بخواهیم جامعه را بدون نقد رها کنیم، درست نیست. نبود نقد در جامعه نیز خودش به انسجام ضربه می زند. بنابراین، در کنار حفظ اتحاد و انسجام ملی، باید زمینه نقد سازنده و اصلاح گر نیز وجود داشته باشد.

روایت سازی؛ یکی از میدان های مهم جنگ امروز

رهبر در ادامه در پاسخ به پرسشی درباره نقش نخبگان و صاحبان تریبون در تبیین قدرت و قوت ایران و ضرورت پرهیز از سخنانی که انگیزه های ملی و عمومی را تضعیف می کند، اظهار کرد: امروز جنگ فقط در عرصه نظامی اتفاق نمی افتد؛ بلکه ما درگیر جنگ اقتصادی و فرهنگی نیز هستیم و این جنگ در خاکریزهای مختلف در حال انجام است.

وی یکی از مهم ترین این عرصه ها را «روایت سازی» از جنگ و اتفاقات کشور دانست و گفت: آنچه در این زمینه اهمیت دارد، روایت سازی از این جنگ است. قرآن نیز سراسر روایت است و روایت سازی که با کلمه «قُل» انجام می دهد. بنابراین، در فضای فعلی و در شرایطی که فناوری های نوین ارتباطی گسترش یافته و در فضای جهانی شدن قرار داریم، روایت سازی از اتفاقات و موضوعات، اهمیت بسیار زیادی دارد.

رهبر ادامه داد: ذهن اجتماعی و ذهن فردی افراد کاملاً درگیر روایت هاست و روایت ها حتی می توانند بر واقعیت عینی و موجودیت حقیقی افراد غلبه پیدا کنند. به همین دلیل، اهمیت روایت سازی را باید به صورت جدی مورد توجه قرار داد.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی با تأکید بر نقش صاحبان تریبون در این عرصه بیان کرد: هرچه قدرت و جایگاه شما و داشتن تریبون مهم تر باشد، به همان اندازه میزان اثرگذاری شما نیز بیشتر خواهد شد.

وی افزود: در شرایط امروز، یک کانال ارتباطی داخلی با یک شبکه اجتماعی بین المللی متفاوت است و اثرگذاری یک فرد معمولی با فردی که تریبون و قدرت ارتباطی گسترده تری دارد نیز یکسان نیست. بنابراین، هرچه جایگاه اجتماعی و رسانه ای افراد بالاتر باشد، مسئولیت آنها در روایت سازی و نحوه بیان مسائل نیز بیشتر خواهد بود.

رهبر در ادامه با اشاره به اهمیت روایت سازی در عرصه جنگ روایت ها اظهار کرد: حتی ترامپ کم خرد نیز وقتی وارد عرصه روایت سازی می شود، شبکه اجتماعی مخصوص خود را ایجاد می کند تا بتواند روایت های مورد نظرش را ارائه کند. در حالی که توییتر، اینستاگرام و بسیاری از دیگر ابزارهای ارتباطی نیز در خدمت این جریان قرار دارند و مستقیماً برای روایت سازی مورد استفاده قرار می گیرند.

وی با تأکید بر اینکه باید میان واقع بینی و آشکار کردن نقاط ضعف تفاوت قائل شد، گفت: یکی از نکات بسیار جدی و تأمل برانگیز این است که متأسفانه در جامعه ما «واقعیت بینی» با «آشکار کردن نقطه ضعف» یکی شده است. هیچ کس مخالف این نیست که مسئولان واقعیت های جامعه را ببینند و واقعیت های موجود مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه باید بدون آرزواندیشی و توهم، واقعیت های جامعه را شناخت.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی افزود: مسئله این است که بیان این نقاط ضعف نیز باید در جایگاه و قالب مناسب خود صورت گیرد. مردم عادی مسئولیتی در این زمینه ندارند و مسئولیت شناخت و اصلاح این نقاط ضعف بر عهده مسئولان، مدیران و وزراست. بنابراین، اینکه نقاط ضعف در فضای عمومی و برای مخاطبانی که مسئولیتی در قبال آن ندارند مطرح شود، نیازمند تأمل جدی است.

مسئولان نسبت به پیامدهای روایت های خود حساس باشند

رهبر ادامه داد: در صحنه جنگ روایت ها، مسئولان باید مراقب باشند که خودشان روایتی ایجاد نکنند که رئیس جمهور آمریکا یا دیگر مقامات و رسانه های خارجی بتوانند همان روایت را در شبکه های اجتماعی خود بازنشر کنند و از آن علیه کشور استفاده کنند.

وی تصریح کرد: یکی از اشکالات برخی مدیران و مسئولان ما این است که برخلاف امام شهید که معمولاً نوشته ها و مطالبشان بر اساس دقت، حکمت و مصلحت سنجی بود و حتی پیش از بیان مطالب، آنها را با دقت بررسی می کردند، برخی مسئولان دچار هوش هیجانی نامرتب و وضعیت های احساسی افراطی می شوند و نکات و مباحثی را مطرح می کنند که خود این سخنان می تواند به روایت سازی دشمن لطمه بزند و به آن دامن بزند.

رهبر با تأکید بر ترسیم دقیق فضای جنگ روایت ها اظهار کرد: باید روایت سازی و فضای جنگ روایت ها را به درستی بشناسیم و این نگاه باید بر ذهنیت مدیران و مسئولان حاکم شود. مسئولان در گفتار و نوشتار خود باید واقعیت ها را در تصمیمات و اقدامات خود ببینند، اما نحوه بیان و بازنمایی این واقعیت ها نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.

وی برای تبیین این موضوع مثالی مطرح کرد و گفت: واقعیت ها را می توان به بیماری تشبیه کرد که نزد پزشک می رود. آیا پزشک باید تمام جزئیات و همه مسائل پزشکی بیمار را به گونه ای برای او بیان کند که ممکن است فردا حتی زودتر از حد معمول دچار نگرانی و آسیب شود؟ بنابراین، نحوه بیان واقعیت ها نیز باید با در نظر گرفتن شرایط و پیامدهای آن صورت گیرد.

رقابت های سیاسی نباید به هزینه ملی تبدیل شود

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از ورود رقابت های سیاسی و حزبی به حوزه منافع ملی اظهار کرد: مسئله دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد این است که مسائل حزبی، قبیله ای و رقابت های سیاسی را به عرصه منافع ملی وارد کرده ایم و گاهی عرصه بیان نقاط ضعف به محلی برای تسویه حساب های حزبی تبدیل می شود.

وی افزود: هنگامی که بیان نقاط ضعف و نقد عملکردها به جای اصلاح و حل مسائل، در خدمت رقابت های سیاسی و تسویه حساب های حزبی قرار گیرد، نتیجه آن دیگر صرفاً یک اختلاف سیاسی نخواهد بود، بلکه هزینه های آن به سطح ملی منتقل می شود.

رهبر تأکید کرد: بنابراین، در شرایط جنگ روایت ها باید میان نقد، واقع بینی، بیان نقاط ضعف و رعایت مصالح ملی تفکیک قائل شد. دیدن واقعیت های جامعه ضروری است، اما نحوه بازنمایی و بیان آنها نیز باید به گونه ای باشد که به جای ایجاد هزینه برای کشور، در مسیر اصلاح امور و تقویت منافع ملی قرار گیرد.

نکته فراراهبردی رهبر معظم انقلاب بر «پیوست انسجام اجتماعی»

رهبر در ادامه درباره تأکید رهبر معظم انقلاب بر در نظر گرفتن «پیوست انسجام اجتماعی» در همه اقدامات و فعالیت های دولت و دولتمردان، اظهار کرد: این تعبیر یک نکته «فرا راهبردی» است؛ یعنی در هر سیاست گذاری که قرار است انجام شود، علاوه بر مبانی و اصول، باید یک نگاه فراراهبردی نیز وجود داشته باشد و آن، توجه به پیوست انسجام اجتماعی است.

وی افزود: حضور مردم در 200 شب گذشته و ایستادگی آنان در کنار نظام و کشور در برابر دشمن نشان می دهد که این موضوع اهمیت بسیار زیادی دارد و باید در همه تصمیم گیری ها مورد توجه قرار گیرد.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به موضوع بنزین گفت: در مسئله بنزین دیدیم که در میان دولتمردان در انتقال اطلاعات و نحوه اطلاع رسانی، اختلاف و پراکندگی وجود داشت و مطالب متفاوتی مطرح شد و در نهایت آنچه در عمل اتفاق افتاد، با مطالب اولیه تفاوت پیدا کرد.

وی ادامه داد: همین اظهارات متفرقه و متنوع در نهایت به انسجام اجتماعی آسیب زد و جامعه را دچار نوعی اضطراب اولیه کرد. بنابراین، اگر قرار است کلیت اجتماعی جامعه و انسجام آن حفظ شود، باید در سیاست گذاری ها و نحوه اطلاع رسانی دقت بیشتری صورت گیرد.

اطلاع رسانی دولت نیازمند بازسازی است

رهبر با اشاره به برخی اظهارات درباره تصمیم های اقتصادی و اجتماعی دولت، بیان کرد: ممکن است تصمیم هایی در فضای پس از جنگ گرفته شود و این تصمیم ها نیز لزوماً مشکلی نداشته باشد، اما نحوه بیان آن برای جامعه اهمیت دارد.

وی با تأکید بر تقویت نظام ارتباطی دولت، تصریح کرد: یکی از نقاط ضعف دولت، نظام اطلاع رسانی آن است. نظام ارتباطی دولت، فلج است و علی رغم کارهای خوب اما نیازمند بازسازی است و دولت باید نظام ارتباطی و رسانه ای خود را بازسازی کند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: این مسئله فقط به دولت محدود نمی شود و در سطوح دیگر نیز باید مورد توجه قرار گیرد. در جریان برخی اتفاقات اخیر، انصافاً سخنگوی وزارت خارجه در بسیاری از موارد توانست نقش خود را به خوبی ایفا کند اما در برخی مواقع نیز تعلل هایی صورت گرفت؛ چراکه پیش از آنکه روایت ایران مطرح شود؛ طرف مقابل و رئیس جمهور کم خرد آمریکا، مطالبی را منتشر می کرد.

وی با اشاره به اقدام سریع شعام در انتشار مطالب در شرایط فعلی و توئیت های به هنگام سردار محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در شرایط فعلی، افزود: اکنون نیز شاهد هستیم که برخی نهادها و مسئولان با سرعت بیشتری وارد عرصه اطلاع رسانی می شوند که این اقدام مثبتی است و نشان می دهد اهمیت مسئله نظام ارتباطی مورد توجه قرار گرفته است.

انسجام اجتماعی نیازمند نظام ارتباطی منسجم است

رهبر با تأکید بر اهمیت نظام ارتباطی دولت، گفت: نظام ارتباطی و فضای ارتباط اجتماعی دولت، از وزیر گرفته تا مجموعه دستگاه های ارتباطی، باید مورد بازنگری قرار گیرد. نمی توان گفت چون یک موضوع را یک شخص یا یک وزیر مطرح کرده است، پس اتفاق خاصی نمی افتد. جایگاه شخص و کارگزار مهم است، اما در کنار آن، دولت باید یک نظام ارتباطی منسجم داشته باشد.

وی ادامه داد: دولت باید نظام ارتباطی و رسانه ای خود را دوباره واکاوی و بازخوانی کند. یکی از مسائل این است که گاهی مسئولان ارتباطی دولت به جای آنکه در جایگاه ملی خود باقی بمانند، وارد فضاهای سیاسی و حزبی می شوند و به نقد یا تخریب جریان های مقابل و دیدگاه های دیگر می پردازند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: این مسئله با تأکید رهبر معظم انقلاب بر پیوست انسجام اجتماعی و ضرورت حفظ انسجام ملی سازگار نیست. اگر انسجام اجتماعی یک اصل مهم و فراراهبردی است، یکی از راهکارهای اصلی آن، اصلاح و تقویت نظام ارتباطی دولت است.

دولت باید با همه رسانه ها ارتباط مناسب داشته باشد

رهبر در پایان بر ضرورت ارتباط مناسب دولت با رسانه های مختلف تأکید کرد و گفت: نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، ارتباط معقول و مناسب با همه رسانه هاست. همه رسانه هایی که در سطح کشور فعالیت می کنند، صرف نظر از تعلقات سیاسی آنها، باید مورد توجه دولت قرار گیرند.

وی افزود: دولت باید با همه رسانه ها با یک نگاه و در چارچوب یک نظام ارتباطی فراگیر ارتباط داشته باشد. اگر این نظام ارتباطی فراگیر نباشد، بخشی از جامعه از جریان اطلاع رسانی رسمی فاصله می گیرد و زمینه برای شکل گیری روایت های متفاوت و بعضاً متعارض فراهم می شود.

رهبر تأکید کرد: بنابراین، تقویت و بازسازی نظام ارتباطی دولت، یکی از الزامات حفظ انسجام اجتماعی است و باید در کنار سایر سیاست ها، به عنوان یک موضوع جدی و فراراهبردی مورد توجه قرار گیرد.

انتهای پیام