رانت از واردکننده به صادرکننده منتقل شد

سیاستگذار در سال گذشته حذف ارز ترجیحی و افزایش نرخ رسمی ارز را با وعده کاهش رانت، تقویت انگیزه بازگشت ارز صادراتی و حرکت به سوی بازار تک نرخی توجیه کرد، اما تداوم شکاف نرخ ها نشان بازار تک نرخی توجیه کرد، اما تداوم شکاف نرخ ها نشان چند نرخی را از میان نمی برد.

در اقتصادی که تامین مواد اولیه، کالاهای سرمایه ای و بخشی از نیازهای مصرفی به درآمد نفت و دسترسی به شبکه مالی جهان گره خورده است، افزایش نرخ رسمی بیش از آنکه مسئله کمبود ارز را حل کند، هزینه واردات و تولید را بالا می برد و فشار نهایی را به خانوار منتقل می کند.

از سوی دیگر، ادعای جلوگیری از قحطی نیز زمانی محل تردید قرار می گیرد که وفور ظاهری کالا نه از افزایش عرضه، بلکه از سقوط قدرت خرید و کاهش اجباری مصرف ناشی شده باشد.

در چنین وضعیتی، رانت حذف نمی شود و تنها ذی نفع آن تغییر می کند؛ به این معنا که امتیاز پیشین واردکننده می تواند به صادرکننده ای منتقل شود که ارز خود را با نرخ بالاتر عرضه می کند یا تحت تاثیر ریسک سیاسی از بازگرداندن آن خودداری می کند. مرتضی افقه در گفت وگو با عصر اقتصاد تاکید کرد که بازگشت ارز صرفا تابع قیمت نیست و تا زمانی که بی ثباتی سیاسی و اقتصادی ادامه دارد، وعده تک نرخی شدن ارز تحقق نخواهد یافت.

مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی، درباره آثار تصمیم دولت در سال گذشته مبنی بر حفظ ارز ترجیحی و ادعای مطرح شده درباره اینکه به دلیل عدم بازگشت درآمدهای نفتی از سوی تراستی ها و کاهش ذخایر ارزی، دولت ناچار به حذف ارز ترجیحی شده است، اظهار داشت: برخی مسئولان پس از اتخاذ تصمیمات اقتصادی و مشاهده تبعات منفی آن، تلاش می کنند با ارائه توجیهاتی از تصمیم خود دفاع کنند و حتی مطرح می کنند که اگر این اقدامات انجام نمی شد، کشور با قحطی مواجه می شد.

وی افزود: زمانی که دولت قصد داشت نرخ ارز را افزایش دهد، یکی از استدلال های مطرح شده این بود که چرا باید رانت ناشی از ارز ترجیحی در اختیار واردکننده قرار گیرد. من همان زمان نیز در مصاحبه های متعدد اعلام کردم که با افزایش نرخ ارز، در واقع رانت از واردکننده به صادرکننده منتقل می شود.

باید توجه داشت که وقتی قیمت ارز افزایش پیدا می کند، قدرت خرید مردم کاهش می یابد و تقاضای آنها برای خرید کالا نیز به شدت پایین می آید

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: استدلال مسئولان این بود که اگر نرخ ارز افزایش پیدا کند، صادرکننده انگیزه بیشتری برای بازگرداندن ارز حاصل از صادرات خود خواهد داشت، چراکه دریافت ارز با نرخ بالاتر برای او صرفه اقتصادی بیشتری دارد. من همان زمان تأکید کردم که قیمت ارز تنها یکی از عوامل مؤثر بر بازگشت ارز صادراتی است و شرایط اقتصادی و سیاسی کشور نیز نقش بسیار مهمی در این زمینه دارد.

افقه گفت: اگر کشور در شرایط جنگی قرار داشته باشد یا نااطمینانی در اقتصاد افزایش پیدا کند، صادرکننده لزوماً ارز خود را به کشور بازنمی گرداند و اتفاقی که درباره تراستی ها رخ داد، نمونه ای از همین وضعیت است.

وی با اشاره به پیش بینی های مطرح شده درباره تک نرخی شدن ارز اظهار داشت: بسیاری از پیش بینی هایی که درباره آثار افزایش نرخ ارز و تک نرخی کردن آن مطرح شد، محقق نشد. من همان زمان نیز گفتم که در شرایط پرتلاطم اقتصادی، ارز هرگز تک نرخی نخواهد شد و امروز نیز شاهد آن هستیم که ارز تک نرخی نشده است.

این کارشناس اقتصادی افزود: همین چند روز پیش نیز از وزیر اقتصاد درباره افزایش مجدد فاصله میان نرخ های ارز سؤال شد. اگر قرار باشد دوباره نرخ ارز دولتی به نرخ بازار آزاد نزدیک شود، نتیجه آن چیزی جز تحمیل فشار و فلاکت بیشتر بر مردم نخواهد بود.

افزایش قیمت ارز به معنای جلوگیری از قحطی نیست

افقه با رد این استدلال که افزایش نرخ ارز مانع بروز قحطی شده است، گفت: اینکه گفته می شود اگر این اقدامات انجام نمی شد، قحطی اتفاق می افتاد، استدلال درستی نیست. باید توجه داشت که وقتی قیمت ارز افزایش پیدا می کند، قدرت خرید مردم کاهش می یابد و تقاضای آنها برای خرید کالا نیز به شدت پایین می آید.

وی ادامه داد: اینکه مردم به دلیل کاهش قدرت خرید، کالا کمتری خریداری می کنند و در نتیجه کمبود یا قحطی در بازار مشاهده نمی شود، به این معنا نیست که وضعیت اقتصادی مطلوب شده است. شما در واقع پول را از جیب مردم خارج کرده اید و با افزایش نرخ ارز، قدرت خرید آنها را کاهش داده اید.

افقه تصریح کرد: وقتی قیمت ارز افزایش پیدا می کند، تقاضای مردم به شدت کاهش می یابد و طبیعی است که در چنین شرایطی میزان مصرف و خرید نیز پایین بیاید. بنابراین نمی توان صرف نبود قحطی در بازار را نشانه موفقیت سیاست افزایش نرخ ارز دانست.

اقتصاد ایران به فروش نفت و روابط خارجی معتاد است

این کارشناس اقتصادی در پاسخ به این پرسش که چرا اقتصاد روسیه با وجود تحریم ها مانند اقتصاد ایران متأثر نشده و آسیب ندیده و با مسئله تراستی های ارزهای صادراتی مواجه نشده است، اظهار داشت: باید توجه داشت که اقتصاد ایران به شدت به روابط خارجی وابسته است، چراکه نفت در تعیین متغیرهای اقتصادی کشور نقشی محوری، اساسی و ریشه ای دارد.

وی افزود: اقتصاد ایران برای تأمین ارز مورد نیاز خود به فروش نفت نیاز دارد و بخشی از ارز حاصل از فروش نفت برای واردات مواد اولیه و کالاهای سرمایه ای مورد نیاز بخش تولید مصرف می شود و بخش دیگری نیز برای تأمین کالاهای مصرفی مورد نیاز کشور که امکان تولید آنها در داخل وجود ندارد، اختصاص پیدا می کند.

افقه ادامه داد: به همین دلیل، من اصطلاح «وابسته» را درباره اقتصاد ایران به کار نمی برم و معتقدم اقتصاد کشور به فروش نفت «معتاد» شده است؛ چراکه فروش نفت نیز تنها در چارچوب روابط سیاسی با جهان خارج معنا پیدا می کند.

وی گفت: وقتی اقتصاد تا این اندازه به روابط خارجی و فروش نفت وابسته است، نمی تواند بیش از دو یا سه سال تحریم هایی در سطح تحریم های اعمال شده از سال 1397 را تحمل کند.

تگ ها حذف ارز ترجیحی قیمت ارز