مرمت ازاره های مرمرین مسجد جامع عتیق اصفهان

به گزارش خبرگزاری صداوسیما امیر کرم زاده گفت: مسجد جامع عتیق اصفهان به عنوان شاهکاری ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، شناسنامه زرین معماری ایران به شمار می رود و صیانت از اصالت و پایداری آن، فراتر از تکلیفی اداری، یک رسالت ملی و تمدنی است. در این میان، گنبد باشکوه نظام الملک به عنوان یکی از نماد های بی بدیل معماری عصر سلجوقی و اوج نبوغ مهندسی ایرانی، همواره در کانون پایش های دقیق فنی و برنامه های پدافند غیرعاملِ حفاظتی قرار دارد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان با تبیین ریشه های فنی آسیب های اخیر، ادامه داد: در پی حادثه شکستگی لوله انتقال آب و نشت شبکه فاضلاب طی سال های گذشته در گذر جنوبی و در نتیجه نفوذ تدریجی آب به لایه های بستر و پی بنا، پدیده رطوبت صعودی در جرز ها و دیواره های پیرامونی تشدید شد. این اشباع شدید رطوبتی و کاهش باربری خاک بستر، نشست های موضعی، برهم خوردن تعادل ایستایی و خروج ازاره های سنگی الحاقی دوره صفوی از تراز شاقولی که در دانش بومی معماری از آن با عنوان "سرسفت شدن" و تغییر زاویه یاد می شود را در پی داشت، به طوری که در بخش هایی نظیر ضلع غربی محراب گنبد نظام الملک، ناشاقولی و جابه جایی سنگ ها بین 7 تا 12 سانتی متر توسط کارشناسان پایگاه جهانی ثبت و اندازه گیری شد.

کرم زاده افزود: پس از مهار کامل مخاطرات رطوبتیِ ناشی از تأسیسات شهری گذر جنوبی، مرحله اول عملیات نجات بخشی، مرمت، استحکام بخشی و ترازسازی ازاره های مرمرین نفیس این مجموعه با اعتباری بالغ بر 2.9 میلیارد ریال به مراحل پایانی خود رسیده است. رویکرد اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در این عملیات مرمتی صرفاً معطوف به مرمت ظاهری نبود، بلکه با اتخاذ دیدگاهی جامع نگر به سلامت سازه ای، تلاش شد تا چالش های زیرساختی پیرامون اثر از طریق هم افزایی بین دستگاهی برطرف شود، چراکه معتقدیم تا منشأ آسیب ها و نفوذ رطوبت به پی های تاریخی مهار نگردد، هیچ مداخله مرمتی پایدار نخواهد بود. این تجربه موفق می تواند الگویی راهگشا برای مدیریت مخاطرات زیرساختی در تمامی بنا ها و بافت های تاریخی استان باشد.

امیدعلی صادقی، سرپرست پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان نیز در تشریح جزئیات اجرایی این عملیات تخصصی، گفت: به منظور نجات بخشی اصولی این عناصر ارزشمند، ابتدا عملیات دقیق مستندنگاری، کدگذاری و ثبت ارتوفتوگرافی موقعیت بلوک های مرمرین انجام پذیرفت. پس از آن، قطعات ازاره به صورت مرحله ای، با ظرافت و کاملاً منطبق بر اصول حفاظت برچیده شدند. در گام های بعدی، اقداماتی نظیر رطوبت زدایی و خشک سازی تدریجی بستر، پاک سازی رسوبات و لایه های تخریب شده، همسان سازی دیواره پشتی، اجرای کرسی بندی و پی سازی آجری با بهره گیری از ملات های سنتی و تنفس پذیر صورت گرفت و در نهایت، سنگ های تاریخی بر مبنای طرح و موقعیت اصیل خود مجدداً بازنصب و مهار شدند.

سرپرست پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان با اشاره به وضعیت سایر بخش های بنا، ادامه داد: پایش های میدانی و مطالعات آسیب شناختی نشان می دهد که به دلیل فرسودگی های ناشی از گذر زمان و عوامل محیطی، نزدیک به 80 درصد از ازاره های سنگی فضا های داخلی و صحن های این مجموعه عظیم نیازمند ساماندهی و مرمت اساسی هستند. امید است با تأمین و تخصیص به موقع اعتبارات مورد نیاز در سال آینده، فاز های تکمیلی حفاظت و استحکام بخشی بر پایه اولویت بندی کانون های پرخطر آغاز شود تا سلامت کالبدی و اصالت ساختاری این نگین درخشان جهان اسلام برای نسل های آینده محفوظ بماند.