تمرکز طلاب بر حل مسائل واقعی جامعه باشد

به گزارش ایکنا از قم به نقل از روابط عمومی حوزه های علمیه خواهران، سمیه حاجی اسماعیلی پیرامون الزامات و بایسته های پژوهش در میان طلاب خواهر گفت: به طلاب خواهر توصیه می کنم که پژوهش را صرفاً به عنوان یک فعالیت آموزشی یا تکلیف درسی تلقی نکنند، بلکه آن را به عنوان ابزاری برای فهم دقیق مسائل جامعه و تولید پاسخ های علمی و دینی برای مسائل زنان و خانواده ببینند.

وی افزود: توصیه من این است که طلاب خواهر کمتر به دنبال تولید مقاله برای رفع تکلیف و بیشتر به دنبال تولید فهم و پاسخ برای یک مسئله واقعی باشند. اگر پژوهشگر مسئله خوبی پیدا و سؤال مناسبی طراحی و روش متناسبی برای پاسخ به آن انتخاب کند، بخش مهمی از مسیر پژوهش را درست طی کرده است.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: حوزه علمیه خواهران در این زمینه یک ظرفیت ویژه دارد؛ زیرا بسیاری از طلاب خواهر هم از سرمایه علمی و معرفتی حوزه برخوردارند و هم به مسائل عینی زنان و خانواده دسترسی نزدیک تری دارند. اگر این دو ظرفیت با آموزش جدی روش تحقیق به هم پیوند بخورد، می تواند به تولید پژوهش هایی منجر شود که هم از نظر علمی معتبر و هم برای مسائل واقعی جامعه و نظام تصمیم گیری فرهنگی و اجتماعی قابل استفاده باشند.

وی در پاسخ به این سوال که طلاب خواهری که علاقمند به حوزه پژوهش هستند، چگونه باید شروع کنند تصریح کرد: کسی که به پژوهش علاقه مند است، لازم نیست از همان ابتدا به دنبال نوشتن یک مقاله علمی یا انجام یک پژوهش بزرگ باشد. پژوهشگری یک مهارت تدریجی است و باید مرحله به مرحله شکل بگیرد.

حاجی اسماعیلی گفت: به نظر بنده برای طلاب خواهر می توان این مسیر را پیشنهاد کرد. ابتدا یک حوزه موضوعی مورد علاقه خود را پیدا کنند. قرار نیست یک طلبه از همان ابتدا درباره همه مسائل زنان، خانواده یا دین پژوهش کند. بهتر است یک حوزه را که با دغدغه، مطالعات و تجربه او تناسب بیشتری دارد انتخاب کند؛ مثلاً خانواده، تربیت، زنان و اشتغال، مسائل دختران، سبک زندگی و غیره، بعد مدتی در همان حوزه مطالعه مستمر داشته باشد.

وی گفت: دوم اینکه طلاب مطالعه هدفمند را آغاز کنند. مطالعه پژوهشی با مطالعه عمومی متفاوت است. فرد باید یاد بگیرد مقاله علمی، کتاب تخصصی، پایان نامه و پژوهش های پیشین را پیدا کند، بخواند، خلاصه کند و نسبت آنها را با یکدیگر بفهمد. حتی پیشنهاد می کنم در ابتدای مسیر، به جای اینکه فوراً مقاله بنویسند، چند مقاله خوب را دقیق و نقادانه مطالعه کنند.

استاد حوزه و دانشگاه عنوان کرد: سوم اینکه طلاب از یک پژوهشگر باتجربه کمک بگیرند. وجود استاد راهنما یا یک پژوهشگر باتجربه در ابتدای مسیر بسیار مهم است. یکی از خطا های رایج این است که فرد ماه ها روی موضوعی کار می کند و بعد متوجه می شود مسئله، سؤال یا روش مناسبی نداشته است. یک گفت وگوی کوتاه با پژوهشگر باتجربه می تواند از بسیاری از این خطا ها جلوگیری کند.

وی گفت: چهارم اینکه روش تحقیق را جدی یاد بگیرند. روش تحقیق نباید صرفاً یک درس دانشگاهی یا حوزوی برای گرفتن نمره باشد.

حاجی اسماعیلی ادامه داد: پنجم اینکه با یک پژوهش کوچک شروع کنند یعنی به جای اینکه از ابتدا سراغ یک موضوع بسیار گسترده بروند، یک سؤال کوچک و مشخص را انتخاب و تلاش کنند آن را با روش درست پاسخ دهند. مثلاً یک مصاحبه کیفی محدود، یک تحلیل محتوای متون یا یک مطالعه اسنادی می تواند تمرین بسیار خوبی برای شروع باشد.

وی گفت: ششم اینکه نوشتن را از همان ابتدا تمرین کنند. پژوهشگر فقط مطالعه کننده نیست. باید بتواند یافته خود را منظم و مستند بنویسد. حتی خلاصه نویسی یک مقاله، نقد یک کتاب، گزارش یک مطالعه یا نوشتن یک یادداشت علمی می تواند تمرین خوبی باشد. به تدریج این نوشته ها می توانند به مقاله علمی تبدیل شوند.

این استاد حوزه و دانشگاه افزود: هفتم اینکه از کار پژوهشی دیگران یاد بگیرند، نه اینکه صرفاً از آنها مطلب جمع کنند.

وقتی یک مقاله یا پایان نامه را می خوانند، فقط دنبال این نباشند که «چه گفته است». بپرسند: «چگونه به این نتیجه رسیده است؟»، «چه روشی داشته؟»، «چه شواهدی ارائه کرده؟» و «اگر من بخواهم این مسئله را بررسی کنم، چه چیزی را می توانم بهتر یا متفاوت انجام دهم؟»

حاجی اسماعیلی بیان کرد: هشتم اینکه به تدریج وارد شبکه علمی شوند. شرکت در نشست های علمی، گروه های پژوهشی، کارگاه های روش تحقیق، همفکری با استادان و ارتباط با پژوهشگران دیگر، برای رشد یک پژوهشگر بسیار مؤثر است. پژوهش یک فعالیت فردی محض نیست؛ بلکه گفت و گو و نقد علمی، کیفیت پژوهش را بالا می برد.

حاجی اسماعیلی در پایان در بخش دیگری از این گفت وگو به ارزیابی دوره پژوهشی برگزارشده در مشهد پرداخت و تأکید کرد: به نظر من، دوره ای که سال گذشته در مشهد با همت معاونت پژوهش برگزار شد، از این جهت قابل توجه بود که تلاش کرد آموزش روش تحقیق را از سطح یک آموزش صرفاً نظری خارج کند و اساتید را با منطق واقعی پژوهش آشنا سازد؛ یعنی اینکه پژوهشگر چگونه باید مسئله را شناسایی، سؤال پژوهش را صورت بندی کند، پیشینه را ببیند، روش متناسب را انتخاب کند و در نهایت به یک پاسخ علمی برسد.

وی افزود: البته من فکر می کنم باید میان آشنایی با پژوهش و پژوهشگر شدن تفاوت قائل شویم. یک دوره، حتی اگر دوره خوبی باشد، به تنهایی نمی تواند کسی را پژوهشگر کند. دوره می تواند مسیر را نشان دهد، خطاهای رایج را گوشزد کند و ابزارهای اولیه را در اختیار فرد قرار دهد؛ اما پژوهشگر شدن نیازمند تمرین، مطالعه مستمر، انجام پژوهش واقعی، دریافت بازخورد و همراهی با استادان و پژوهشگران باتجربه است. در مجموع، ارزیابی من این است که چنین دوره ای را باید آغاز یک مسیر دانست، نه پایان آن. ارزش اصلی آن زمانی آشکار می شود که آموزش روش تحقیق به تجربه واقعی پژوهش، تشکیل هسته های پژوهشی، هدایت استادان و تولید آثار علمی منجر شود.

انتهای پیام