ساغری: اخلاق پزشکی رکن جدایی ناپذیر از پزشکی هسته ای است

به گزارش خبرنگار مهر، محسن ساغری ظهر جمعه در آیین اختتامیه بیست وششمین کنگره بین المللی پزشکی هسته ای ایران در تبریز با اشاره به جایگاه اخلاق در علوم و حرفه های مختلف اظهار کرد: اخلاق یکی از ارکان اساسی هر دانش، فناوری و حرفه است و در حوزه پزشکی نیز باید در کنار دانش و مهارت مورد توجه جدی قرار گیرد.

وی با اشاره به جایگاه علم پزشکی در آموزه های اسلامی افزود: انسان از جایگاه ویژه ای برخوردار است و فراگیری علوم مرتبط با بدن و سلامت انسان مورد تأکید قرار گرفته است؛ اما علم زمانی برای انسان سودمند خواهد بود که ارزش های اخلاقی نیز در رفتار و عملکرد افراد نمود پیدا کند.

این متخصص پزشکی هسته ای ادامه داد: پزشک در برابر مسئولیت حرفه ای خود تعهدات مختلفی دارد که از جمله آنها می توان به ارتباط با خداوند، مردم، بیمار و جامعه پزشکی اشاره کرد و رعایت شئون حرفه ای در هر چهار حوزه ضروری است.

ساغری با بیان اینکه پزشک باید جایگاه حرفه ای خود را یک مسئولیت مهم بداند، گفت: پزشک باید همواره نسبت به رفتار و تصمیم های خود احساس مسئولیت داشته باشد و حقوق بیمار، همکاران و جامعه پزشکی را رعایت کند.

وی با اشاره به تجربه فعالیت خود در پزشکی قانونی و سازمان نظام پزشکی افزود: بخش قابل توجهی از پرونده هایی که به این مراجع ارجاع می شود، با عملکرد پزشکان ارتباط دارد و رعایت اصول اخلاق حرفه ای می تواند از شکل گیری بسیاری از این مسائل پیشگیری کند.

اخلاق پزشکی در تصمیم های پزشکی هسته ای

متخصص پزشکی هسته ای با تأکید بر اینکه تصمیم های این حوزه تنها جنبه علمی و بالینی ندارند، اظهار کرد: تصمیم های پزشکی هسته ای هم زمان علمی، بالینی و اخلاقی هستند و باید در چارچوب مسئولیت حرفه ای اتخاذ شوند.

وی ادامه داد: در پزشکی هسته ای تیم ارائه دهنده خدمات شامل متخصص پزشکی هسته ای، متخصص رادیوفارماسی، متخصص فیزیک پزشکی، مسئول فیزیک بهداشت، تکنسین پزشکی هسته ای و پرستار است که هر یک باید وظایف خود را مطابق موازین علمی و اخلاقی انجام دهند.

ساغری افزود: متخصص پزشکی هسته ای به عنوان مسئول فنی مرکز نیز باید بر عملکرد اعضای تیم نظارت داشته باشد تا خدمات ارائه شده از نظر علمی، حرفه ای و اخلاقی در سطح مطلوب قرار گیرد.

ضرورت توجه به خطرات پرتو در کنار فواید تشخیصی

وی با اشاره به ویژگی های پزشکی هسته ای گفت: استفاده از پرتوهای یون ساز در کنار فواید تشخیصی و درمانی، مخاطراتی نیز دارد و بسیاری از تصمیم های پزشکی در این حوزه بر اساس ارزیابی نسبت سود به خطر گرفته می شوند.

این متخصص پزشکی هسته ای اظهار کرد: نتیجه تصویربرداری می تواند مسیر درمان بیمار را تغییر دهد؛ بنابراین هدف از انجام تصویربرداری صرفاً تولید یک تصویر دقیق نیست، بلکه رسیدن به یک تصمیم بالینی درست و اخلاق مدار است.

وی چهار اصل بنیادین اخلاق پزشکی را استقلال بیمار، نیکوکاری، پرهیز از آسیب و عدالت عنوان کرد و گفت: بیمار باید حق تصمیم گیری آگاهانه داشته باشد، اقدام پزشکی باید بیشترین منفعت را برای او ایجاد کند، آسیب ها تا حد امکان کاهش یابد و دسترسی به خدمات نیز بر اساس عدالت باشد.

ساغری با تشریح اصل ALARA گفت: استفاده از پرتوهای یون ساز بخش جدایی ناپذیر پزشکی هسته ای است، اما هر اقدام تصویربرداری باید از نظر علمی توجیه پذیر باشد و میزان پرتو نیز تا حد امکان بدون افت کیفیت تشخیصی کاهش یابد.

وی افزود: هدف اصل ALARA حذف کامل پرتو نیست، بلکه استفاده منطقی و مسئولانه از آن و ایجاد تعادل میان ارزش بالینی و ایمنی بیمار است.

ترانوستیک نیازمند تصمیم گیری چندتخصصی است

متخصص پزشکی هسته ای با اشاره به توسعه روش های ترانوستیک اظهار کرد: در ترانوستیک، تشخیص و درمان هدفمند در یک مسیر یکپارچه قرار می گیرد و انتخاب بیمار باید بر اساس بیان هدف مولکولی، شواهد علمی و احتمال منفعت درمانی انجام شود.

وی ادامه داد: بیمار باید درباره اهداف درمان، عوارض احتمالی و گزینه های جایگزین اطلاعات کافی دریافت کند و دوزیمتری و برنامه ریزی درمان نیز تا حد امکان به شکل فردمحور انجام شود.

ساغری تأکید کرد: تصمیم گیری در این زمینه باید چندتخصصی و مشارکتی باشد و متخصص پزشکی هسته ای، انکولوژیست، فیزیک پزشک، رادیولوژیست و سایر متخصصان در قالب تیم درمان درباره بیمار تصمیم گیری کنند.

رضایت آگاهانه حق بیمار است

وی با تأکید بر اهمیت رضایت آگاهانه بیمار گفت: بیمار باید اطلاعات کافی، صحیح و قابل فهمی درباره مزایا، خطرات و گزینه های جایگزین دریافت کند و تصمیم او نیز باید آگاهانه، داوطلبانه و بدون اجبار باشد.

این متخصص پزشکی هسته ای افزود: اهمیت رضایت آگاهانه در اقدامات درمانی و پرخطر بیشتر است و به ویژه در اقدامات مداخله ای، روش های درمانی جدید و برخی بررسی های خاص باید این موضوع به صورت جدی رعایت شود.

یافته های اتفاقی نیازمند قضاوت بالینی و اخلاقی است

ساغری یافته های اتفاقی را یکی دیگر از چالش های اخلاقی پزشکی هسته ای دانست و گفت: گاهی در جریان تصویربرداری، یافته هایی خارج از هدف اصلی بررسی مشاهده می شود که می تواند خوش خیم یا دارای اهمیت بالینی باشد.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی باید اهمیت بالینی یافته و ضرورت بررسی تکمیلی ارزیابی شود و اطلاع رسانی به بیمار نیز به صورت دقیق، شفاف و متناسب با شرایط انجام گیرد.

وی با تأکید بر ضرورت حفاظت از اطلاعات بیماران اظهار کرد: تصاویر پزشکی هسته ای بخشی از اطلاعات محرمانه بیمار محسوب می شود و ذخیره سازی، انتقال و اشتراک گذاری آنها باید با رعایت حریم خصوصی صورت گیرد.

ساغری افزود: استفاده آموزشی و پژوهشی از تصاویر بیماران نیز نیازمند رعایت ضوابط اخلاقی و حفاظت از اطلاعات قابل شناسایی آنان است و توسعه فناوری نباید به قیمت از بین رفتن اعتماد بیمار تمام شود.

هوش مصنوعی جایگزین پزشک نمی شود

متخصص پزشکی هسته ای با اشاره به کاربردهای هوش مصنوعی در تصویربرداری پزشکی گفت: این فناوری می تواند دقت و سرعت تحلیل تصاویر را افزایش دهد و به یکنواختی بیشتر در تحلیل ها کمک کند، اما عملکرد الگوریتم ها به کیفیت و تنوع داده های آموزشی وابسته است.

وی با اشاره به احتمال سوگیری در برخی گروه های بیماران افزود: نتایج حاصل از هوش مصنوعی باید توسط پزشک بررسی و تأیید شود و مسئولیت تصمیم نهایی همچنان بر عهده پزشک است.

ساغری تأکید کرد: هوش مصنوعی باید به عنوان ابزار پشتیبان تصمیم پزشک مورد استفاده قرار گیرد و نباید جایگزین قضاوت و مسئولیت حرفه ای پزشک شود.

عدالت در دسترسی به خدمات پزشکی هسته ای

وی عدالت در دسترسی به خدمات پزشکی هسته ای را از دیگر اصول اخلاقی این حوزه دانست و گفت: دسترسی بیماران باید بر اساس نیاز بالینی باشد و عواملی مانند محل زندگی، وضعیت اجتماعی و اقتصادی یا پوشش بیمه ای نباید مانع دریافت خدمات ضروری شود.

ساغری ادامه داد: در شرایط محدودیت منابع، اولویت بندی بیماران باید شفاف، علمی و عادلانه و بر اساس نیاز واقعی و شواهد بالینی انجام شود.

وی خاطرنشان کرد: عدالت به معنای ارائه یکسان خدمات به همه افراد نیست، بلکه باید دسترسی بیماران متناسب با نیاز واقعی آنان باشد.

متخصص پزشکی هسته ای با اشاره به برخی تعارض های اخلاقی در تصمیم گیری بالینی اظهار کرد: گاهی پزشک باید بررسی کند که آیا انجام PET/CT برای بیمار واقعاً ضرورت دارد، آیا نتیجه آن می تواند تصمیم درمانی را تغییر دهد و آیا بیمار از خطرات و محدودیت های این بررسی آگاه است یا خیر.

وی افزود: در چنین شرایطی علاوه بر شواهد علمی و تجربه بالینی، ارزش ها و خواسته های بیمار نیز باید مورد توجه قرار گیرد و تصمیم نهایی از طریق گفت وگوی مشترک پزشک و بیمار اتخاذ شود.

ساغری گفت: اخلاق همیشه پاسخ های آماده برای مسائل پیچیده ارائه نمی دهد، اما چارچوبی برای تصمیم گیری در شرایط دشوار فراهم می کند.

ضرورت پرهیز از تعارض منافع

وی همچنین بر ضرورت توجه به تعارض منافع در تصمیم های پزشکی تأکید کرد و گفت: در تصمیم گیری های پزشکی باید منافع بیمار در اولویت باشد و پزشک نباید بیمار را به مرکزی ارجاع دهد که خود یا نزدیکانش از آن منفعتی دارند.

متخصص پزشکی هسته ای در پایان تأکید کرد: اخلاق پزشکی بخش جدایی ناپذیر پزشکی هسته ای است و هر درخواست تصویربرداری باید از نظر ضرورت، سودمندی و ایمنی مورد ارزیابی قرار گیرد.

ساغری افزود: احترام به حقوق بیمار، رعایت اصول علمی، ارتباط مؤثر و قضاوت حرفه ای، پایه های تصمیم گیری اخلاقی هستند و فناوری های پیشرفته نیز باید در خدمت منافع و ایمنی بیمار قرار گیرند.

وی خاطرنشان کرد: در پزشکی هسته ای باید همواره «آزمایش درست برای بیمار درست، در زمان درست و با دلیل درست» انتخاب شود.