تحقق کامل ثقلین در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج)

قرآن کریم صرفاً کتاب هدایت به واسطه احکام نیست؛ در پرتو روایات اهل بیت(ع)، افق های تازه ای از معارف آن، از جمله حقیقت ولایت و مهدویت آشکار می شود. بسیاری از آیات قرآن در تفسیر و تأویل معصومان(ع)، با وجود مقدس حضرت ولی عصر(عج) پیوند یافته اند و تصویری عمیق تر از فرهنگ انتظار ارائه می کنند. خبرنگار ایکنا از اصفهان در سلسله گفت وگوهای «در پرتو آیات مهدوی» با علی اکبر توحیدیان، پژوهشگر قرآن، این آیات و روایات را از ابتدای قرآن، جزءبه جزء بررسی می کند تا نسبت قرآن با آخرین حجت الهی، روشن تر و دقیق تر تبیین شود.

ایکنا ـ در این شماره، گفت وگوی ما درباره آیات مهدوی قرآن کریم در جزء دوم آغاز می شود. برای شروع، چه نسبتی میان قرآن کریم و مفاهیم هدایت، ولایت و مهدویت وجود دارد؟

نکته ای که باید از آغاز مورد توجه قرار گیرد، این است که همه آیات قرآن کریم به نوعی با مفهوم هدایت، ولایت و در نهایت ظهور حقیقت الهی ارتباط دارند. قرآن کریم کتابی است که در آن معارف فراوانی درباره مسیر حرکت انسان به سوی کمال بیان شده و در کنار آن، اهل بیت(ع) در مقام مفسران حقیقی قرآن، ابعاد و مصادیق این آیات را برای ما روشن کرده اند.

بیشتر بخوانید:

«وجه الله»؛ کلید فهم جایگاه حضرت ولی عصر(عج) در آیات قرآن حکمت تکرار «إِیَّاکَ نَعْبُدُ» در نماز منسوب به حضرت ولی عصر(عج) جامعه منتظر به قرآن فهمان و عاملان به قرآن نیاز دارد امام زمان(عج) قرآن مجسم است قرآن و امام مهدی(عج)؛ دو جلوه از حقیقتی واحد

در حقیقت، قرآن کریم صامت است و امام معصوم(ع) قرآن ناطق؛ یعنی آنچه در قرآن به صورت کلی، اجمالی یا رمزی بیان شده، در کلام و سیره امام معصوم(ع) تبیین و تشریح می شود. از این منظر، مهدویت نیز موضوعی جدا از قرآن نیست، بلکه بسیاری از آیات الهی را می توان در پرتو روایات اهل بیت(ع) با موضوع ظهور، حکومت صالحان و تحقق کامل وعده های الهی مرتبط دانست.

در ابتدای این بحث، به آیه 142 سوره مبارکه بقره اشاره می کنیم؛ جایی که خداوند متعال می فرماید: «سَیَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِی کَانُوا عَلَیْهَا قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ ۚیَهْدی مَنْ یَشَاءُ إِلَیٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ؛ به زودی سبک مغزان مردم خواهند گفت: چه چیز آنان را از قبله ای که بر آن بودند، برگردانید؟ بگو: مشرق و مغرب از آن خداست؛ هر کس را بخواهد، به راه راست هدایت می کند.»

در این آیه، تعبیر «صراط مستقیم» بسیار مهم است. انسان در نمازهای روزانه بارها از خداوند می خواهد: «اهْدنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ»؛ یعنی ما را به راه راست هدایت کن. این راه، صرفاً مسیری نظری و ذهنی نیست، بلکه راهی است که انسان را به حقیقت توحید، ولایت و عبودیت می رساند و درواقع، عینیت صراط مستقیم در حکومت جهان مدار و حق محور مهدوی محقق می شود .

از منظر معارف اهل بیت(ع)، صراط مستقیم با حاکمیت قرآن کریم و ولایت اهل بیت(ع) پیوندی عمیق دارد و در نهایت، تحقق کامل ثقلین را می توان در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) مشاهده کرد؛ حکومتی که در آن، مرزهای جغرافیایی و قدرت های مادی تعیین کننده حقیقت نیستند و حاکمیت الهی در سراسر جهان گسترش می یابد.

ایکنا ـ در ادامه آیات سوره بقره، چه نکته ای درباره حقانیت این مسیر و ظهور کامل حق در دوران حضرت ولی عصر(عج) مطرح می شود؟

در ادامه، به آیه 144 سوره بقره می رسیم؛ آیه ای که درباره حقانیت قبله و توجه مؤمنان به حقیقت فرمان الهی سخن می گوید: «قَدْ نَرَیٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِد الْحَرَامِ وَحَیْثُ مَا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذینَ أُوتُوا الْکِتَابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بغَافِلٍ عَمَّا یَعْمَلُونَ؛ ما گردش روی تو را به سوی آسمان می بینیم، پس تو را به سوی قبله ای که از آن خشنود باشی، برمی گردانیم. بنابراین، روی خود را به سوی مسجدالحرام کن و هر جا بودید، روی های خود را به سوی آن بگردانید و کسانی که به آنان کتاب داده شده، به خوبی می دانند که این فرمان حق و از جانب پروردگارشان است و خداوند از آنچه انجام می دهند، غافل نیست.»

در ادامه آیات نیز خداوند بر حقانیت این حقیقت تأکید می کند و می فرماید: «الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلَا تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ؛ حق از سوی پروردگار توست، پس هرگز از تردیدکنندگان نباش.» (سوره مبارکه بقره، آیه 147)

در تبیین این بحث، حقیقت حق و ظهور کامل آن در دوران حضرت ولی عصر(عج)، از برجسته ترین مباحث مهدویت و به بیانی دیگر، فلسفه این پدیده استثنایی الهی است. در طول تاریخ، پیامبران و ائمه(ع) هر یک به اندازه شرایط زمان خود در مسیر تبیین و تحقق حق حرکت کردند؛ اما حکومت جهان شمول حق و اجرای کامل عدالت الهی، فقط در دوران ظهور حضرت مهدی(عج) و حاکمیت ایشان تحقق خواهد یافت. از همین رو، در معارف مهدوی از آن حضرت با عنوان عین حق، یعنی تنها کسی یاد شده است که حق را به صورت کامل در زمین محقق می کند و بساط ظلم و جور و انحراف و تحریف را برمی چیند.

آیه معروف «جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ» (سوره مبارکه اسراء، آیه 81) مکمل و مؤید بحث ماست که در جای خود به آن می پردازیم. مقام امامت علاوه بر حق بودن، معیار حق است. بنابراین در لسان روایات، «کلمه الله» محسوب می شود.

ایکنا ـ آیه 148 سوره بقره چه پیامی برای منتظران حضرت مهدی(عج) دارد و عبارت «فَاسْتَبقُوا الْخَیْرَاتِ» چگونه می تواند به فرهنگ انتظار پیوند بخورد؟

در ادامه، به آیه 148 سوره بقره می رسیم؛ آیه ای که از جمله آیات مهم در بحث انتظار و مسئولیت منتظران است: «وَلِکُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّیهَا فَاسْتَبقُوا الْخَیْرَاتِ أَیْنَ مَا تَکُونُوا یَأْتِ بکُمُ اللَّهُ جَمِیعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ؛ و برای هر کسی جهت و راهی است که او به آن روی می آورد، پس در کارهای نیک از یکدیگر پیشی بگیرید. هر جا باشید، خداوند همه شما را گرد می آورد، زیرا خداوند بر هر چیزی تواناست.»

عبارت «فَاسْتَبقُوا الْخَیْرَاتِ» یعنی در انجام کارهای خیر از یکدیگر پیشی بگیرید و برای انجام خیرات مسابقه بگذارید. در تفسیر این عبارت نیز بر معنای شتاب و پیشی گرفتن در اعمال صالح تأکید شده است.

از منظر مهدوی، این فرمان وظیفه ای اساسی برای منتظران ایجاد می کند. انتظار واقعی به معنای نشستن و دست روی دست گذاشتن نیست؛ بلکه منتظر واقعی کسی است که در عرصه خیر، خدمت، اصلاح جامعه و گسترش فرهنگ الهی از دیگران پیشی می گیرد.

بنابراین، اگر کسی خود را منتظر امام زمان(عج) می داند، باید بررسی کند که چه اندازه در زندگی فردی و اجتماعی خود منشأ خیر است. دایره خیر نیز نباید فقط به زندگی شخصی محدود شود. انسان ابتدا باید خانواده خود را اصلاح کند، سپس در جامعه، محیط پیرامون، شهر، کشور و در نهایت در سطح جهانی، هر مقدار که توان دارد، در مسیر خیر و اصلاح حرکت کند.

در همین زمینه، مفهوم شیعه نیز نیازمند توجه است. شیعه فقط کسی نیست که محبت اهل بیت(ع) را در دل دارد؛ بلکه شیعه کسی است که در مسیر آنان حرکت می کند، فرهنگ آنان را می شناسد و برای گسترش آن تلاش می کند. بنابراین، اگر کسی مدعی انتظار حضرت مهدی(عج) باشد، اما در زندگی او نشانی از اصلاح، خیرخواهی، اخلاق، مسئولیت پذیری و مبارزه با فساد دیده نشود، باید در حقیقت انتظار خود تجدیدنظر کند.

در مقابل، برداشت نادرستی نیز در طول تاریخ شکل گرفته است که براساس آن، برخی تصور کرده اند برای نزدیک شدن ظهور باید فساد و ظلم را بیشتر کرد تا شرایط ظهور فراهم شود. این برداشت با منطق انتظار سازنده سازگار نیست. انتظار باید انسان را به اصلاح و ساختن برساند، نه به گسترش فساد. استاد شهید مرتضی مطهری نیز در مباحث مربوط به انقلاب مهدی(عج) بر همین نکته تأکید کرده که انتظار حقیقی، سازنده و مسئولیت آفرین است.

از این منظر، «فَاسْتَبقُوا الْخَیْرَاتِ» فقط یک توصیه اخلاقی فردی نیست؛ بلکه می تواند برنامه ای برای زندگی یک منتظر باشد: در خیر از دیگران پیشی بگیریم، جامعه را به سمت صلاح سوق دهیم و خود را برای روزی آماده کنیم که وعده الهی تحقق خواهد یافت.

ایکنا ـ بخش پایانی آیه 148 سوره بقره می فرماید: «أَیْنَ مَا تَکُونُوا یَأْتِ بکُمُ اللَّهُ جَمِیعًا؛ هر کجا باشید، خداوند همه شما را گرد خواهد آورد.» این عبارت در روایات اهل بیت(ع) چگونه بر یاران حضرت قائم(عج) تطبیق داده شده است؟

در پاره ای روایات اهل بیت(ع)، این بخش از آیه بر یاران حضرت قائم(عج) تطبیق داده شده است. در روایتی از امام باقر(ع) آمده که این آیه درباره اصحاب قائم(عج) است؛ همان 313 نفری که خداوند آنان را برای یاری حضرت گرد می آورد. این تطبیق در منابع تفسیری روایی شیعه نیز گزارش شده است.

بنابراین، یاران حضرت در زمان ظهور از نقاط گوناگون گرد هم می آیند و اجتماع آنان صرفاً نتیجه یک فراخوان معمولی و برنامه ریزی انسانی نیست؛ بلکه در نگاه روایی، این اجتماع جلوه ای از قدرت و تدبیر الهی است. خداوند آنان را از هر نقطه ای که باشند، گرد می آورد تا در کنار امام زمان(عج) قرار گیرند و در تحقق حکومت جهانی عدل مشارکت کنند. در بعضی گزارش های روایی نیز بر اجتماع یاران حضرت در زمانی واحد و از نقاط متعدد تأکید شده است.

از اینجا، بحث به ویژگی های یاران حضرت، عدد 313، کیفیت اجتماع آنان و ویژگی های معنوی و ایمانی این افراد می رسد که در ادامه باید به تفصیل بررسی شود.

انتهای پیام