شهریار، بزرگ ترین شاعر دوزبانه تاریخ ادبیات ایران است

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، مراسم پاسداشت روز شعر و ادب پارسی و بزرگداشت استاد شهریار به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و با حضور و سخنرانی جمعی از استادان و پژوهشگران برجسته کشور، چهارشنبه بیست و پنجم شهریور 1405 در فضای مجازی برگزار شد.

محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در این مراسم با گرامیداشت روز شعر و ادب پارسی و استاد شهریار گفت: زبان هر ملتی بخشی جدایی ناپذیر از هویت و اصالت فرهنگی آن ملت است و زبان فارسی نیز به دلیل پیشینه تاریخی و میراث گرانسنگی که در دامان خود پرورانده، نقشی اساسی در انتقال اندیشه و فرهنگ ایرانی داشته است.

وی افزود: اگر زبان فارسی در میان نبود، بسیاری از بزرگان ادب و حکمت ایران همچون فردوسی، مولوی، حافظ، سعدی، عطار و خیام و آثار و اندیشه های آنان به این گستردگی و ماندگاری به نسل های بعد منتقل نمی شد. حتی حکیمانی، چون ابن سینا و سهروردی، با وجود رواج زبان عربی در حوزه علمی زمان خود، آثار فراوانی به فارسی پدید آوردند و نشان دادند که این زبان توانایی بیان مفاهیم عقلانی، حکمی، معرفتی و علمی را نیز دارد.

شالویی با تأکید بر اینکه اهمیت زبان فارسی تنها به زیبایی های زبانی و ادبی آن محدود نمی شود، اظهار کرد: این زبان در کنار ظرافت و آهنگ دلنشین خود، حامل اندیشه های بلند انسانی، عرفانی و معرفتی است و آثار بزرگی، چون دیوان حافظ، مثنوی معنوی، گلستان و بوستان سعدی و آثار عطار نمونه های روشنی از این ظرفیت هستند.

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ادامه داد: زبان فارسی با وجود همه تحولات و گسترش زبان های دیگر، همچنان پویایی و جایگاه خود را حفظ کرده و نسل های مختلف در ایران و دیگر نقاط جهان به آن می بالند. پاسداشت این زبان در حقیقت پاسداشت پیوند تاریخی و فرهنگی ایرانیان است.

وی در ادامه با گرامیداشت یاد شهریار گفت: شهریار در روزگار معاصر به چنان جایگاهی در شعر و ادب دست یافت که توانست مفاهیم دینی، معنوی، عاشقانه، انسانی و اجتماعی را در آثار خود به زیبایی بیان کند. دو زبانه بودن و آفرینش آثار ارزشمند در شعر فارسی و ترکی نیز از ویژگی های برجسته اوست.

شالویی در پایان تأکید کرد: شهریار همچنان یکی از نامداران شعر فارسی است و نام و یاد او می تواند چراغی برای آینده فرهنگی و ادبی کشور باشد.

در ادامه جمشید علیزاده استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به جایگاه ویژه و منحصر به فرد «شهریار» در ادبیات ایران گفت: استاد شهریار از معدود شاعرانی است که در دو زبان فارسی و ترکی آذربایجانی، به آفرینش آثار برجسته و ماندگار دست یافته و از این حیث جایگاهی یگانه در تاریخ ادبیات ایران دارد.

وی افزود: در گذشته نیز شاعران بزرگی مانند ناصرخسرو، مسعود سعد سلمان، خاقانی، سعدی و حافظ به بیش از یک زبان شعر گفته اند، اما معمولاً جایگاه و اهمیت آثار آنان در یکی از زبان ها بر زبان دیگر برتری داشته است. شهریار از این جهت متفاوت است که در هر دو زبان، نقطه عطفی به شمار می آید و شاهکار های متعددی آفریده است.

علیزاده با اشاره به نوآوری شهریار در شعر فارسی گفت: شهریار در غزل فارسی نیز راهی تازه گشود و نوعی غزل عاطفی و واقع گرا پدید آورد که با غزل شاعران پیش از او قابل مقایسه نیست. این غزل ها به تجربه های شخصی شاعر و فوران عاطفی او متکی است.

وی ادامه داد: شهریار همچنین یکی از شاخص ترین چهره های جریان رمانتیک در شعر فارسی است و در منظومه هایی مانند «دو مرغ بهشتی»، «راز و نیاز»، «هذیان دل»، «قهرمانان استالینگراد» و «افسانه شب» این جریان را به اوج رساند.

علیزاده در ادامه به جایگاه شهریار در شعر ترکی اشاره کرد و گفت: «حیدربابایه سلام» از مهم ترین شاهکار های شهریار در زبان ترکی آذربایجانی است که شهرتی گسترده یافته و به زبان های دیگر نیز ترجمه شده است.

وی در پایان تأکید کرد: با در نظر گرفتن مجموعه این ویژگی ها، می توان شهریار را بزرگ ترین شاعر دوزبانه تاریخ ادبیات ایران دانست؛ شاعری که در هر دو زبان، نقطه عطفی ایجاد کرد و آثار متنوع و ماندگاری آفرید.

شهریار؛ شاعری مردمی، دینی و میهن دوست

در ادامه علی اصغر شعردوست شاعر و زبان شناس، با اشاره به نامگذاری 27 شهریورماه به عنوان روز شعر و ادب پارسی و بزرگداشت استاد شهریار گفت: این مناسبت فرصتی است تا از زبان فارسی و جایگاه شعر در فرهنگ ایرانی یاد کنیم و در این میان، شهریار به دلیل توانایی های شگرف خود در دو عرصه شعر فارسی و ترکی، جایگاهی ویژه دارد.

وی افزود: پیش از این، برای بسیاری از حوزه های فرهنگی و هنری کشور مناسبت ها و برنامه های مشخصی وجود داشت، اما شعر، با وجود جایگاه درخشان آن در فرهنگ ایرانی، روزی برای بزرگداشت نداشت. از این رو، پیشنهاد اختصاص روزی به شعر فارسی مطرح شد و در انتخاب این روز، با توجه به جایگاه شاعران بزرگ گذشته، انتخاب هر یک می توانست محل پرسش باشد؛ بنابراین در میان شاعران معاصر، شهریار به دلیل ویژگی های کم نظیرش انتخاب شد.

شعردوست با بیان اینکه شهریار از نظر محتوایی شاعری مردمی، دینی و اخلاق گراست، اظهار کرد: عشق به مردم، آموزه های دینی، حس میهن دوستی و نوع دوستی از ویژگی های برجسته شعر شهریار است و همین پیوند عمیق با زندگی و احساسات مردم، یکی از دلایل ماندگاری شعر اوست.

وی ادامه داد: شهریار شاعری بود که جهان را با شعر می دید و نگاه ژرف و گسترده او سبب شد آثارش در میان مردم نفوذی ماندگار پیدا کند. پیوند او با امور قدسی، به ویژه ارادت عمیقش به حضرت علی (ع)، نیز در ماندگاری و عمق آثارش نقش مهمی داشته است.

شعردوست همچنین به اشعار ترکی شهریار اشاره کرد و گفت: «حیدربابایه سلام» تنها بازتاب خاطرات کودکی این شاعر نیست، بلکه سرشار از فرهنگ عامه، عناصر فولکلور و مفاهیم دینی است و شهریار با این اثر راهی تازه در شعر ترکی گشود.