نقادی، آزادنگری و فرجام اندیشی؛ سه رکن تربیت عقلانی

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، مفسر قرآن کریم و مؤلف تفسیر مشکاة، در سلسله جلسات مباحث تربیتی با محوریت تربیت عقلانی انسان که محتوای آن از طریق صفحات مجازی منتسب به وی منتشر می شود، اظهار کرد: عقل و خرد گران بهاترین عطیه الهی و کلید اصلی تربیت کارآمد و پویا به شمار می روند، روایات و آموزه های اصیل دینی نیز صراحتاً تأکید دارند که انسان مجهز به این امانت بی بدیل الهی پای به عرصه هستی و جامعه می گذارد و هرگونه تلاش برای کمال و تعالی آدمی باید بر مدار عقلانیت شکل گیرد.

وی با اشاره به سه رکن اساسی عقلانیت در فرایند تربیت معقول، نقادی را نخستین کارکرد عقل دانست و تصریح کرد: تفکیک سره از ناسره و آشکار ساختن حسن ها و قبح ها از وظایف اصلی عقل است و بدون وجود نقد منصفانه و پذیرش کاستی ها، هیچ گونه رشد و بالندگی یا تحول مثبتی در حیات فردی و جمعی رقم نمی خورد.

این پژوهشگر قرآنی آزادنگری و تجرد نظری را دومین رکن عقلانیت برشمرد و گفت: عقل با کنار زدن موانع درونی مانند حب و بغض های افراطی، دیدگاهی بی طرفانه و واقع بینانه به انسان می بخشد، در حالی که محبت های نابجا یا خشم های لجام گسیخته، چشم حقیقت بین انسان را کور می کند و مانع از قضاوت درست می شود.

وی فرجام اندیشی و پایان نگری را سومین رکن عقلانیت عنوان کرد و افزود: این رکن انسان را از اسارت در پیامدهای کوتاه مدت می رهاند و او را به تدبر در عواقب بلندمدت گفتار و کردار فرامی خواند تا رفتار انسان از همان گام نخست با نتیجه و آینده تصمیمات پیوند بخورد.

انصاری بیان کرد: والدین دو ستون بنیادین و ارکان اصلی شکل گیری شخصیت فرزندان هستند و حضور محبتی آگاهانه، متین و معقول از سوی پدر و مادر بسترساز شکوفایی فطرت کودک است، در حالی که افراط در محبت و رفتارهای مبتنی بر عادات ناپایدار، فرایند تربیت را دچار انحراف می کند، همچنین معلمان و محیط مدرسه نقشی مکمل و تسهیل کننده دارند و در صورت وجود زیرساخت های استوار خانوادگی می توانند فرصت تحقق تربیت معقول را تعمیق بخشند.

وی نسبت به موانع پیش روی تفکر عقلانی هشدار داد و با تأکید بر اینکه گمانه زنی و توهمات ذهنی با تکیه بر ظنون به جای شواهد قطعی تفکر اصیل را فلج می کند، اظهار کرد: غلبه غرایز و سلیقه گرایی افراطی نیز پیروی محض از تمایلات نفسانی و احساسات زودگذر است که قدرت تمیز حق از باطل را از انسان سلب می کند، همچنین تعصب و تقلید کورکورانه از سنن و عادات گذشتگان سد بزرگی در برابر بازاندیشی و بالندگی فکری نسل جدید است.

انصاری در پایان با اشاره به رسالت خانواده ها در عصر حاضر گفت: رویکرد تربیت معقول انسانی ترین و اصیل ترین الگوی رشد است که اضلاع سه گانه نقادی، آزادنگری و پایان نگری را به پایه های اعتلا و بالندگی فردی و اجتماعی مبدل می سازد؛ بنابراین والدین و مربیان باید با تجهیز به این مؤلفه ها زمینه ای را فراهم کنند تا نسل جدید در مواجهه با تلاطم ها و چالش های اجتماعی، با روحیه ای مقاوم، گزینش گر و مبتنی بر موازین عقل و دین به سلامت عبور نمایند.

انتهای پیام