40 درصد جنگل های ایران از بین رفت؛ تغییر اقلیم قابل مدیریت است

به گزارش خبرنگار مهر، حامد یوسف زاده صبح یکشنبه در آیین سی ونهمین سالگرد پروتکل مونترال (روز جهانی ازن) که به میزبانی اداره کل حفاظت محیط زیست اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: از سال 1343 که حدود 18 میلیون هکتار جنگل داشتیم، امروز به حدود 10.5 میلیون هکتار رسیده ایم و در نیم قرن اخیر نزدیک به 40 درصد مساحت جنگل های ایران کاهش یافته است.

وی با بیان اینکه ایران در حوزه تنوع زیستی یک استثنای نگران کننده است، افزود: از سال 1990 که جنگل زدایی در سطح جهانی تا حدود دو سوم کنترل شد، ما همچنان با سرعت بالا پوشش گیاهی خود را از دست می دهیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس تصریح کرد: اگر تعریف واقعی جنگل با تاج پوشش بالای 50 درصد را در نظر بگیریم، مساحت جنگل های واقعی کشور حدود 1.5 میلیون هکتار است که بخش قابل توجهی از آن نیز کارکرد اکولوژیک خود را از دست داده و زادآوری ندارد.

حدود 800 متر از دامنه ارتفاعی جنگل های هیرکانی کاسته شده

یوسف زاده با اشاره به پیش بینی های IPCC مبنی بر افزایش حداقل 1.5 درجه سانتی گراد دما پرسید: انسان می تواند سبک زندگی و ساخت وساز را تغییر دهد اما درخت ساکن چه باید بکند؟ درختان 2 راه اصلی دارند؛ تغییر فنولوژی یعنی جابه جایی زمان گل دهی و رشد و دیگری سازگاری ژنتیکی بر اساس اصل بقای ژن های قوی تر است.

وی خاطرنشان کرد: تنوع زیستی، بیمه بقای اکوسیستم است اما در نهال کاری های ما پروتکل تنوع ژنتیکی رعایت نمی شود و اغلب از تعداد محدودی پایه مادری استفاده می کنیم.

یوسف زاده افزود: درختان در طول نسل ها به سمت ارتفاعات بالاتر مهاجرت می کنند اما ویلاسازی و شهرسازی این مسیر فرار را بسته است.

عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس با بیان اینکه طی نیم قرن اخیر حدود 700 تا 800 متر از دامنه ارتفاعی جنگل های هیرکانی کاسته شده و جنگل های جلگه ای تقریباً به صفر رسیده است، خاطرنشان کرد: زاگرس نیز تا حد زیادی توان بازیابی اکوسیستمی خود را از دست داده است.

دنیا پروژه ژنوم زمین را برای حفظ تنوع زیستی دارد

استاد دانشگاه تربیت مدرس به پروژه جهانی ژنوم زمین (Earth BioGenome Project) اشاره کرد و گفت: آمریکا، چین و بریتانیا ژنوم گونه های استراتژیک خود را توالی یابی می کنند و گرایش تخصصی آفست ژنومیک شکل گرفته که پیش بینی می کند کدام ژن ها در برابر تنش های آینده تاب آوری دارند.

یوسف زاده ادامه داد: دانمارک در سال 1395 بذر گونه های شاخص جنگل های هیرکانی را جمع آوری و برای غنی سازی مصنوعی بانک ژن خود به اسکاندیناوی بُرد چون می دانست با افزایش دما شرایط اقلیمی مشابه هیرکانی در عرض های بالاتر ایجاد می شود. ما اما هنوز نمی دانیم چند تیپ ژنتیکی از بلوط داریم و کدام مقاوم تر است.

وی به تجربه نابودی شمشادهای هیرکانی اشاره کرد و گفت: کمتر از سه سال بر اثر هجوم پروانه و بیماری، این گونه تقریباً از بین رفت. دلیل اصلی، اثر بنیان گذار ناشی از بهره برداری شدید در قرن نوزدهم برای کشتی سازی بود که تنوع ژنتیکی را به شدت کاهش داده بود. میلیاردها تومان هزینه شد اما موفقیتی حاصل نشد.

تغییر اقلیم قابل مدیریت است اگر داده داشته باشیم

یوسف زاده تأکید کرد: تغییر اقلیم واژه نگران کننده ای نیست اگر مجهز باشیم. لایه ازن در حال ترمیم است چون مدیریت مبتنی بر داده انجام شد.

استاد منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس تصریح کرد: جهان دارد تغییر اقلیم و تنوع زیستی را با داده مدیریت می کند اما ما هنوز دیتابیس نداریم.

یوسف زاده افزود: ایران 2 نقطه داغ تنوع زیستی جهان را در خود جای داده هیرکانی و زاگرس اما این میراث به راحتی در حال از بین رفتن است.

وی تاکید کرد: پیام من این است که تغییر اقلیم در حال مدیریت شدن است؛ مدیریتی مبتنی بر داده و ما نیز باید پیش از رسیدن به آخرین درخت دیتابیس تنوع زیستی خود را بسازیم و از تجربیات جهانی برای حفاظت پیشگیرانه استفاده کنیم.

استاد دانشگاه تربیت مدرس اضافه کرد: تنوع زیستی ایران سرمایه ملی است و نباید اجازه دهیم بدون داده و برنامه از دست برود.

به گزارش مهر، 25 شهریور برابر با 16 سپتامبر روز جهانی ازن نامگذاری شده است. در سال 1987 در مونترال کانادا 46 کشور جهان موافقت کردند که تولید و مصرف سی اف سی ها (CFCs) را طبق زمان بندی مشخص تا سال 2040 میلادی به تدریج کاهش داده و حذف کنند. این موافقت نامه به پروتکل مونترال شهرت دارد.

در حال حاضر 198 کشور جهان از جمله ایران عضو پروتکل مونترال هستند. ایران در سال 1990 به این معاهده جهانی پیوست.

سی اف سی ها یا کلروفلورکربن ها به صورت گاز سرد کننده R-12 در صنایع یخچال سازی و گاز پف دهنده R-11 در صنایع اسفنج سازی مورد استفاده قرار می گیرد.