تهدید ذخایر آبی با گرمایش زمین؛ هر بارشی ال نینو نیست

به گزارش خبرنگار مهر، احد وظیفه ظهر یکشنبه در نشست تخصصی «آشنایی با پدیده ال نینو» در ساری اظهار کرد: آنچه شرایط بارشی ایران را تعیین می کند، حاصل برهم کنش مجموعه ای از عوامل جوی و اقیانوسی است و نمی توان تغییرات بارش را تنها به یک پدیده نسبت داد.

وی با اشاره به نقش اقیانوس آرام در تحولات اقلیمی افزود: ال نینو و لانینا در پی تغییرات دمایی در سطح و لایه های بالایی اقیانوس آرام شکل می گیرند و آثار آنها می تواند در مناطق مختلف جهان متفاوت باشد.

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی کشور ادامه داد: وقوع این پدیده ها الگوی زمانی ثابتی ندارد و ممکن است در فاصله های دو تا هفت ساله رخ دهد. ضمن اینکه هنوز درباره تمام فرآیندهای مؤثر بر شکل گیری و تغییرات ال نینو شناخت کاملی وجود ندارد.

وظیفه با اشاره به بررسی دوره های ال نینوی شدید در سال های 1997 و 2015 گفت: در آن مقاطع، بخش هایی از جنوب، جنوب غرب، زاگرس و مناطق جنوبی و جنوب شرقی ایران شرایط بارشی مناسبی داشتند، اما این اثر در تمام نقاط کشور یکسان نبود و مناطق شمالی الزاماً شرایط مشابهی را تجربه نکردند.

یک بارندگی شدید را نباید به ال نینو نسبت داد

وی در ادامه نسبت دادن رخدادهای جوی کوتاه مدت به ال نینو را فاقد مبنای علمی دانست و بیان کرد: بارندگی و تندباد شدید 17 شهریور در مازندران مربوط به فعالیت یک سامانه بارشی بود و ارتباط مستقیمی با این پدیده ندارد.

وظیفه توضیح داد: ال نینو خودش یک سامانه بارشی نیست که مستقیماً وارد منطقه ای شود و بارندگی ایجاد کند، بلکه یک پدیده اقیانوسی ـ جوی است که می تواند شرایط کلی گردش جو را تغییر دهد و در برخی مناطق زمینه را برای شکل گیری الگوهای خاص جوی فراهم کند.

وی افزود: بنابراین مشاهده یک بارش شدید در یک منطقه به معنای وقوع یا اثر مستقیم ال نینو در همان منطقه نیست.

QBO و اقیانوس هند در معادله بارش ایران

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با اشاره به دیگر عوامل اثرگذار بر شرایط جوی ایران گفت: در شرایط کنونی، QBO یا نوسان شبه دوسالانه در فاز غربی قرار دارد و این وضعیت می تواند در تقویت سامانه هایی که از مسیر شرق مدیترانه وارد منطقه می شوند نقش داشته باشد.

وی افزود: این سامانه ها در صورت فراهم بودن سایر شرایط، می توانند رطوبت را از اقیانوس هند و دریای سرخ دریافت کرده و با عبور از زاگرس و البرز، زمینه بارندگی در کشور را فراهم کنند.

وظیفه، دمای اقیانوس هند را نیز یکی از متغیرهای مهم برشمرد و گفت: تغییرات دمایی این پهنه آبی بر اختلاف فشار، سرعت و جهت جریان های باد اثر می گذارد و در نهایت می تواند میزان رطوبت منتقل شده به ایران را تغییر دهد.

وی خاطرنشان کرد: به همین دلیل ممکن است شرایط اقیانوس هند، اثر ال نینو را تقویت یا محدود کند و همین موضوع نشان می دهد که پیش بینی بارش با یک شاخص به تنهایی امکان پذیر نیست.

امیدواری محتاطانه به بارش پاییزی

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی با اشاره به شرایط موجود اظهار کرد: کنار هم قرار دادن شاخص های مختلف اقلیمی، برای پاییز 1405 چشم اندازی نسبتاً امیدوارکننده از نظر بارش ترسیم می کند.

وی تأکید کرد: این ارزیابی به معنای صدور پیش بینی قطعی نیست، بلکه بر اساس تحلیل فیزیکی عوامل مؤثر بر جو و اقیانوس ها انجام شده است.

وظیفه درباره اعتبار پیش بینی های فصلی گفت: مدل های پیش بینی حتی در معتبرترین مراکز هواشناسی جهان نیز با ورود اطلاعات جدید تغییر می کنند و ممکن است برآورد مربوط به یک ماه در ماه بعد دستخوش اصلاح شود.

وی افزود: پیش بینی فصلی ماهیتی احتمالی دارد و از داده های آماری، خروجی مدل ها و شناخت فرآیندهای فیزیکی استفاده می کند؛ بنابراین همواره باید میزان مشخصی از عدم قطعیت را در نظر گرفت.

این مقام مسئول درباره زمستان نیز گفت: در حال حاضر نمی توان همان سطح از خوش بینی را برای بارش های زمستانی مطرح کرد، چرا که رفتار توده های هوای سرد و مسیر سامانه های بارشی در اقیانوس اطلس نیز در تعیین وضعیت زمستان نقش دارند و پیش بینی این عوامل در بازه بلندمدت دشوارتر است.

وظیفه در بخش دیگری از سخنان خود به تغییرات اقلیمی اشاره کرد و گفت: افزایش دما حتی در شرایطی که میزان بارش تغییر محسوسی نداشته باشد، می تواند پیامدهای جدی برای منابع آب ایجاد کند.

وی ادامه داد: با افزایش دما، میزان تبخیر بیشتر می شود و ذخیره برف در ارتفاعات نیز کاهش می یابد؛ در نتیجه بخشی از منابع آبی که در گذشته از طریق انباشت برف برای فصل های گرم ذخیره می شد، از دست می رود.

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی از این وضعیت به عنوان یکی از جلوه های «خشکسالی برفی» یاد کرد و افزود: میانگین دمای ایران در چهار تا پنج دهه اخیر حدود دو درجه افزایش یافته و روند گرمایش جهانی نیز با سرعت قابل توجهی ادامه دارد.

وی گفت: پیامدهای تغییر اقلیم محدود به هواشناسی نیست و حوزه هایی همچون کشاورزی، منابع آب، جنگل ها، تالاب ها، شیلات و امنیت غذایی را نیز تحت تأثیر قرار می دهد.

مازندران؛ استانی مهم برای امنیت غذایی

وظیفه با اشاره به شرایط ویژه مازندران بیان کرد: اهمیت اقلیمی این استان فقط به برخورداری از منابع آبی مربوط نمی شود، بلکه مازندران یکی از مناطق مهم تولید محصولات کشاورزی و تأمین امنیت غذایی کشور است.

وی هشدار داد: هرگونه تغییر پایدار در وضعیت آب و هوا یا منابع آب مازندران می تواند آثار آن را از سطح استان فراتر برده و بر بخش هایی از امنیت غذایی کشور اثرگذار کند.

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی همچنین تخریب منابع طبیعی را یکی از عوامل تشدیدکننده خسارت های ناشی از رخدادهای جوی دانست و گفت: نمی توان با تغییر کاربری اراضی و تخریب جنگل ها و منابع طبیعی، انتظار داشت پیامدهای اقلیمی بدون تغییر باقی بماند.

وی افزود: فشار بر منابع طبیعی کشور طی دهه های گذشته افزایش یافته و به ویژه در مناطق شمالی، ادامه دست اندازی به طبیعت می تواند آسیب پذیری مناطق را در برابر بارش های شدید، سیلاب و سایر رخدادهای جوی افزایش دهد.

وظیفه با اشاره به روند بارندگی در مازندران اظهار کرد: میزان کاهش بارش در این استان نسبت به میانگین کشور کمتر بوده، اما این به معنای مصون بودن مازندران از روندهای کاهشی بارش نیست و باید تغییرات دما و سایر شاخص های اقلیمی نیز همزمان پایش شود.

وی در پایان با تأکید بر اهمیت اقیانوس ها در سیستم اقلیمی زمین گفت: بخش عمده انرژی اضافی ناشی از گرمایش زمین در اقیانوس ها جذب می شود و هرگونه تغییر در دمای آنها می تواند پیامدهای گسترده ای برای گردش جو و چرخه آب داشته باشد.

رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی خاطرنشان کرد: اثر تغییرات اقیانوسی تنها به بارش محدود نمی شود و موضوعاتی مانند چرخه کربن، وضعیت شیلات و امنیت غذایی نیز از این تحولات تأثیر می پذیرند.

وی تأکید کرد: برای مدیریت صحیح منابع آب و کاهش خسارت های ناشی از خشکسالی و سیلاب، باید مجموعه داده های اقیانوسی و جوی در کنار نتایج مدل های پیش بینی بررسی شود و از ارائه تحلیل هایی که تمام تحولات بارشی کشور را به یک پدیده مانند ال نینو نسبت می دهند، پرهیز کرد.