وقتی حافظه یاری نمی کند

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، زندگی با آلزایمر، بیش از آنکه یک چالش پزشکی باشد، یک تمرین عمیق انسانی برای حفظ پیوند های عاطفی است، یک روانشناس معتقد است: ایجاد روتین های روزانه، زمان بندی ثابت برای خواب، بیداری، غذا خوردن و پیاده روی، حس امنیت را در این بیماران تقویت می کند، وقتی بیمار می داند در هر ساعت از روز چه انتظاری داشته باشد، احتمال بروز رفتار های ناشی از اضطراب و سندرم بی قراری در اواخر روز به شدت کاهش می یابد.

هر سال در ماه جهانی بیماری آلزایمر، مردم جهان برای جلب حمایت جامعه از افراد مبتلا به دمانس، فعالیت های خود را برجمع آوری کمک های مالی و افزایش اطلاع رسانی متمرکز می سازند. یک ماه فعالیت گسترده نشان می دهد که واکنش ها به اطلاع رسانی در مورد دمانس درسطح جهانی، منطقه ای، ملی و محلی افزایش می یابد و علاوه برآن می توان کار های متنوع دیگری نیز انجام داد تا از افرادی که با دمانس زندگی می کنند در حال حاضر و در آینده حمایت کرد.

فقط با افزایش آگاهی می توان افراد را در جهت گرفتن اطلاعات، مشاوره و حمایت، هدایت کرد. امید به بهبود نرخ تشخیص، ترغیب تحقیقات درزمینه هایی مانند کاهش عوامل خطر و مدیریت درخواست های بی شمارمردم برای دسترسی به درمان و مراقبت، اهمیت ماه جهانی آلزایمر را دو چندان می سازد.

تهران به دلیل تمرکز جمعیت، بافت جمعیتی سالمندتر در برخی مناطق و همچنین مهاجرت افراد مسن برای دسترسی به خدمات درمانی، بالاترین میزان مبتلایان به آلزایمر را در میان استان های کشور دارد. با توجه به سهم جمعیتی استان تهران که حدود 16 تا 18 درصد جمعیت کشور را شامل می شود، می توان تخمین زد که حدود 120 هزار تا 150 هزار نفر در استان تهران با درجات مختلفی از آلزایمر زندگی می کنند.

حفظ استقلال بیمار مبتلا به آلزایمر تا جای ممکن، کلید اصلی کیفیت زندگی است، نباید اجازه دهیم بیماری، تمام ساحت های وجودی او را تصاحب کند. تا زمانی که ایمنی فرد در خطر نیست، اجازه دهید در کار های کوچک روزمره مثل انتخاب لباس، چیدمان میز یا آبیاری گلدان ها مشارکت داشته باشد. احساس مفید بودن و عاملیت، حتی در کوچک ترین حد، عزت نفس بیمار را به شکل معجزه آسایی حفظ می کند.

تحقیقات نشان می دهد ورزش و فعالیت بدنی منظم در افراد میانسال و سالمند بر بهبود تفکر و حافظه و همچنین کاهش خطر ابتلا به دمانس نقش موثری دارد؛ بنابراین سعی کنید روزانه حداقل به مدت 30 دقیقه، 5 بار در هفته به فعالیت بدنی مانند پیاده روی با سرعت متوسط یا سریع و یا دوچرخه سواری بپردازید. باید آنقدر تلاش کنید تا ضربان قلب بالا برود و تعریق حاصل شود.

رفتار با بیمار آلزایمری چگونه است؟

مهدی کرمی یک روانپزشک در این زمینه به خبرنگار ایرنا گفت: محیط خانه باید به گونه ای بازطراحی شود که فشار ناتوانی را از دوش بیمار مبتلا به آلزایمر بردارد. استفاده از تابلو های راهنما در خانه، برچسب زدن روی کشو ها برای یادآوری محتویات، و حذف موانع فیزیکی که خطر زمین خوردن دارند، به بیمار کمک می کند تا در محیطی امن و قابل پیش بینی حرکت کند. این نظم محیطی، به کاهش سردرگمی و اضطراب ناشی از ناتوانی در تشخیص موقعیت منجر می شود.

وی با تاکید بر اینکه ارتباطات کلامی و غیرکلامی باید بازنگری شوند، افزود: هنگام صحبت با بیمار آلزایمری، همیشه در سطح چشم او قرار بگیرید، از جملات کوتاه و ساده استفاده کنید و اجازه دهید زمان کافی برای پردازش و پاسخگویی داشته باشد. فراتر از کلمات، زبان بدن و لحن صدا برای این بیماران بسیار گویا است، یک لبخند مهربان یا لمس دست، گاهی هزاران برابر موثرتر از توضیح منطقی برای آرام کردن او است.

کرمی اظهار داشت: ایجاد روتین های روزانه، پناهگاهی برای ذهنِ سرگردانِ بیمار است. زمان بندی ثابت برای خواب، بیداری، غذا خوردن و پیاده روی، حس امنیت را در فرد تقویت می کند. وقتی بیمار می داند در هر ساعت از روز چه انتظاری داشته باشد، احتمال بروز رفتار های ناشی از اضطراب و سندرم بی قراری در اواخر روز به شدت کاهش می یابد.

این روانپزشک تصریح کرد: سلامت جسمانی بیمار مبتلا به آلزایمر، زیربنای کیفیت زندگی او است، کنترل دقیق بیماری های زمینه ای، تغذیه مناسب، و اطمینان از سلامت بینایی و شنوایی بسیار حیاتی است. گاهی آنچه به عنوان پرخاشگری یا عدم همکاری بیمار تفسیر می شود، عفونت های ادراری، یبوست یا دندان درد می توانند بیمار را به شدت مضطرب کنند.

کرمی با اشاره به اینکه کرامت بیمار در مواجهه با خطا های او نمود پیدا می کند، تصریح کرد: اگر بیمار حرفی را تکرار می کند یا سوالی را برای بار دهم می پرسد، تصحیح کردن او نه تنها کمکی نمی کند، بلکه حس شکست را به او منتقل می کند. با صبوری، حواس او را به موضوع دیگری پرت کنید یا با ملایمت پاسخی آرام بدهید. هیچ گاه او را در حضور دیگران تحقیر نکنید؛ بیمار آلزایمری بیش از آنچه تصور می کنیم، احساسات را درک می کند.

وی اظهار داشت: برای اینکه بتوانید با کرامت با بیمار رفتار کنید، باید خودتان نیز توانمند و آرام باشید. مراقبان باید زمانی را برای تجدید قوا اختصاص دهند، کمک گرفتن از سایر اعضای خانواده یا پرستاران آموزش دیده، نشانه ضعف نیست، بلکه راهبردی هوشمندانه برای جلوگیری از خستگی مفرط است. مراقبی که خود دچار فروپاشی روانی شده، نمی تواند محیطی آرام برای بیمار فراهم کند.

کم تحرکی و انزوای اجتماعی از عوامل کلیدی در تشدید بیماری

معصومه صالحی رئیس انجمن آلزایمر ایران نیز، تغذیه نامناسب، کم تحرکی، انزوای اجتماعی و استرس مزمن را از دیگر عوامل کلیدی در بروز و تشدید این بیماری عنوان کرد.

وی تأکید کرد: تشخیص زودهنگام، کلید اصلی مدیریت این بیماری است، چرا که یک سال تشخیص زودتر می تواند پیشرفت مشکلات بیماری را تا 5 سال به تأخیر بیندازد.

صالحی از عموم مردم خواست در صورت مشاهده مواردی از علائمی از جمله اختلال در تشخیص زمان، فراموشی در خوردن وعده های غذایی، مشکل در انجام فرایض عبادی مانند نماز، ناتوانی در یادآوری کلمات، بی توجهی به آراستگی و بهداشت فردی و گوشه گیری و فقدان انگیزه برای فعالیت های روزمره مراجعه کنند.

وی با هشدار نسبت به کاهش سن ابتلا و بروز نشانه های پیش آلزایمر در سنین میانسالی گفت: سال گذشته حدود 400 نفر در سنین بالای 45 سال در تهران با علائم پیش آلزایمر به این انجمن مراجعه کردند. این افراد در مرحله ای قرار داشتند که با مداخلات و فعالیت های پیشگیرانه می توان از ابتلا به بیماری آلزایمر جلوگیری کرد.

صالحی با اشاره به طرح موفق ذهن پویا که پیش تر برای این گروه سنی اجرا شده بود، افزود: اگرچه برخی دمانس های زودهنگام زیر 50 سال ریشه ژنتیکی دارند، اما شاهد هستیم که بسیاری از مراجعین فعلی در بازه سنی 45 تا 65 سال قرار دارند. با توجه به موفقیت طرح پایلوت «ذهن پویا» در کنترل علائم، قصد داریم این طرح را مجدداً برای این گروه از مراجعین اجرایی کنیم.

زندگی با آلزایمر، سفری به عمق معنای بودن است. اگرچه این مسیر با فراموشی همراه است، اما فراموش نکنید که عاطفه و احساس در مغز بیمار بسیار دیرتر از حافظه منطقی از بین می رود. با نگاه کردن به بیمار به عنوان یک انسان شایسته احترام و نه یک بیمار دچار زوال ما شرافت انسانی او را تا آخرین لحظه زنده نگه می داریم و این بزرگترین دستاورد در مدیریت کیفیت زندگی اوست.