سلیاک؛ بیماری هزارچهره ای که با حذف گلوتن کنترل می شود

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، غلامرضا کلوندی فوق تخصص گوارش کودکان و سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان با بیان اینکه سلیاک یک بیماری با زمینه ژنتیکی است، اظهار کرد: وجود زمینه ژنتیکی به تنهایی به معنای بروز بیماری نیست، بلکه فرد باید در معرض یک عامل محیطی به نام «گلوتن» قرار گیرد تا مجموعه ای از واکنش ها و فعل وانفعالات در بدن ایجاد شود و در نهایت به مخاط و پرز های روده باریک آسیب برسد.

وی افزود: گلوتن پروتئینی است که در غلاتی مانند گندم، جو و چاودار وجود دارد و در افراد مستعد می تواند زمینه بروز سلیاک را فراهم کند؛ ازاین رو برای ارزیابی ابتلا به بیماری، به ویژه پس از شروع مصرف غذا های حاوی گلوتن، باید زمان کافی برای بروز تغییرات بیماری زا در نظر گرفته شود.

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به آغاز تغذیه تکمیلی کودکان از حدود 6 ماهگی، عنوان کرد: در مواردی که شک به ابتلای کودک وجود داشته باشد نیاز به شش ماه تا یک سال زمان لازم است که این بیماری تشخیص داده شود.

تشخیص سلیاک؛ از آزمایش خون تا نمونه برداری

کلوندی درباره روند تشخیص سلیاک گفت: نخستین گام، ایجاد شک بالینی و انجام آزمایش های سرولوژیک است و بر اساس نتایج این آزمایش ها مشخص می شود که آیا بیمار نیاز به آندوسکوپی دارد یا خیر.

وی ادامه داد: یکی از مهم ترین آزمایش های غربالگری سلیاک، بررسی آزمایش های سرولوژیک یا آنتی بادی سلیاک است و در برخی شرایط، میزان این شاخص در تصمیم گیری برای ادامه روند تشخیص نقش دارد.

وی تصریح کرد: تشخیص قطعی سلیاک در مواردی با انجام آندوسکوپی و نمونه برداری از روده باریک صورت می گیرد و در برخی منابع، در صورت بالابودن قابل توجه شاخص های سرولوژیک، امکان تشخیص بیماری بدون انجام آندوسکوپی نیز مطرح شده است.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به سلیاک هستند؟

فوق تخصص گوارش کودکان با تأکید بر اهمیت شناسایی افراد در معرض خطر، گفت: برخی گروه ها نسبت به جمعیت عمومی، احتمال بیشتری برای ابتلا به سلیاک دارند که از جمله آنها می توان به مبتلایان به دیابت نوع یک، افراد مبتلا به سندرم داون و کسانی که سابقه ابتلا به سلیاک در بستگان درجه یک آنها وجود دارد، اشاره کرد.

کلوندی افزود: در این افراد باید حساسیت و دقت بیشتری نسبت به علائم بیماری وجود داشته باشد و در صورت وجود شک بالینی، بررسی های سرولوژیک انجام شود.

سلیاک؛ بیماری هزارچهره

وی با اشاره به اینکه سلیاک گاهی «بیماری هزارچهره» نامیده می شود، اظهار کرد: برخلاف تصور عمومی که سلیاک را عمدتاً با اسهال و کاهش وزن می شناسند، این بیماری می تواند تظاهرات متنوعی داشته باشد و همه بیماران الزاماً علائم کلاسیک گوارشی را نشان نمی دهند.

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان بیان کرد: سلیاک دارای فرم کلاسیک و نوکلاسیک است؛ در فرم کلاسیک، علائمی مانند اسهال و کاهش وزن بیشتر دیده می شود، اما در فرم نوکلاسیک ممکن است بیمار حتی اضافه وزن داشته باشد یا با علائمی متفاوت از تظاهرات معمول بیماری مراجعه کند.

کلوندی ادامه داد: حتی در میان افرادی که به یبوست مزمن عملکردی مبتلا هستند نیز احتمال ابتلا به سلیاک بیشتر از جمعیت عمومی گزارش شده است.

وی با بیان اینکه تظاهرات سلیاک محدود به دستگاه گوارش نیست، گفت: گاهی بیمار به دلیل مشکلی مانند ناباروری مراجعه می کند و در جریان بررسی ها مشخص می شود که مبتلا به سلیاک است و با درمان و رعایت رژیم غذایی بدون گلوتن، مشکل زمینه ای وی نیز برطرف می شود.

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان همچنین افزود: در کودکان مبتلا به اختلال کم توجهی و بیش فعالی نیز شیوع سلیاک می تواند بیشتر باشد و این موضوع ضرورت توجه به علائم و زمینه های همراه را دوچندان می کند.

تأخیر در تشخیص؛ زمینه ساز سوءجذب و اختلال رشد

فوق تخصص گوارش کودکان با هشدار نسبت به پیامد های تشخیص دیرهنگام سلیاک، اظهار کرد: ادامه مصرف گلوتن در فرد مبتلا می تواند به تدریج موجب آسیب پرز های روده شود؛ به گونه ای که پرز های روده صاف شده و توانایی جذب مواد مغذی کاهش پیدا می کند.

کلوندی افزود: سوءجذب ناشی از آسیب روده می تواند در کودکان به عدم وزن گیری مناسب، اختلال در رشد قدی و کمبود مواد مغذی منجر شود و در صورت تداوم بیماری، خطر بروز برخی عوارض جدی از جمله بعضی سرطان های روده نیز افزایش می یابد.

وی با اشاره به شیوع سلیاک در حدود نیم تا یک درصد جمعیت عمومی گفت: بسیاری از مبتلایان ممکن است از بیماری خود اطلاع نداشته باشند و گاهی فرد به دلیل یک مشکل دیگر به پزشک مراجعه می کند و در جریان بررسی ها، ابتلای وی به سلیاک مشخص می شود.

حذف کامل گلوتن؛ اصلی ترین راه مدیریت سلیاک

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان مهم ترین اصل در مدیریت سلیاک را حذف کامل گلوتن از رژیم غذایی دانست و تأکید کرد: پس از تشخیص قطعی بیماری، مهم ترین اقدامی که می توان برای بیمار انجام داد، حذف کامل گلوتن از رژیم غذایی است و فرد مبتلا نباید در معرض گلوتن قرار گیرد.

وی با اشاره به دشواری رعایت رژیم غذایی بدون گلوتن، اظهار کرد: امروزه مواد غذایی متنوعی بر پایه ذرت و برنج، از جمله شیرینی، ماکارونی و سایر فرآورده های غذایی موردعلاقه کودکان، برای بیماران مبتلا به سلیاک تولید می شود که می تواند رعایت رژیم غذایی را برای این افراد آسان تر کند.

کلوندی ادامه داد: روند درمان و کنترل بیماری باید به صورت مستمر پیگیری شود و معمولاً هر 6 ماه یک بار، پاسخ بیمار به حذف گلوتن از طریق بررسی مارکر های خونی و شاخص های سرولوژیک ارزیابی می شود؛ در صورت رعایت رژیم غذایی، انتظار می رود میزان شاخص های سرولوژیک کاهش پیدا کند.

وی خاطرنشان کرد: سلیاک به دلیل داشتن زمینه ژنتیکی، بیماری ای نیست که زمینه آن از بین برود، بلکه بیماری قابل کنترلی است و می توان با حذف گلوتن و رعایت دقیق رژیم غذایی، آن را مدیریت کرد.

تفاوت سلیاک با آلرژی و عدم تحمل گلوتن

فوق تخصص گوارش کودکان درباره تفاوت سلیاک با آلرژی به گلوتن گفت: واکنش های آلرژیک نوع یک معمولاً به صورت فوری بروز می کنند و ممکن است فرد پس از مصرف یک ماده غذایی با علائمی مانند کهیر، خارش بدن، خارش چشم یا درد شدید شکمی مواجه شود. کلوندی تصریح کرد: سلیاک از نظر مکانیسم ایجاد بیماری با آلرژی نوع یک متفاوت است و واکنش های ایجادشده در سلیاک، واکنش های تأخیری هستند؛ بنابراین نباید سلیاک را با آلرژی یا صرفاً عدم تحمل گلوتن یکسان دانست.

توصیه به خانواده ها برای پیگیری منظم بیماران

وی با تأکید بر ضرورت جدی گرفتن رژیم غذایی در بیماران مبتلا به سلیاک گفت: خانواده ها باید رژیم غذایی بدون گلوتن را به طور کامل و دقیق رعایت کنند و باتوجه به حذف برخی مواد غذایی، تأمین مواد مغذی موردنیاز کودک از سایر منابع را موردتوجه قرار دهند.

فوق تخصص گوارش کودکان در پایان عنوان کرد: بیماران باید تحت نظر پزشک باشند و مراجعات منظم داشته باشند تا روند بیماری، وضعیت رشد و پاسخ به رژیم غذایی ارزیابی شود و در صورت نیاز، اقدامات درمانی و تغذیه ای لازم انجام گیرد.