پیشنهاد تشکیل کارگروه حقوق زندانیان و رویکرد های اصلاحی در بریکس

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، حیدر آسیابی نوشت: برگزاری اجلاس رؤسای دستگاه های قضایی کشورهای عضو و شریک بریکس در دهلی نو در سپتامبر 2026 را می توان فراتر از یک رویداد تشریفاتی قضایی ارزیابی کرد.

توسعه دیپلماسی قضایی در پرتو اجلاس بریکس

آسیابی با اشاره به حضور رئیس قوه قضاییه در هند، آن را فراتر از یک رویداد معمول و سفر مقام قضایی به خارج از کشور دانست و نوشت: همچنانکه این سفر بازتاب گسترده ای از دیپلماسی قضایی و پیام صلح و عدالت برای جهانیان داشت، دیدارها و نشست های محوری قاضی القضات ایران با رهبران ادیان، علما و فرهیختگان هند و مردم دارای ابعادی گسترده و تازه به شمار می رود. پوشش و انعکاس خبری آن نیز در رسانه های هندی و بین المللی حکایت از فرصتی تازه جهت توسعه دیپلماسی قضایی در فصل جدید از دوره تحول و تعالی در قوه قضاییه ارزیابی می شود.

ضرورت ورود حقوق زندانیان به دستور کار بریکس

رئیس سازمان زندان ها در ادامه تأکید کرد: گفت وگو درباره همکاری میان قوه های قضاییه، تبادل تجربیات حقوقی، توسعه فناوری و هوش مصنوعی در نظام عدالت، تسریع فرآیندهای قضایی و ایجاد سازوکارهای پایدار همکاری، ظرفیت شکل گیری جدید از رویکرد «دیپلماسی قضایی» را ایجاد کرده است. اگرچه حقوق زندانیان و مدیریت زندان ها به صورت مستقل در میان چهار محور رسمی اعلام شده اجلاس قرار نداشت، لیکن ماهیت همکاری های مورد بحث به گونه ای است که می تواند و باید به حوزه عدالت کیفری، اجرای مجازات و حقوق اشخاص محروم از آزادی یعنی زندانیان تسری یابد.

حوزه زندانبانی؛ مصداقی برای قاعده سازی در بریکس

آسیابی بیان کرد: همکاری قضایی بریکس، چنانچه بخواهد از سطح همکاری های تجاری و نهادی فراتر رفته و به یک الگوی معتبر عدالت چندجانبه تبدیل شود، ناگزیر باید حقوق زندانیان را وارد دستور کار خود کند. نظام قضایی دستگاه قضا در حوزه زندانبانی، حقوق زندانیان و کرامت انسانی بسیار مترقی و ریشه در مفاهیم ناب اسلام محمدی و حکمرانی مترقی جمهوری اسلامی ایران دارد. از یک سو جهت عبور از مفهوم سنتی دیپلماسی قضایی و توجه به مرز حاکمیت قانون که حقوق زندانیان از جمله آن تعریف می شود و از سوی دیگر نظر به ادبیات شکل گرفته پیرامون اجلاس بریکس در ایران که بر عبور از عضویت منفعل به مشارکت در قاعده سازی و ایجاد سازوکارهای حقوقی تأکید می کند، حوزه زندانبانی نیز می تواند یکی از مصادیق عملی این قاعده سازی باشد؛ به ویژه از آن جهت که همکاری در این حوزه لزوماً به اختلافات سیاسی کلان گره نمی خورد و می تواند بر مسائل حرفه ای و انسانی متمرکز شود.

زمینه های همکاری بریکس در حوزه زندانبانی

آسیابی در ادامه، رویکردهای انتقال محکومان میان کشورها، استفاده از مجازات های جایگزین حبس، ارتقای استانداردهای سلامت و بازپروری، روش های اصلاحی و تربیتی برای زندانیان، آموزش کارکنان و استفاده از هوش مصنوعی در تصمیمات مرتبط با زندانیان را از جمله زمینه هایی دانست که بریکس قابلیت دارد آنها را به یک سازوکار نوین همکاری قضایی و زندانبانی تبدیل کند.

انتقال محکومان؛ نقطه اتصال بریکس با حقوق زندانیان

رئیس سازمان زندان ها انتقال محکومان به کشور متبوع را روشن ترین نقطه اتصال بریکس با حقوق زندانیان دانست و نوشت: زندانی خارجی معمولاً با دشواری های مضاعفی مواجه است، فاصله جغرافیایی از خانواده، مانع زبانی، ناآشنایی با مقررات زندان، دشواری دسترسی به خدمات کنسولی، محدودیت در دریافت اسناد و مدارک، تفاوت فرهنگی و ضعف امکان برنامه ریزی برای بازگشت به جامعه؛ این عوامل می توانند هدف اصلاح و بازاجتماعی شدن را تضعیف کنند، بنابراین انتقال اشخاص محکوم یکی از اشکال مهم همکاری بین المللی در امور کیفری است.

تطابق حقوق داخلی ایران با استانداردهای بین المللی زندانبانی

رئیس سازمان زندان ها با اشاره به «قواعد نلسون ماندلا»، قواعد بانکوک و توکیو و... به عنوان مهم ترین چارچوب بین المللی راهنما برای مدیریت زندان و رفتار با زندانیان، خاطرنشان کرد: هم پوشانی و ظرفیت های حقوق داخلی ایران مرتبط با زندان ها دارای هم پوشانی بسیار بالا و حتی در بیشتر موارد بسیار مترقی تر از استانداردهای بین المللی، پیش بینی و اجرا شده است. بنابراین گفتمان سازی و تعامل با کشورهای عضو بریکس علاوه بر اینکه می تواند یکی از نوآوری های مفهومی بریکس در حوزه زندان باشد، این تجربیات و دستاوردهای زندانبانی در ایران می تواند زمینه انتقال تجربیات باشد و از سویی دیگر خط بطلانی بر اقدامات گسترده برخی از کشورها و رسانه های معاند که به غلط دنبال تشویش اذهان دیگر کشورها و انحراف اذهان جامعه جهانی از نظام انسانی مترقی حقوق بشری و قضایی در ایران می باشند.

ایجاد بانک تجربه های موفق در رویکردهای اصلاحی

آسیابی، یکی از مهم ترین نقاط مشترک و مورد تأکید حقوق بین الملل و رویکردهای زندانبانی را تأکید بر بازپروری و بازاجتماعی شدن دانست و نوشت: بند 3 ماده 10 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی بر اصلاح و بازسازگاری اجتماعی زندانیان تأکید می کند. همین جهت گیری ها در مقررات داخلی و عملکرد برنامه های اصلاحی و تربیتی ایران نیز به وضوح قابل مشاهده و تأکید است؛ بنابراین، همکاری بریکس می تواند به حرفه آموزی، سوادآموزی، آموزش رسمی، درمان اعتیاد، سلامت روان، اشتغال زندانیان، مددکاری، ارتباط با خانواده، برنامه های پیش از آزادی و مراقبت پس از خروج گسترش یابد. بریکس می تواند در این زمینه بانک تجربه های موفق ایجاد کند.

هوشمندسازی؛ فرصتی برای مدیریت زندان

رئیس سازمان زندان ها با اشاره به اینکه یکی از موضوعات رسمی اجلاس بریکس، نقش هوش مصنوعی در قوه قضاییه بود، اظهار داشت: این بحث ارتباط مستقیمی با آینده زندانبانی دارد؛ زیرا سامانه های الگوریتمی می توانند در طبقه بندی زندانیان، مدیریت امنیت، پیشنهادهای برنامه اصلاحی، تصمیمات مرتبط با نهادهای ارفاقی و تحلیل نیازهای درمانی مورد استفاده قرار گیرند. نکته مهم این است که مطالب منتشرشده پیرامون اجلاس، بر توسعه ارتباطات و شبکه همکاری میان مراجع قضایی کشورهای عضو و شریک تأکید دارند. همین ایده می تواند مبنای یک ابتکار تخصصی تر باشد: «شبکه عدالت کیفری و زندانبانی بریکس». چنین شبکه ای لزوماً نیازمند ایجاد سازمانی فراملی و الزام آور در گام نخست نیست.

پیشنهاد تأسیس کارگروه حقوق زندانیان و رویکردهای اصلاحی زندانبانی بریکس

آسیابی با اشاره به اینکه کشورهای بریکس دارای نظام های حقوقی، سیاسی، فرهنگی و کیفری متفاوتی هستند، تصریح کرد: برای جمهوری اسلامی ایران، ورود فعال به این حوزه می تواند واجد ارزش حقوقی و دیپلماتیک باشد. ایران می تواند پیشنهاد تأسیس «کارگروه حقوق زندانیان و رویکردهای اصلاحی زندانبانی بریکس» را مطرح کند. این کارگروه می تواند با رویکردی مرحله ای، ابتدا بر انتقال محکومان، و تبادل تجربه در بازاجتماعی شدن تمرکز کند و سپس به استانداردهای تخصصی تر بپردازد.

لطمات جنگ به زندان ها؛ مصداق جنایت جنگی

رئیس سازمان زندان ها در پایان نوشت: در جنگ تجمیلی 12 روزه و جنگ 40 روزه یکسال گذشته متأسفانه لطمات جبران ناپذیری بر پیکره زندان ها وارد شد بطوریکه جمعی از همکاران، قضات، در حین ارائه خدمت و حتی زندانیان و مردم و کودکان در نتیجه این حملات شهید و جانباز و.. شدند؛ همچنین به ساختار فیزیکی و محل اقامت کارکنان، زندانیان و سربازان و.. آسیب جدی وارد شد که این ها همه از مصادیق جدی جنایت جنگی در عرف بین الملل است؛ و می تواند بعنوان مطالبه جدی مبنای شکایت، پی گیری حقوقی و قضایی در بریکس قرار گیرد.