لزوم گذار به «گفتمان سازی اجتماعی» در مقوله حفظ قرآن

به گزارش خبرنگار ایکنا، جواد نصیری اوانکی، سرپرست سازمان قرآنی دانشجویان کشور امروز، 19 شهریورماه در نشست مشورتی ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم که با حضور جمعی از حافظان قرآن، مدیران و صاحب نظران امور قرآنی کشور برگزار شد، طی سخنانی روند عملکرد ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم در دوره جدید را نشان دهنده حرکتی رو به رشد و مبتنی بر انضباط ساختاری مطلوب تری نسبت به ادوار گذشته برشمرد و افزود: در سال نخست فعالیت، تمرکز اصلی بر تثبیت ساختار و تأمین اعتبارات بوده است؛ اما برای سال های پیش رو، ضروری است حفظ قرآن کریم از یک مقوله صرفاً کمی، به یک «نیاز و مطلوبیت اجتماعی» تبدیل شود. این هدف جز از طریق گفتمان سازی رسانه ای، پیوند عمیق با تدبر و تفویض واقعی امور به ظرفیت های مردمی محقق نخواهد شد.

دستاوردها و نقاط قوت؛ از ساختار قرارگاهی تا جهش اعتباری

مدیرعامل ایکنا در ارزیابی نقاط قوت این دوره، به تغییر ساختار به نظام «قرارگاهی» و شبکه سازی اشاره کرد و گفت: خروج از ساختار سنتی و ایجاد چهار قرارگاه تخصصی (مردمی، دانش آموزی، دانشگاهیان و نیروهای مسلح) به همراه سه کارگروه تخصصی، گام مؤثری در تقسیم کار ملی و جلوگیری از موازی کاری بوده است. این رویکرد شبکه ای توانسته است نهادهای مختلف را پای کار بیاورد.

وی افزود: از دیگر دستاوردهای ملموس در این دوره، می توان به جهش چشمگیر اعتبارات و هم راستایی آن با برنامه هفتم پیشرفت و همچنین رشد 2.7 برابری در آمار ثبت نامی ها اشاره کرد. علاوه بر این، توسعه چتر ارزیابی و عمومی سازی آزمون ها از تمرکز صرف بر آزمون های سخت گیرانه تخصصی به برگزاری آزمون های عمومی و راه اندازی لیگ های مدارس، توانسته است، انگیزه قابل توجهی در سطوح مبتدی و میانی ایجاد کند. همچنین، نقدپذیری ستاد و دعوت از اساتید و نخبگان در نشست های آسیب شناسی، نشان دهنده پرهیز از تصلب ساختاری و آمادگی برای اصلاح امور است.

چالش ها و آسیب شناسی وضع موجود

مدیرعامل ایکنا در بخش دیگری از این گفت وگو، به تبیین نقاط ضعف و نواقص موجود پرداخت و تصریح کرد: یکی از چالش های اصلی، تکیه بر شاخص «نفرجزء» در گزارش های آماری است. وقتی آمار بر این اساس ارائه می شود، رهگیری تعداد واقعی افرادی که به حافظ قرآن تبدیل شده اند، مبهم باقی می ماند.

به گزارش ایکنا، نصیری اوانکی ادامه داد: از سوی دیگر، اجرای برخی طرح ها مانند «نهضت حفظ جزء 30» گاهی با بخشنامه های شتاب زده و بدون هماهنگی لازم با شورای عالی آموزش و پرورش همراه بوده که موجب دافعه در میان کادر آموزشی شده است. همچنین با وجود تأکید بر طرح هایی نظیر «زندگی با آیه ها»، همچنان شاکله اصلی بودجه ها و فعالیت ها بر حفظ استوار است و غفلت نسبی از مفاهیم و تدبر، پایداری و اثرگذاری اجتماعی حفظ را کاهش می دهد. علاوه بر این، تزریق بودجه های کلان دولتی با وجود ایجاد «قرارگاه مردمی»، این خطر را به همراه دارد که مؤسسات در بلندمدت دچار وابستگی شده و از پویایی خودجوش و وقف محور خود فاصله بگیرند.

پیشنهادات راهبردی برای گذار به الگوی مطلوب

وی در پایان، شش پیشنهاد راهبردی برای اصلاح روندها و ارتقای کیفیت فعالیت های قرآنی ارائه داد که در ذیل می خوانید؛

1. چرخش به سوی گفتمان سازی عمیق: به جای رویدادهای مقطعی و جایزه محور، باید بر شخصیت سازی و روایتگری زیست بوم حافظان تمرکز کرد. همچنین تولید خرد محتوا در فضای مجازی توسط بلاگرها و معلمان قرآنی برای نمایش تجربیات روزمره و شیرین یادگیری، باید در اولویت قرار گیرد.

2. تدوین اقتصاد زیست بوم خوداتکای مردمی: هدایت سنت های وقف و نذر به سمت مؤسسات و حمایت از حلقه های میانی و تشکل های ریشه دار محله ای، براساس بند «د» ماده 75 قانون برنامه هفتم، ضروری است.

3. اصلاح شاخص گذاری آماری: طراحی داشبورد آماری شفاف که سه لایه «عمومی»، «نیمه تخصصی» و «تخصصی» را با استفاده از کدهای ملی برای حذف هم پوشانی ها تفکیک کند، باید در دستور کار قرار گیرد.

4. پیوند ناگسستنی حفظ با تدبر: حفظ باید بستری برای پاسخ به مسائل هویتی و اخلاقی نسل جدید باشد؛ بنابراین سرفصل ها باید بر اساس الگوهای شناختی مدرن و با محوریت «حفظ فهم محور» اصلاح شوند.

5. ادغام در فرایندهای رسمی آموزش: به جای ایجاد سازه های موازی، توانمندسازی معلمان پایه های ابتدایی و ارتقای محتوای کتاب های درسی برای جاری سازی حفظ در فضای مدرسه بدون فشارهای اضطراب آور، اولویت دارد.

6. ایجاد رصدخانه ملی: تشکیل یک هسته پژوهشی مستقل برای سنجش دقیق «نرخ ریزش حافظان» و پایش مستمر تأثیر اجتماعی تربیت حافظان بر سلامت روان و کاهش آسیب های اجتماعی از الزامات کارآمدی این ستاد است.

یادآور می شود، ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم در دوران جدید فعالیت و مدیریت این ستاد از حدود یک سال قبل جلسات متعددی با حافظان قرآن، فعالان قرآنی در فضای مجازی، صاحب نظران و پیشکسوتان این حوزه برگزار کرده است و ضمن ارائه گزارش از عملکرد خود بر آن بوده که نظرات موافق و مخالف فعالیت خود را دریافت کند.

انتهای پیام