چالش های پیش روی جریان حفظ قرآن در کشور

به گزارش خبرنگار ایکنا، محمدمهدی بحرالعلوم، دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم، شامگاه چهارشنبه 18 شهریورماه، در برنامه «آرمان» شبکه قرآن و معارف سیما، ضمن تشریح ساختار جدید ستاد راهبری حفظ قرآن کریم، درباره آخرین وضعیت جریان حفظ قرآن در کشور، میزان پیشرفت در مسیر تحقق مطالبه تربیت 10 میلیون حافظ قرآن، آمار حافظان، نظام اعطای مدارک تخصصی، نظارت بر مؤسسات آموزشی، تبلیغات مربوط به حفظ فشرده، مشوق های حافظان و طرح حافظ کارت سخن گفت.

بازطراحی ستاد راهبری حفظ با رویکرد قرارگاهی

بحرالعلوم با اشاره به مطالبه رهبر معظم انقلاب اسلامی در سال 1390 برای تربیت 10 میلیون حافظ قرآن کریم، اظهار کرد: پس از طرح این مطالبه، سند ملی حفظ قرآن کریم نیز در کشور به تصویب رسید و از سال 1396 ستاد راهبری حفظ قرآن کریم فعالیت خود را آغاز کرد.

وی افزود: این ستاد از ابتدا مجموعه ای متشکل از ظرفیت های حاکمیتی و مردمی بوده است و دستگاه هایی که در حوزه قرآن، فرهنگ و به طور خاص حفظ قرآن مأموریت دارند، در آن حضور داشته اند.

دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم ادامه داد: این ستاد در دو سال نخست فعالیت خود در شورای توسعه فرهنگ قرآنی مستقر بود و پس از آن حدود پنج سال در سازمان اوقاف و امور خیریه فعالیت کرد و سپس بار دیگر به شورای توسعه فرهنگ قرآنی منتقل شد. پس از مدتی نیز با توجه به شرایط ایجاد شده، موضوع بازطراحی ساختار ستاد در دستور کار قرار گرفت.

وی با اشاره به مأموریتی که برای بازطراحی ستاد به وی واگذار شد، گفت: در این بازطراحی دو رویکرد اصلی را دنبال کردیم؛ نخست، رویکرد قرارگاهی و نزدیک شدن ستاد به میدان و صف فعالیت های حفظ قرآن و دوم، استفاده از ظرفیت واقعی فعالان مردمی این عرصه.

بحرالعلوم توضیح داد: قرارگاهی بودن به این معناست که ستاد به عنوان یک مجموعه ملی و حاکمیتی، ارتباط نزدیک تری با میدان داشته باشد؛ بنابراین تلاش کردیم این ساختار صرفاً یک مجموعه ستادی نباشد و ارتباط آن با فعالان واقعی حفظ قرآن مستمر و مؤثر باشد.

ترکیب 50 ـ 50 حاکمیت و مردم

وی با اشاره به ترکیب جدید ستاد راهبری حفظ قرآن کریم اظهار کرد: در ساختار جدید، 50 درصد اعضای ستاد از میان مجموعه های حاکمیتی و 50 درصد از میان فعالان مردمی، مؤسسات حفظ قرآن و شخصیت های حافظ قرآن انتخاب شده اند.

بحرالعلوم افزود: در بخش حاکمیتی، دستگاه هایی مانند سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه های علمیه و سازمان صداوسیما و در بخش مردمی نیز مؤسسات فعال حفظ قرآن، حافظان قرآن و مدیران باسابقه این حوزه حضور دارند. چهار نفر از اعضای ستاد، حافظان قرآن کریم هستند که ارتباط استخدامی و سازمانی با دستگاه های حاکمیتی ندارند. این ترکیب کمک می کند تصمیمات ستاد براساس واقعیت های میدان، نیاز های فعالان و اقتضائات واقعی جریان حفظ قرآن اتخاذ شود.

دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم گفت: در ذیل ستاد نیز دبیرخانه ای وجود دارد که موضوعات را میان جلسات بررسی و آماده می کند، هماهنگی ها را انجام می دهد، مصوبات را پیگیری و بر اجرای امور نظارت می کند. در حال حاضر حجت الاسلام والمسلمین قمی، رئیس شورای توسعه فرهنگ قرآنی، ریاست ستاد راهبری حفظ قرآن کریم را بر عهده دارند و بنده نیز به عنوان دبیر ستاد فعالیت می کنم.

تشکیل چهار قرارگاه عملیاتی حفظ قرآن

بحرالعلوم با اشاره به ساختار عملیاتی ستاد گفت: قرارگاه دانشگاهیان، قرارگاه فرهنگیان و دانش آموزان، قرارگاه نیرو های مسلح و قرارگاه فعالیت های مردمی حفظ قرآن کریم از جمله قرارگاه هایی هستند که در ساختار جدید پیش بینی شده اند. علاوه بر این قرارگاه ها، کارگروه های مشورتی از جمله کارگروه طرح و برنامه و کارگروه نظارت نیز فعال هستند.

بحرالعلوم ایجاد ساختار تخصصی حفظ قرآن در دستگاه های مختلف را ضروری دانست و گفت: مطلوب است هر دستگاهی که در حوزه حفظ قرآن فعالیت می کند، کارشناس یا ساختار مشخصی برای این موضوع داشته باشد. اینکه هر دستگاه برای حفظ قرآن مسئول مشخص و ساختار تخصصی داشته باشد، اتفاق مثبتی است و خوشبختانه در برخی دستگاه ها این ساختار ها در حال شکل گیری است.

رشد جریان حفظ؛ اما فاصله با هدف 10 میلیون حافظ

دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم در ادامه با اشاره به مطالبه تربیت 10 میلیون حافظ قرآن کریم گفت: نمی توان انکار کرد که پس از مطرح شدن این مطالبه، جریان حفظ قرآن در کشور رشد کرده است، اما اگر از من بپرسید آیا امروز در ریل رسیدن به 10 میلیون حافظ قرآن قرار داریم، پاسخ من منفی است. رشد قطعی و قابل توجهی اتفاق افتاده، اما این رشد هنوز به اندازه ای نبوده که بتوان آن را یک تحول جهشی و نهضت فراگیر دانست؛ بنابراین باید برای ایجاد حرکت های جهشی در این حوزه تلاش کنیم.

بحرالعلوم با اشاره به بررسی های انجام شده درباره وضعیت حفظ قرآن در کشور گفت: 29 چالش پیش روی جریان حفظ قرآن شناسایی و اولویت بندی شده است تا مشخص شود کدام مسائل بیشترین تأثیر را در کند شدن این جریان دارند.

وی فرهنگ عمومی جامعه را یکی از مهم ترین عوامل دانست و گفت: براساس نظر نخبگان و صاحب نظران، یکی از مهم ترین موضوعاتی که جریان حفظ را کند می کند، فرهنگ عمومی جامعه، سبک زندگی و نگاه ما به این موضوع است. مردم ما قرآن را دوست دارند، اما وقتی موضوع به مهارت هایی مانند صحیح خوانی، تلاوت مستمر و حفظ قرآن می رسد، میزان مشارکت به شکل محسوسی کاهش پیدا می کند.

وی عامل دیگر را میزان اولویت دادن مسئولان کشور و به ویژه مسئولان فرهنگی به قرآن دانست و افزود: زمانی که قرآن در اولویت قرار نگیرد، طبیعی است که بودجه، برنامه ریزی و اهتمام لازم نیز برای این حوزه شکل نگیرد.

بیش از 12 هزار نفر در آزمون حفظ ثبت نام کردند

بحرالعلوم با اشاره به روند برگزاری آزمون های حفظ قرآن کریم اظهار کرد: نخستین آزمون های حفظ در سال 1385 برگزار شد و در سال اول حدود هزار و 800 نفر ثبت نام کردند، در حالی که امروز سالانه بیش از 10 هزار نفر در این آزمون ها ثبت نام می کنند.

وی افزود: سال گذشته حدود 12 هزار و 300 نفر در آزمون های حفظ ثبت نام کردند که بیش از سه هزار نفر از آنان دانش آموز بودند؛ یعنی بیش از 25 درصد شرکت کنندگان را دانش آموزان تشکیل می دادند. این موضوع نشان می دهد جریان حفظ به سمت سنین پایین تر نیز حرکت کرده است.

حدود یک میلیون و 300 هزار حافظ در سامانه ها شناسایی شده اند

دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم با اشاره به تلاش برای ایجاد آمار دقیق از حافظان قرآن گفت: یکی از مشکلات موجود، ناقص بودن اطلاعات مربوط به حافظان است؛ زیرا همه حافظان برای ثبت اطلاعات خود در سامانه های مربوط اقدام نمی کنند. اطلاعات حافظان از مسیر های مختلف جمع آوری شده و در سامانه رصد شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز ثبت شده است. این اطلاعات با کد ملی در حال تطبیق است تا همپوشانی ها و موارد تکراری حذف شود و آمار دقیق تری به دست آید.

بحرالعلوم تصریح کرد: برآورد اولیه ما این است که حدود یک میلیون و 300 هزار نفر تاکنون در سامانه های مختلف شناسایی شده اند، البته پس از تطبیق و پاک سازی اطلاعات، آمار دقیق تر خواهد شد.

وی یکی از دلایل ثبت نشدن برخی حافظان را نداشتن انگیزه دانست و گفت: برخی حافظان اساساً قرآن را برای رضای خدا حفظ کرده اند و علاقه ای ندارند این موضوع را اعلام یا در سامانه ای ثبت کنند؛ بنابراین بخشی از حافظان ممکن است در آمار های رسمی شناسایی نشده باشند.

مدرک تخصصی حفظ، مدرک تحصیلی نیست

بحرالعلوم در ادامه درباره مدرک تخصصی حفظ قرآن توضیح داد: مدارک تخصصی حفظ که به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده و به امضای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس سازمان تبلیغات اسلامی می رسد، به خودی خود مدرک تحصیلی محسوب نمی شود و با این مدرک به تنهایی نمی توان ادامه تحصیل داد.

وی افزود: از سال 1375 مصوبه ای در مجلس شورای اسلامی وجود دارد که براساس آن حافظ کل قرآن می تواند با طی فرایندی که وزارت علوم در آیین نامه اجرایی مشخص کرده است، از ظرفیت دریافت مدرک کارشناسی علوم قرآن و حدیث استفاده کند. براساس این آیین نامه، حافظ کل قرآن باید در آزمون کارشناسی ارشد شرکت کند و در صورت کسب حدنصاب تعیین شده و احراز حفظ قرآن، می تواند از این ظرفیت برای دریافت مدرک کارشناسی علوم قرآن و حدیث استفاده کند.

وی تأکید کرد: این ظرفیت یک بار قابل استفاده است و نمی توان از یک مدرک حفظ، هم برای دریافت کارشناسی و هم برای ورود به مقطع کارشناسی ارشد استفاده کرد.

پذیرش بدون کنکور حافظان در دانشگاه فرهنگیان

دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم همچنین از توجه دانشگاه فرهنگیان و وزارت آموزش و پرورش به حافظان قرآن خبر داد و گفت: سال گذشته با حمایت وزارت آموزش و پرورش و دانشگاه فرهنگیان، تعدادی از حافظان قرآن بدون کنکور در این دانشگاه پذیرفته شدند و این روند امسال نیز در حال پیگیری است.

وی با قدردانی از حمایت های وزیر آموزش و پرورش افزود: توجه به ظرفیت حافظان قرآن در دانشگاه فرهنگیان می تواند زمینه ای برای شکل گیری یک جریان جدید در استفاده از ظرفیت علمی و تربیتی حافظان قرآن باشد.

توضیح سازمان دارالقرآن درباره تأخیر صدور مدارک

در ادامه این برنامه، کریم دولتی، مسئول دبیرخانه حفظ سازمان دارالقرآن الکریم، درباره تأخیر در صدور برخی مدارک تخصصی حفظ قرآن توضیح داد.

وی با بیان اینکه صدور مدرک یک فرایند چندمرحله ای است، گفت: دریافت مدرک موضوعی نیست که بلافاصله پس از آزمون انجام شود؛ این فرایند شامل چند مرحله آزمون، بررسی و صحت سنجی است و در برخی مراحل ممکن است چند ماه زمان ببرد. این فرایند به صورت هماهنگ برای کل استان ها و حافظان سراسر کشور انجام می شود و نقص یا تأخیر در ارائه مدارک مورد نیاز از سوی برخی شرکت کنندگان می تواند روند کلی صدور مدارک را با تأخیر مواجه کند.

وی با اشاره به امکان صدور گواهی برای افرادی که احراز صلاحیت آنها انجام شده است، اظهار کرد: اگر فردی پس از احراز شرایط دریافت مدرک تخصصی، برای انجام امور اداری یا تحصیلی به گواهی رسمی نیاز داشته باشد، این گواهی به صورت موردی صادر شده و در مراجع رسمی از جمله دانشگاه فرهنگیان نیز مورد پذیرش قرار گرفته است.

دولتی درباره علت تأخیر در صدور برخی مدارک گفت: از آنجا که این مدارک به امضای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس سازمان تبلیغات اسلامی می رسد، امکان ارسال روزانه تعداد محدودی مدرک برای امضا وجود ندارد و مدارک باید پس از تکمیل فرایند در قالب یک مجموعه آماده شوند.

وی افزود: سال گذشته حدود هزار و 900 نفر مدرک دریافت کردند و حتی تا هفته گذشته، تعدادی از افرادی که مراحل آنها تکمیل شده بود، هنوز عکس پرسنلی خود را برای درج روی مدرک ارسال نکرده بودند. برای این افراد پیامک و تماس تلفنی انجام شده است، اما برخی هنوز مدارک مورد نیاز را ارائه نکرده اند؛ بنابراین حافظان نیز باید نسبت به تکمیل مراحل و مدارک خود اهتمام داشته باشند.

وی در پاسخ به زمان تحویل مدارک گفت: پیش بینی می کنیم مدارک آماده شده شنبه هفته آینده از طریق ادارات کل تبلیغات اسلامی استان ها برای تحویل به افراد واجد شرایط ارسال شود.

حفظ یک ساله قرآن را به عموم توصیه نمی کنیم

بحرالعلوم در ادامه با اشاره به برخی تبلیغات درباره حفظ سریع قرآن کریم گفت: خانواده ها نباید صرفاً تحت تأثیر تبلیغات مربوط به سرعت حفظ قرار بگیرند. تبلیغاتی مانند «حفظ 50 صفحه در روز» یا «حفظ 70 صفحه در روز» نیازمند بررسی و ارزیابی دقیق است. اگر فردی بخواهد در کنار حفظ قرآن، تحصیل و سایر فعالیت های زندگی خود را نیز ادامه دهد و از کیفیت مناسبی در حفظ برخوردار باشد، سه تا چهار سال می تواند زمان متعادلی برای حفظ کل قرآن باشد.

بحرالعلوم تصریح کرد: حفظ فشرده، به ویژه در کمتر از دو سال، به صورت عمومی توصیه نمی شود؛ زیرا ممکن است فرد برای دستیابی به چنین سرعتی ناچار شود از تحصیل، زندگی روزمره یا حتی تثبیت و کیفیت حفظ خود صرف نظر کند.

وی با بیان اینکه ممکن است افراد بسیار مستعدی وجود داشته باشند که توانایی حفظ قرآن در مدت کوتاه تری را داشته باشند، گفت: نمی توان چنین الگویی را به عموم افراد و خانواده ها توصیه کرد.

نظارت بر تبلیغات مؤسسات حفظ

دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم با اشاره به فعالیت کارگروه نظارت این ستاد اظهار کرد: در ساختار جدید ستاد، کارگروه نظارت فعال است و در مواردی که تبلیغات غیرواقعی یا نادرست درباره آموزش حفظ قرآن انجام شود، موضوع را بررسی می کند. برای نمونه، در مواردی تبلیغاتی با عنوان «تربیت معلم با مدرک وزارت علوم» انجام شده بود، در حالی که وزارت علوم چنین مدرکی را به این شکل صادر نمی کند. در چنین مواردی پس از تذکر و مذاکره، در صورت اصلاح نشدن روند، اقدامات لازم انجام شده است.

بحرالعلوم خطاب به خانواده ها گفت: خانواده هایی که قصد دارند فرزندانشان را وارد دوره های حفظ کنند، نباید صرفاً شیفته تبلیغات مربوط به سرعت حفظ شوند؛ چراکه حفظ قرآن موضوعی فردمحور است و استعداد، توانمندی، علاقه، همراهی خانواده و عوامل متعدد دیگری در موفقیت فرد نقش دارد.

مشوق های حافظان قرآن باید جامع تر شود

وی در بخش دیگری از سخنان خود درباره مشوق های حافظان قرآن گفت: حفظ قرآن کریم در کشور حدود 20 عنوان مزیت دارد، اما همه این مشوق ها برای همه حافظان قابل استفاده نیست.

بحرالعلوم توضیح داد: برخی مزایا مربوط به ادامه تحصیل، برخی مربوط به استخدام و برخی مربوط به خدمت سربازی است؛ بنابراین ممکن است یک حافظ قرآن، به ویژه فردی که امکان استفاده از این ظرفیت ها را ندارد، عملاً از بسیاری از مشوق های موجود بهره مند نشود. بنابراین لازم است نظام مشوق های حافظان قرآن جامع تر و متنوع تر طراحی شود تا گروه های مختلف حافظان بتوانند از آن استفاده کنند.

حمایت مالی از حافظان و مؤسسات تربیت کننده

بحرالعلوم با اشاره به حمایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از حافظان قرآن گفت: سال گذشته به ازای هر جزء حفظ قرآن، مبلغ 500 هزار تومان به حافظان پرداخت شد و در نتیجه حافظ کل قرآن می توانست مجموعاً 15 میلیون تومان حمایت دریافت کند. علاوه بر حافظان، به مؤسساتی که در تربیت این افراد نقش داشتند نیز متناسب با تعداد حافظان تربیت شده حمایت هایی اختصاص یافت.

دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم با قدردانی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: با وجود محدودیت های مالی کشور، این حمایت سال گذشته انجام شد و امسال نیز با احیای آزمون های حفظ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حمایت های مربوط به این حوزه ادامه خواهد داشت.

حافظ کارت تا پایان سال احیا می شود

بحرالعلوم در پایان درباره طرح «حافظ کارت» نیز اظهار کرد: این طرح با دو هدف اصلی طراحی شده است؛ نخست، تقویت هویت و جایگاه اجتماعی حافظان قرآن کریم و دوم، ایجاد بستری برای تجمیع و ارائه مزایای مربوط به حافظان. قرار بود بخشی از مزایا و ظرفیت های حمایتی در این کارت تجمیع شود تا حافظان بتوانند از آنها استفاده کنند.

بحرالعلوم علت تأخیر در اجرای طرح حافظ کارت را شرایط خاص کشور و جنگ اخیر دانست و گفت: بخشی از اعضای ستاد که مسئول پیگیری اجرای این طرح بودند، درگیر مسائل مربوط به شرایط جنگ شدند و همین موضوع موجب تأخیر در اجرای آن شد. امیدواریم بتوانیم طرح حافظ کارت را تا پایان امسال احیا و وارد مرحله اجرایی کنیم.

دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم در پایان تأکید کرد: هدف ما صرفاً افزایش عدد حافظان نیست، بلکه باید به کیفیت حفظ، استمرار آن، زندگی فردی و اجتماعی حافظان و میزان بهره مندی آنان از قرآن نیز توجه شود. اگر قرار است جریان حفظ قرآن به یک حرکت فراگیر و جهشی تبدیل شود، باید همزمان در فرهنگ عمومی، نظام آموزشی، مشوق ها، شناسایی حافظان، حمایت از مؤسسات و ساختار های حاکمیتی اصلاحات لازم انجام شود.

انتهای پیام