آمریکا در تغییر معادلات تنگه هرمز ناکام ماند

محمدپارسا نجفی، کارشناس مسائل منطقه، در گفت وگو با ایکنا، با اشاره به تحولات اخیر منطقه و افزایش اهمیت مسائل ژئوپلیتیکی در خلیج فارس، اظهار کرد: آمریکایی ها با این تصور که ایران غافلگیر خواهد شد، در اسفند سال گذشته حمله ای جنایتکارانه و متجاوزانه علیه کشورمان انجام دادند، اما ایران در ادامه نشان داد که از توانایی لازم برای دفاع از خود برخوردار است و می تواند از ظرفیت های ژئوپلیتیکی خود در راستای تأمین منافع ملی استفاده کند.

وی افزود: یکی از مهم ترین این ظرفیت ها، تنگه هرمز و نقش آن در ورود و خروج حامل های انرژی از خلیج فارس است. تحولات اخیر نشان داد ایران می تواند در مسیر بازار انرژی جهان تأثیرگذار باشد و از این ظرفیت به عنوان یک اهرم فشار و ابزار بازدارنده در برابر آمریکا استفاده کند.

تغییر تمرکز آمریکا از مسائل داخلی ایران به تنگه هرمز

نجفی با بیان اینکه پس از تحولات اخیر، محور توجه آمریکا از مسائل داخلی ایران به موضوع تنگه هرمز و مسائل ژئوپلیتیکی تغییر کرده است، ادامه داد: اهمیت این موضوع را می توان در نحوه مواجهه آمریکا با تحولات تنگه هرمز مشاهده کرد. هنگامی که ایران نسبت به اعمال مقررات و حقوق خود در این منطقه تأکید کرد، آمریکایی ها از برخی مواضعی که پیش تر درباره آن تفاهم کرده بودند، عقب نشینی کردند.

این کارشناس مسائل منطقه تصریح کرد: اگر ایران مسیر ورود و خروج انرژی از خلیج فارس را محدود کند، صادرات نفت خام، گاز، مشتقات نفتی و سایر کالاهایی که در کشورهای حاشیه خلیج فارس تولید می شوند، تحت تأثیر قرار خواهد گرفت و این مسئله می تواند فشار قابل توجهی بر اقتصاد آمریکا و متحدان و شرکای اقتصادی آن وارد کند.

وی با اشاره به تلاش آمریکا برای ایجاد مسیرهای جایگزین در جنوب تنگه هرمز گفت: در هفته های اخیر آمریکایی ها تلاش کردند مسیری در بخش عمانی تنگه هرمز را به عنوان جایگزین مسیر مورد نظر ایران مطرح کنند. این اقدام در شرایطی صورت گرفت که پیش تر مسیر مورد نظر ایران در تفاهمات مطرح شده مورد پذیرش قرار گرفته بود، اما آمریکا با طرح مسیر جدید تلاش کرد جایگاه و حقوق ایران در تنگه هرمز را زیر سؤال ببرد.

نجفی ادامه داد: ایران نیز در برابر این اقدام واکنش نشان داد و مانع از آن شد که تنگه هرمز از چارچوب حقوق و منافع ایران خارج شود. آمریکایی ها تصور می کردند با تشدید عملیات در جنوب ایران می توانند کشورمان را از پیگیری حقوق خود در تنگه هرمز منصرف کنند، اما پاسخ متقابل ایران موجب شد آنها متوجه شوند نمی توانند به آسانی تنگه هرمز را از دسترس ایران خارج کنند.

نقش یمن در معادلات انرژی منطقه

وی در ادامه با اشاره به نقش یمن در معادلات منطقه ای اظهار کرد: استفاده متحد ایران، یعنی دولت نجات ملی یمن، از ظرفیت تنگه باب المندب، یک هدف دوگانه را دنبال می کند؛ نخست اعمال حاکمیت یمن بر این آبراه و اعمال فشار بر عربستان سعودی و دوم تلاش برای رفع محاصره ای که سال ها بر مردم یمن تحمیل شده است.

نجفی افزود: اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می شود که عربستان سعودی برای انتقال نفت خود از خلیج فارس به دریای سرخ، ظرفیت های جایگزینی در اختیار دارد. از جمله این ظرفیت ها خط لوله شرق به غرب عربستان است که نفت را از سواحل خلیج فارس به سواحل دریای سرخ منتقل می کند و امکان صادرات بخشی از نفت عربستان به بازارهای جهانی را فراهم می سازد.

وی ادامه داد: هنگامی که مسیر باب المندب با محدودیت مواجه شود، بخشی از ظرفیت انتقال نفت و دسترسی به بازارهای جهانی نیز تحت تأثیر قرار می گیرد. در چنین شرایطی کاهش عرضه نفت می تواند زمینه افزایش قیمت انرژی را فراهم کند و در ادامه، قیمت سایر کالاهای مرتبط با انرژی از جمله گاز طبیعی و برخی محصولات پتروشیمی و شیمیایی نیز تحت تأثیر قرار گیرد.

تنگه هرمز؛ گره گاه تجارت انرژی جهان

این کارشناس مسائل منطقه در ادامه با تأکید بر جایگاه تنگه هرمز در اقتصاد جهانی گفت: تنگه هرمز را باید یکی از راهبردی ترین آبراه های جهان دانست. پس از تنگه هرمز، تنگه مالاکا و تنگه باب المندب نیز از مهم ترین گذرگاه های دریایی جهان به شمار می روند.

وی با اشاره به حجم بالای صادرات انرژی از خلیج فارس اظهار کرد: بخش قابل توجهی از نفت مصرفی جهان از منطقه خلیج فارس تأمین می شود و قسمت مهمی از نفت تولیدشده در کشورهای حاشیه این منطقه نیز برای دسترسی به بازارهای جهانی باید از مسیرهای دریایی عبور کند. به همین دلیل، هرگونه تحول در تنگه هرمز می تواند مستقیماً بر اقتصاد جهانی، تجارت بین المللی و قیمت کالاهای مصرفی، به ویژه انرژی، اثرگذار باشد.

نجفی تصریح کرد: اعمال حقوق ایران در تنگه هرمز می تواند در تحولات راهبردی و ژئوپلیتیکی آینده منطقه اثرگذار باشد. در سال های گذشته ممکن است ایران از این ظرفیت به عنوان اهرم فشار استفاده نکرده باشد، اما استفاده از ظرفیت های تنگه هرمز در تحولات ماه های اخیر را می توان یکی از مهم ترین اقدامات راهبردی ایران دانست.

وی با اشاره به دیدگاه خود درباره وضعیت حقوقی تنگه هرمز گفت: باید توجه داشت که تنگه هرمز برای ایران صرفاً یک مسیر دریایی نیست، بلکه بخشی از جغرافیای راهبردی کشور محسوب می شود و ایران باید با جدیت از حقوق و منافع خود در این منطقه دفاع کند.

تلاش برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز

نجفی در بخش دیگری از سخنان خود به تلاش برخی کشورهای منطقه برای ایجاد مسیرهای جایگزین اشاره کرد و گفت: علاوه بر تنگه هرمز، چند مسیر خط لوله برای انتقال نفت از منطقه خلیج فارس به خارج از این منطقه وجود دارد. از جمله خط لوله شرق به غرب عربستان و خط لوله انتقال نفت در امارات که می تواند بخشی از نفت تولیدشده در منطقه را به سواحل دریای عمان منتقل کند.

وی افزود: همچنین ظرفیت هایی از طریق خطوط ریلی برای انتقال برخی محصولات وجود دارد و کشورهای عربستان، امارات و قطر تلاش می کنند ظرفیت این مسیرها را افزایش دهند. با این حال، مجموع این ظرفیت ها نمی تواند به طور کامل جایگاه تنگه هرمز را در انتقال انرژی منطقه ای و جهانی از بین ببرد.

این کارشناس مسائل منطقه ادامه داد: آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس، به ویژه عربستان سعودی، تلاش می کنند از اهمیت تنگه هرمز بکاهند و بخشی از مسیرهای انتقال انرژی را به سمت دریای سرخ منتقل کنند. در اینجا نقش یمن اهمیت پیدا می کند؛ زیرا فشار بر مسیر باب المندب می تواند تلاش های عربستان برای استفاده گسترده تر از مسیرهای جایگزین را با چالش مواجه کند.

اهمیت راهبردی تنگه هرمز برای ایران

نجفی با تأکید دوباره بر اهمیت تنگه هرمز برای جمهوری اسلامی ایران گفت: قدرت منطقه ای ایران در اختیار داشتن مجموعه ای از ظرفیت ها و متحدان منطقه ای است و در این چارچوب، نقش یمن و تنگه باب المندب می تواند مکمل اهمیت تنگه هرمز باشد.

وی اظهار کرد: تنگه هرمز یک نعمت خدادادی و یک ظرفیت ژئوپلیتیکی مهم برای ایران است و کشور باید از حقوق و ظرفیت های خود در این منطقه برای حفظ منافع ملی استفاده کند.

نجفی در پایان تأکید کرد: تنگه هرمز همچنان یکی از مهم ترین گره گاه های انرژی و تجارت جهان باقی خواهد ماند و هرگونه تلاش برای تغییر معادلات این منطقه، بدون در نظر گرفتن نقش ایران، با دشواری های جدی روبه رو خواهد شد.

انتهای پیام