اهمیت خواب کافی و تغذیه در پیشگیری و درمان کرونا و آنفولانزا

به گزارش ایکنا، در آستانه آغاز فصل سرد و با توجه به اینکه  واکسن آنفولانزای فصلی در کشور تولید نمی شود و به دلیل تحریم ها نیز امکان واردات آن تا مهر ماه وجود ندارد، بهترین راه برای مراقبت از خودمان، آشنایی با روش های پیشگیری از ابتلا، ارتقای سیستم ایمنی بدن و در صورت ابتلا، آشنایی با بهترین روش های مراقبت از خود و درمان است.

حسین کاظمی زاده، فوق تخصص بیماری های ریه و استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفت وگو با ایکنا به تشریح بهترین راه های پیشگیری از ابتلا به کووید -19 و آنفولانزای فصلی پرداخت و گفت: کووید-19 و آنفولانزا هر دو از بیماری های تنفسی هستند که می توانند از طریق قطرات و ذرات معلق تنفسی منتقل شوند. انتقال این ویروس ها در فضاهای بسته، شلوغ و کم تهویه آسان تر است. اگرچه بیشتر افراد پس از ابتلا بهبود پیدا می کنند، اما سالمندان، افراد مبتلا به بیماری های مزمن، افراد دچار نقص ایمنی و زنان باردار ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری شدید، بستری شدن و عوارض ریوی قرار داشته باشند.

وی ادامه داد: علائم کووید-19 و آنفولانزا نیز هم پوشانی قابل توجهی دارند و علائمی مانند تب، سرفه، گلودرد، خستگی، بدن درد و سردرد در هر دو بیماری دیده می شود. بنابراین، تشخیص این دو بیماری صرفاً براساس علائم همیشه امکان پذیر نیست و در صورت نیاز باید از آزمایش های تشخیصی استفاده شود. کاهش حس بویایی یا چشایی می تواند در کووید-19 دیده شود، اما این علامت اختصاصی نیست.

این فوق تخصص بیماری های ریه ضمن هشدار نسبت به این مسئله که امکان ابتلای همزمان به کووید-19 و آنفولانزا وجود دارد و در برخی افراد، عفونت همزمان می تواند خطر بیماری شدید را افزایش دهد، گفت: از این رو، رعایت اقدامات پیشگیرانه برای هر دو بیماری اهمیت دارد.

اقدامات پیشگیرانه در جمعیت عمومی

وی تشریح کرد: مهم ترین اقدامات پیشگیرانه در جمعیت عمومی شامل واکسیناسیون، تهویه مناسب فضاهای بسته، ماندن در خانه هنگام بیماری، استفاده از ماسک در شرایط پرخطر، شست وشوی دست ها، پرهیز از لمس چشم، بینی و دهان و رعایت فاصله در زمان بروز علائم تنفسی در اطرافیان است. البته استفاده دائمی از ماسک برای همه افراد جامعه و در تمام شرایط ضرورت ندارد، اما در شرایطی مانند حضور در فضاهای بسته و شلوغ، وسایل حمل ونقل عمومی، مراکز درمانی، تماس با فرد بیمار، دوره های افزایش گردش ویروس های تنفسی و زمانی که فرد دارای علائم خفیف است و ناچار به خروج از خانه است، استفاده از ماسک می تواند مفید باشد.

کاظمی زاده یادآوری کرد که ماسک باید به طور کامل بینی، دهان و چانه را بپوشاند و در صورت خیس یا آلوده شدن تعویض شود. ماسک های استاندارد و کاملاً چسبان مانند N95، KN95  یا معادل معتبر آنها محافظت بیشتری ایجاد می کنند. ماسک جراحی نیز از نداشتن ماسک بهتر است، اما باید متناسب با صورت باشد. ماسک پارچه ای به تنهایی، به ویژه در محیط های شلوغ یا هنگام تماس با فرد بیمار، محافظت کمتری ایجاد می کند.

مراقبت در منزل از فرد مبتلا

وی در خصوص نحوه مراقبت از افراد بیمار در منزل نیز گفت: در صورت ابتلای یکی از اعضای خانواده، بهتر است بیمار تا حد امکان در اتاقی جدا قرار گیرد. تهویه محیط با باز کردن پنجره ها یا استفاده مناسب از سیستم تهویه اهمیت دارد. وسایل شخصی مانند لیوان، حوله و قاشق نباید به صورت مشترک استفاده شوند. فرد بیمار هنگام نزدیک شدن به دیگران باید ماسک بزند و فرد مراقب نیز هنگام تماس نزدیک با بیمار از ماسک مناسب استفاده کند. سطوحی که مرتب لمس می شوند باید تمیز شوند و سالمندان و افراد پرخطر تا حد امکان از بیمار فاصله داشته باشند.

اهمیت تهویه

این استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران اضافه کرد: ویروس های تنفسی در فضاهای بسته و بدون گردش هوا راحت تر تجمع پیدا می کنند. بنابراین، باز کردن پنجره ها، استفاده صحیح از سیستم تهویه، کاهش تراکم افراد و کوتاه تر کردن مدت حضور در محیط بسته می تواند احتمال انتقال را کاهش دهد. دستگاه های تصفیه هوای مجهز به فیلتر HEPA نیز می توانند مقدار ذرات معلق را کاهش دهند، اما جایگزین تهویه، واکسیناسیون و استفاده از ماسک نیستند. دستگاه باید متناسب با اندازه اتاق انتخاب و مطابق دستور سازنده نگهداری شود.

بهداشت دست و خواب کافی

وی اظهار کرد: اگرچه انتقال تنفسی در کووید-19 و آنفولانزا اهمیت اصلی دارد، تماس دست آلوده با چشم، بینی یا دهان نیز می تواند در انتقال نقش داشته باشد. بنابراین شست وشوی دست ها با آب و صابون به مدت حداقل 20 ثانیه و در صورت نبود آب و صابون، استفاده از محلول الکلی مناسب توصیه می شود. تغذیه متعادل، خواب کافی، فعالیت بدنی و ترک سیگار به عملکرد بهتر سیستم ایمنی کمک می کنند، اما هیچ ماده غذایی یا مکملی به تنهایی نمی تواند از ابتلا جلوگیری کند. مصرف بی دلیل و دوز بالای ویتامین D، ویتامین C، زینک یا داروهای گیاهی نیز می تواند عارضه ایجاد کند.

این پزشک کشورمان هشدار داد: آنتی بیوتیک ها نیز برای پیشگیری از آنفولانزا یا کووید _19 کاربرد ندارند، زیرا بر ویروس ها اثر نمی گذارند و مصرف خودسرانه آنها می تواند موجب مقاومت میکروبی، اسهال، حساسیت و سایر عوارض شود و تنها در صورت تشخیص عفونت باکتریایی و تجویز پزشک باید مورد استفاده قرار گیرد.

گروه های پرخطر

استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران در خصوص گروه های پرخطر نیز گفت: گروه های پرخطر شامل سالمندان، به ویژه افراد با سن بالا، بیماران مبتلا به بیماری های مزمن ریوی مانند COPD، آسم کنترل نشده، فیبروز ریوی و برونشکتازی، بیماران قلبی، کلیوی و کبدی، افراد مبتلا به دیابت یا چاقی شدید، بیماران مبتلا به سرطان یا دریافت کننده شیمی درمانی، افراد تحت درمان با کورتیکواستروئیدهای دوز بالا یا داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی، دریافت کنندگان پیوند عضو، افراد مبتلا به نقص ایمنی، زنان باردار، افراد ساکن مراکز نگهداری سالمندان یا مراکز تجمعی و کودکان بسیار کم سن، بسته به بیماری زمینه ای و دستورالعمل های مربوط، هستند.

وی تشریح کرد: در بیماران ریوی پرخطر، کنترل مناسب بیماری زمینه ای اهمیت زیادی دارد. این بیماران باید داروهای استنشاقی و سایر داروهای تجویزشده را منظم مصرف کنند و بدون مشورت پزشک آن ها را قطع نکنند. واکسیناسیون، داشتن برنامه مشخص برای شروع علائم و مراجعه زودهنگام در صورت بدتر شدن تنگی نفس نیز اهمیت دارد. انزوای کامل افراد پرخطر از اجتماع معمولاً ضروری نیست و می تواند به سلامت روان و فعالیت بدنی آسیب بزند. بهتر است در دوره های اوج بیماری، تماس های غیرضروری کاهش یابد و تماس های ضروری در محیط دارای تهویه، با ماسک مناسب و رعایت فاصله انجام شود.

این استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران ضمن هشدار نسبت به این مسئله که بارداری نیز می تواند خطر عوارض شدید آنفولانزا و کووید-19 را افزایش دهد، گفت: واکسن آنفولانزا و واکسن های توصیه شده کووید-19، مطابق نظر متخصص زنان و دستورالعمل های جاری، از اقدامات مهم پیشگیرانه محسوب می شوند. در صورت بروز تب، تنگی نفس یا علائم شدید، مراجعه نباید به تأخیر بیفتد. همچنین واکسیناسیون اعضای خانواده، مراقبان و کارکنانی که با فرد پرخطر تماس نزدیک دارند، می تواند احتمال انتقال بیماری به او را کاهش دهد و در مورد سالمندان، بیماران دچار نقص ایمنی و بیماران ریوی اهمیت بیشتری دارد.

درمان پیشگیرانه و اهمیت مراجعه زودهنگام

وی اضافه کرد: برای آنفولانزا، در شرایط خاص و برای برخی افراد بسیار پرخطر ممکن است پزشک داروی ضدویروس را به صورت پیشگیرانه تجویز کند. این تصمیم به نوع تماس، زمان تماس، فصل بیماری، وضعیت ایمنی و داروهای مصرفی فرد بستگی دارد. در مورد کووید-19 نیز در برخی افراد دچار نقص ایمنی ممکن است راهکارهای دارویی پیشگیرانه یا اقدامات اختصاصی مطرح باشد، اما این موارد عمومی نیستند و باید براساس دستورالعمل های به روز و نظر پزشک تعیین شوند.

کاظمی زاده تصریح کرد: در افراد پرخطر، مراجعه زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی داروهای ضدویروس آنفولانزا و کووید-19 بیشترین اثر را در روزهای ابتدایی شروع علائم دارند. بنابراین، فرد پرخطر نباید منتظر شدید شدن علائم بماند و بهتر است از قبل مشخص باشد که در صورت بروز تب، سرفه، بدن درد یا تنگی نفس با چه پزشکی تماس بگیرد و آیا نیاز به آزمایش دارد یا خیر.

در صورت بروز علائم چه باید کرد؟

وی در پاسخ به این سؤال که در در صورت بروز علائم ابتلا چه باید کرد؟ گفت: فردی که علائم تنفسی پیدا می کند، در صورت امکان باید در خانه بماند و تماس نزدیک خود را کاهش دهد. هنگام حضور در کنار دیگران باید ماسک مناسب استفاده کند و استراحت و مصرف مایعات کافی داشته باشد.در صورت توصیه پزشک، انجام تست کووید-19 یا آنفولانزا نیز می تواند انجام شود. افراد پرخطر باید با شروع علائم با پزشک تماس گیرند و از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک، کورتون یا داروهای ضدویروس خودداری کنند.

این پزشک کشورمان ادامه داد: شدت علائم، سن و بیماری های زمینه ای در ارزیابی بیمار اهمیت دارند. ممکن است بیماری در یک فرد جوان و سالم خفیف باشد، اما همان علائم در فرد پرخطر نیازمند پیگیری زودهنگام باشد. علائم هشدار شامل تنگی نفس یا افزایش واضح آن، درد یا فشار مداوم قفسه سینه، کبودی لب ها یا صورت، گیجی، خواب آلودگی غیرطبیعی یا کاهش سطح هوشیاری، ناتوانی در بیدار ماندن، افت پایدار اشباع اکسیژن نسبت به مقدار معمول، کم آبی شدید یا ناتوانی در نوشیدن مایعات، تب پایدار یا بازگشت تب پس از بهبود، تشدید بیماری زمینه ای مانند آسم یا COPD و بدتر شدن ناگهانی وضعیت بیمار است.

بخور نمی تواند ویروس را از بین ببرد

این استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران در خصوص استفاده از بخور نیز گفت: بخور یا بخار نمی تواند ویروس را از بین ببرد. بخور ممکن است به طور موقت احساس خشکی یا گرفتگی بینی را کاهش دهد، اما بخار داغ می تواند خطر سوختگی داشته باشد. شست وشوی بینی با محلول مناسب نیز ممکن است در برخی شرایط به کاهش علائم کمک کند، اما جایگزین اقدامات اصلی پیشگیری نیست.

وی در پاسخ به این سؤال که با توجه به نبود یا محدودیت دسترسی به واکسن، برای تقویت سیستم ایمنی چه اقداماتی باید انجام شود؟ گفت: بر اساس توضیحات پزشک، در شرایطی که واکسن در دسترس نباشد، توجه بیشتری به بهینه سازی عملکرد سیستم ایمنی ذاتی و ایمنی سلولی معطوف می شود. سیستم ایمنی یک ارگان واحد نیست، بلکه شبکه ای پیچیده است و عملکرد مناسب آن به مجموعه ای از عوامل پایه و تغذیه ای وابسته است.

کاظمی زاده افزود: یکی از این موارد، توجه به وضعیت ویتامین D3 است. ویتامین D3 در تنظیم پاسخ ایمنی نقش دارد و در صورت کمبود، اندازه گیری سطح 25-هیدروکسی ویتامین D و اصلاح آن زیر نظر پزشک توصیه می شود. سلامت میکروبیوم روده نیز از دیگر موارد مورد توجه است. محور روده ـ ریه در پاسخ ایمنی به عفونت های تنفسی نقش دارد و مصرف مواد غذایی حاوی پروبیوتیک مانند ماست پروبیوتیک و کفیر و همچنین منابع فیبر و پری بیوتیک مانند سبزیجات و صیفی جات تازه مورد توجه قرار می گیرد.

وی بر لزوم خواب کافی تأکید کرد و گفت: خواب کافی و باکیفیت، به ویژه حدود هفت تا هشت ساعت، از دیگر عوامل مهم برای تقویت سیستم ایمنی بدن است. همچنین مصرف مایعات کافی و حفظ سلامت مخاط تنفسی اهمیت دارد. تغذیه نیز باید متعادل باشد و منابع غذایی حاوی ویتامین C، زینک و ترکیبات آنتی اکسیدانی در برنامه غذایی مورد توجه قرار گیرند. با این حال، هیچ ماده غذایی یا مکملی به تنهایی نمی تواند جایگزین واکسن شود و مصرف دوزهای بالای مکمل ها بدون دلیل و نظر پزشک توصیه نمی شود.

کاظمی زاده در پاسخ به این سؤال که در صورت ابتلا، بهترین درمان چیست؟ گفت: بهترین رویکرد، درمان مرحله بندی شده براساس شدت بیماری و وضعیت بیمار است و نباید به مصرف بی رویه داروها منجر شود. در افراد عادی که بیماری زمینه ای ندارند و علائم آن ها خفیف تا متوسط است، استراحت، کنترل علائم و مصرف مایعات کافی اهمیت دارد. برای تب و درد می توان از استامینوفن استفاده کرد و برای سرفه و احتقان نیز براساس شرایط بیمار از اقدامات علامتی و داروهای مناسب استفاده می شود.

این پزشک کشورمان افزود: در بیماران پرخطر، درمان اهمیت بیشتری پیدا می کند. در آنفولانزا، داروی اسلتامیویر یا تامی فلو در صورت تشخیص و تجویز پزشک، به ویژه در 48 ساعت نخست شروع علائم، مورد توجه قرار می گیرد. در کووید-19 نیز در بیماران واجد شرایط، داروهای ضدویروس خوراکی مانند پکسلووید یا مولنوپیراویر در روزهای ابتدایی بیماری و تحت نظر پزشک مطرح هستند. یکی از اصول مهم درمان، پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک ها و کورتون ها در روزهای ابتدایی بیماری ویروسی است. آنتی بیوتیک ها بر ویروس ها اثر ندارند و مصرف کورتون نیز باید براساس شرایط بالینی و نظر پزشک انجام شود.

وی در پاسخ به این سؤال که چرا این ویروس ها در فصل گرم شایع شده اند و آیا مراقبت در فصل گرم و سرد متفاوت است؟ گفت: یکی از عوامل مهم ابتلا به آنفولانزا در فصل گرم، تغییر الگوی حضور افراد در محیط های بسته به دلیل استفاده از سیستم های سرمایشی است. در فضاهایی که پنجره ها بسته هستند و تهویه هوای تازه به اندازه کافی انجام نمی شود، هوای محیط بیشتر در گردش باقی می ماند و ذرات تنفسی می توانند در فضای بسته تجمع پیدا کنند. همچنین باد مستقیم سیستم های سرمایشی می تواند موجب خشکی هوا و مخاط تنفسی شود و بر خط دفاعی مخاطی اثر بگذارد.

این فوق تخصص بیماری های ریه اضافه کرد: از سوی دیگر، سویه های جدید کووید-19 الزاماً تابع فصل نیستند و تغییرات ویروس و فرار از ایمنی ایجادشده در جامعه می تواند در بروز موج های جدید بیماری نقش داشته باشد. بنابراین، در فصل گرم نیز اصول اصلی مراقبت همچنان شامل توجه به تهویه، کاهش حضور طولانی مدت در فضاهای بسته و کم تهویه، استفاده مناسب از ماسک در شرایط پرخطر، رعایت بهداشت تنفسی و توجه سریع به علائم بیماری است. مراقبت از بیمار مبتلا به کووید-19 یا آنفلوآنزا نیز در هر دو فصل براساس وضعیت بیمار و شرایط محیطی انجام می شود و تهویه مناسب محیط همچنان اهمیت دارد.

این پزشک کشورمان در پاسخ به این سؤال که آیا برای تقویت بدن در برابر آنفولانزا و برای بهبود سریع تر، به داروهای تقویتی گران قیمت نیاز داریم؟ گفت: خیر؛ نیازی به مکمل ها و سرم های تقویتی گران قیمت نیست. بسیاری از مکمل های گران قیمت و برند یا سرم هایی که با عنوان «تقویتی» و همچنین فرآورده های تزریقی مانند نوروبیون تبلیغ می شوند، الزاماً تأثیر اثبات شده ای در سرعت بخشیدن به بهبود بیماری ویروسی ندارند.

وی افزود: در بیماری که توانایی نوشیدن و بلع دارد و دچار تهوع یا استفراغ شدید نیست، تزریق سرم مزیتی نسبت به دریافت مایعات از طریق نوشیدن و مصرف سوپ ندارد. بدن می تواند آب و الکترولیت های مورد نیاز خود را از طریق دستگاه گوارش دریافت کند. همچنین مصرف دوزهای بسیار بالای مکمل ها اثر معجزه آسایی بر بهبود بیماری ندارد. بدن ظرفیت مشخصی برای جذب برخی ویتامین ها و مواد معدنی دارد و مصرف بیش از نیاز می تواند عوارض ایجاد کند.

این پزشک کشورمان تصریح کرد: به جای هزینه کردن برای داروها و مکمل های گران قیمت، توجه به تغذیه مناسب، مصرف مایعات کافی، استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین ها و مواد معدنی، مصرف غذاهای مناسب مانند سوپ مرغ و سبزیجات و استراحت کافی اهمیت دارد. در مجموع، برای تقویت بدن و بهبود بیماری ویروسی، لزوماً نیازی به داروها و فرآورده های تقویتی گران قیمت وجود ندارد و مصرف خودسرانه و بی رویه مکمل ها و داروها نیز توصیه نمی شود.

وی در پایان تأکید کرد: پیشگیری از کووید-19 و آنفولانزا بر مجموعه ای از اقدامات استوار است و تنها به یک اقدام محدود نمی شود. واکسیناسیون، در صورت دسترسی و براساس شرایط فرد، تهویه مناسب، استفاده از ماسک در موقعیت های پرخطر، رعایت بهداشت دست، کاهش تماس هنگام بیماری و توجه ویژه به افراد پرخطر از مهم ترین اقدامات مطرح شده در این زمینه هستند و در صورت ابتلا نیز شدت بیماری، سن و بیماری های زمینه ای تعیین کننده نوع مراقبت و درمان هستند. به ویژه در افراد پرخطر، نباید منتظر شدید شدن علائم ماند و مراجعه زودهنگام می تواند اهمیت داشته باشد. همچنین مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک، کورتون، داروهای ضدویروس و مکمل های گران قیمت نباید جایگزین ارزیابی و درمان مناسب پزشکی شود.

انتهای پیام