معنای حقیقی رحمت و تفاوت آن با مهربانی

به گزارش خبرنگار ایکنا از قزوین، نخستین نشست از سلسله محافل تدبرمحور «بهار قرآن» با هدف بازگرداندن مفاهیم وحیانی به متن تصمیم سازی های زندگی فردی و اجتماعی، شب گذشته، 16 شهریورماه در مسجد فاطمه زهرا (س) واقع در خیابان عبیدزاکانی قزوین برگزار شد.

این رویداد قرآنی که به همت کانون فرهنگی و هنری توحید مسجد فاطمه زهرا(س) و با مشارکت سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری قزوین طراحی شده است، با شکستن قالب های یک طرفه و سنتی و پرهیز از نگاه های تشریفاتی به قرآن کریم، الگویی نوین از «همنوایی هنر تلاوت و عمق تدبر» را به جامعه مخاطبان، به ویژه نسل نوجوان و جوان، ارائه کرد.

محور این نشست، تبیین سیره نورانی پیامبر اسلام(ص) و معنای «رحمة للعالمین» بر مبنای آیه محوری 128 سوره مبارکه «توبه» «لَقَدْ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بالْمُؤْمِنِینَ رَءُوفٌ رَحِیمٌ» بود.

حجت الاسلام والمسلمین عباس قدس، پژوهشگر و مدرس تفسیر و تدبر در قرآن اظهار کرد: همان گونه که در معادلات کلان کشوری یا نظامی، ستاد مرکزی همه فرایندها را هدایت می کند، اعراف نیز موضع تسلط و فرماندهی اهل بیت عصمت و طهارت(ع) و پنج تن آل عبا بر کل صحنه قیامت است. آنان که در اعراف مستقرند، ناظر و مدیر عبور انسان ها به سمت بهشت و جهنم هستند. شکوه و عظمت وجودی اصحاب اعراف به قدری چشم نواز و دلرباست که حتی بهشتیان در مسیر ورود به رضوان الهی، مجذوب تماشای این ستاد نورانی می شوند و چشم از آنان برنمی دارند.

این مدرس تفسیر قرآن کریم در ادامه با اشاره به دو واژه کلیدی «رحمت» و «عالمین» گفت: برخلاف تصور عامیانه که رحمت را مساوی مهربانی حسی می داند، در منطق وحی، «رحمت» به معنای رفع خلأ و برطرف کردن نیاز واقعی طرف مقابل است. «رحمان» پاسخ دهنده به نیازهای عمومی تمام خلایق و «رحیم» برطرف کننده نیازهای ویژه و اختصاصی سالکان و مؤمنان است.

وی با اشاره به نظریات نیازسنجی بشر نظیر سلسله مراتب آبراهام مازلو و پیوند آن با آیه 20 سوره مبارکه «حدید» «لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زینَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَ تَکاثُرٌ…»، بیان کرد: انسان در طول عمر خود نیازهای متفاوتی را از بازی، سرگرمی، زیبایی خواهی تا تفاخر و تکاثر تجربه می کند؛ اما برطرف کننده بنیادین تمام این عطش ها، رحمت الهی است.

قدس اضافه کرد: پیامبر اسلام(ص) عین رحمت است؛ یعنی وجود مبارکشان تجسم رفع نیاز است. تعبیر «عالمین» جمع عوالم است؛ پیامبر تنها برای جامعه انسانی نیامده، بلکه از عالم ذر و ارواح تا جنین، دنیا و عوالم پس از مرگ، واسطه رحمت و پاسخگوی نیاز تمام موجودات است.

وی با اشاره به فرازهای پایانی سوره مبارکه «توبه» و شرایط حساس نزول این سوره در تشریح عبارت «عَزیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ» اظهار کرد: «عَنَت» یعنی مشقت، سختی و گرفتاری. رسول خدا(ص) مانند پدری دلسوز است که اگر خاری در پای فرزندش برود، گویی به چشم او فرو رفته است. هر دشواری، فقر، تنگنا و رنجی که بر مؤمنان وارد شود، قلب پیامبر را به درد می آورد.

این استاد حوزه در بازخوانی مفهوم «حمد» تشریح کرد: حمد، واکنش بی اختیار و اختیاری انسان زیباشناس در برابر کمال و خیر مطلق است. رسول خدا به آن سبب «محمود» و «محمد» است که مظهر بالاترین زیبایی های آفرینش است. انسانی که فطرتش زنده باشد، در مواجهه با این اوج فضیلت، زبان به حمد و درود می گشاید؛ درست برعکس کسانی که بر اثر انحراف حس، بوی تعفن دنیا را بر عطر نبوی ترجیح می دهند.

قدس در پایان با تأکید بر لزوم همراهی با خط ولایت و حضور در صحنه های جهاد فرهنگی و اقتصادی گفت: نصرت دین هزینه دارد و هرکس در این مسیر کوتاهی کند، پیامبر و دین خدا زمین گیر نمی شوند، بلکه خود انسان متضرر می شود، چراکه خداوند رسولش را حتی در تنهایی غار ثور نیز یاری کرد. مؤمنان نیز باید اخلاق نبوی را در جامعه پیاده کنند و با حفظ وحدت و مهربانی درونی «رَءُوفٌ رَحِیمٌ»، سختی جنگ ترکیبی و تحریم های دشمن را در سایه اقتدار معنوی تاب بیاورند.

انتهای پیام