چرا نیازمند یک رشته تحصیلی در حوزه «اخلاق و قرآن کاربردی» هستیم

به قلم فهیمه ضیا قریشی، کارشناس ارشد علوم قر آن و حدیث اگر به تاریخ فرهنگ و اندیشه اسلامی بنگریم،  متون دینی همواره در متن زندگی، صحن مساجد و گفتگوی زنده با مردم متولد می شدند. عالمان و حکیمان، معارف وحیانی را دقیقاً با «تجربه های زیسته، دردهای روحی و چالش های واقعی جامعه» پیوند می زدند. حاصل این رویکرد مسئله محور، میراثی ماندگار و به شدت کاربردی بود.

به قلم فهیمه ضیا قریشی، کارشناس ارشد علوم قر آن و حدیث

اگر به تاریخ فرهنگ و اندیشه اسلامی بنگریم، متون دینی همواره در متن زندگی، صحن مساجد و گفتگوی زنده با مردم متولد می شدند. عالمان و حکیمان، معارف وحیانی را دقیقاً با «تجربه های زیسته، دردهای روحی و چالش های واقعی جامعه» پیوند می زدند. حاصل این رویکرد مسئله محور، میراثی ماندگار و به شدت کاربردی بود.

قرن اول و دوم ق | سند جامع، نقشه راه انسان شناسی و مهارت های زیستی اهل بیت(ع):  
امیرالمؤمنین(ع) در «نامه 31 نهج البلاغه» و امام سجاد(ع) در «رسالة الحقوق»، دقیق ترین نقشه راه خودشناسی، حفظ کرامت نفس، مدیریت هیجانات و هنر برقراری ارتباط سالم با خود، خدا و جامعه را به یادگار گذاشتند.

قرن سوم و چهارم ق | پایه گذاری نخستین روان درمانی های دینی:  
ابوزید بلخی با نگارش شاهکار «مَصالح الأبدان و الأنفس»، روان درمانی شناختی_رفتاری را با آیات و روایات پیوند زد تا اضطراب، وسواس، خشم و افسردگی را درمان کند؛ سنتی کاربردی که حکیمانی مانند محمدبن زکریای رازی و بعدها ابن جوزی در کتاب های «طبّ الروحانی» آن را بالنده کردند.

قرن چهارم ق | مهارت های ارتباطی و حل تعارض:  
ثقةالاسلام کُلینی در «کتاب العِشْرَة» کافی، روابط انسانی، حل تعارضات خانوادگی و هنر مدارا با خلق را برپایه نیازهای روزمره جامعه سامان داد.

با گذر زمان این پیوند پویا میان «نیازهای روان شناختی انسان» و «متون دینی» رو به افول گذاشت؛ آموزه های اخلاقی و قرآنی در مواردی به مباحث صرفاً نظری، کلی گویی های پندآمیز و توصیه های تک بعدی تقلیل یافت و زبان مشترک خود را با چالش های انضمامی روان و روابط انسان مدرن از دست داد.

خوشبختانه متفکران و نهادهای دغدغه مند، گام های مؤثری در پیوند دوباره دین و روان شناسی برداشته اند:

1. استاد شهید مرتضی مطهری(ره): با آثاری ملموس و ساختاریافته مانند «تعلیم و تربیت در اسلام» و «انسان کامل».  
2.دکتر مسعود آذربایجانی و دکتر عباس پسندیده: با پژوهش های بنیادین در آثاری نظیر «اخلاق پژوهی با رویکرد رفتاری و روان شناختی» و «الگوی اسلامی مهارت های ارتباطی».  
3. دکتر سیدمصطفی احمدزاده: با مطالعات میان رشته ای در قلمرو «تفسیر اجتماعی قرآن، روان شناسی و رفتارشناسی جامعه».  
4. مجموعه «منظومه رشد» (مدرسه قرآن و عترت دانشگاه تهران): با تبیین ساختار وجودی انسان، مدیریت احساسات و رشد فردی بر پایه سوره های قرآن.  
5. مرکز فعالیت های قرآنی جهاددانشگاهی خراسان رضوی با طراحی و اجرای کارگاه های کاربردی و مسئله محور نظیر:
   - صحیفه سجادیه با رویکرد مهارت های ارتباطی و اجتماعی
   - نهج البلاغه(نامه 31) با رویکرد تنظیم روابط انسانی
   - «خودت را بخوان» (خودشناسی و روان شناسی تحول) با رویکرد قرآنی
   - تحلیل نبردهای پیامبر (ص) با رویکرد روان شناختی و تحلیل رفتار

چرا امروز تدوین یک «رشته تحصیلی دانشگاهی» یک ضرورت است؟

انسان معاصر در کشاکش اضطراب، بحران معنا، چالش های خانوادگی و تعارضات عاطفی قرار دارد و عبور از این بحران ها مستلزم تدوین رشته ای تخصصی با عنوان «روان شناسی و اخلاق کاربردی قرآن»در فضای دانشگاهی است تا:

1. مهارت های گفت وگو، حل تعارض، تنظیم هیجان، تاب آوری و خودآگاهی را بر پایه متون اصیل دینی آموزش دهد.  
2. از توصیه های کلیشه ای و زبان سنتی غیرملموس فاصله بگیرد.  
3. مشاوران، مربیان و پژوهشگرانی تربیت کند که درد انسان امروز را بشناسند و زبان کاربردی سازی نسخه شفابخش قرآن را بدانند.

بی تردید این مسیر با همت، مجاهدت علمی و همراهی اساتید، پژوهشگران و دانش آموختگان پرتلاش علوم قرآن و حدیث به ثمر می نشیند؛ زیرا قرآن، کتاب زندگی و سلامت روان انسان است.

انتهای پیام

نظرات

captcha