دانشگاه بدون تولید دانش، دانشگاه نیست

به گزارش  خبرگزاری صدا و سیما ؛ بیژن رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در سی و پنجمین جلسه شورای دانشگاه آزاد اسلامی با تبیین ابعاد گستردگی این نهاد آموزشی گفت: شبکه دانشگاه آزاد اسلامی فقط یک دانشگاه نیست، بلکه یک شبکه عظیم علمی، انسانی و اجتماعی است که در سراسر کشور گسترده شده است. دانشگاه آزاد در استان ها و شهر های مختلف حضور دارد؛ از کلان شهر ها تا شهر های کوچک، از مناطق صنعتی تا مناطق کشاورزی، و از مناطق مرزی تا مناطق کمتر برخوردار.

وی افزود: این گستردگی اگر صرفاً از زاویه تعداد واحد ها دیده شود، شاید یک هزینه تلقی شود؛ اما اگر با نگاه آینده نگر به آن نگاه کنیم، می تواند تبدیل به یک مزیت راهبردی و حتی تمدنی شود، زیرا بسیاری از مسائل ایران یا مسائل ملی با پاسخ واحد نیستند.

وی در ادامه با اشاره به تفاوت های منطقه ای چالش های کشور خاطرنشان کرد: مسئله آب در یک استان، همان مسئله آب در استان دیگر نیست و مسئله کشاورزی یک منطقه با منطقه دیگر متفاوت است. همچنین مسئله صنعت در یک استان ممکن است فرسودگی تجهیزات باشد و در استان دیگر، فقدان زنجیره ارزش.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: مسئله فرهنگی یک شهر نیز ممکن است با مسئله فرهنگی شهری دیگر کاملاً متفاوت باشد و از این رو، گستردگی شبکه دانشگاه آزاد اسلامی نقش کلیدی در مواجهه با این تنوع مسائل ایفا می کند.

رنجبر با تأکید بر عدم امکان استفاده از «نسخه واحد برای همه واحدها» اظهار داشت: نمی توان برای همه واحد های دانشگاه آزاد یک مأموریت یکسان تعریف کرد، بلکه هر واحد دانشگاهی باید مأموریت داشته باشد.

وی افزود: یکی از مهم ترین ایده های برنامه تحولی جدید، همین مفهوم مأموریت محوری است. اما مأموریت محوری زمانی معنا پیدا می کند که واقعاً برای هر واحد، بر اساس ظرفیت و زیست بوم آن، مأموریت مشخص تعریف کنیم.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه تصریح کرد: اگر یک واحد دانشگاهی در منطقه ای قرار دارد که صنعت غالب آن پتروشیمی است، این واحد نباید فقط بگوید ما رشته مهندسی شیمی داریم.

رنجبر با تبیین نقش واحد های دانشگاهی در حل مسائل بومی اظهار داشت: در چنین منطقه ای، دانشگاه باید بتواند درباره آب، بذر، بهره وری، زنجیره تأمین، فرآوری محصولات، صادرات و فناوری های نوین کشاورزی پروژه تعریف کند.

وی افزود: در منطقه ای دیگر شاید مسئله اصلی گردشگری باشد، در منطقه ای مسئله انرژی، در منطقه ای آسیب های اجتماعی، در منطقه ای فناوری های دفاعی و راهبردی، و در منطقه ای صنایع خلاق و فرهنگی.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: دانشگاهی که خود را با مسئله محیط پیرامونش تعریف می کند، اگرچه مبانی این مهم تا حدودی در دانشگاه به وجود آمده است، اما مهم عملیاتی شدن است؛ مهم سهم این مأموریت ها در بودجه است.

وی با تبیین ضرورت تمایز میان امور جاری و اهداف بنیادین در دانشگاه ها اظهار داشت: باید بین دو مفهوم تفاوت قائل شویم: وظیفه و مأموریت. وظیفه اداری این است که یک واحد، کلاس هایش را برگزار کند، امتحاناتش را انجام دهد، امور آموزشی دانشجویان را پیش ببرد و گزارش عملکرد ارائه کند.

وی در ادامه خاطرنشان کرد:، اما مأموریت یعنی اینکه آن واحد بداند برای چه در آن منطقه وجود دارد. اگر این سؤال را از همه واحد های دانشگاه آزاد بپرسیم که «اگر این واحد دانشگاهی در این منطقه وجود نداشت، چه مسئله ای از منطقه بدون پاسخ می ماند؟»، آنگاه مأموریت واقعی واحد ها روشن می شود.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با طرح این پرسش که «آیا برای همه واحد ها پاسخ روشنی داریم؟» اظهار داشت: اگر نداریم، یا داریم و عملیاتی نشده است، شاید لازم باشد دقیق تر درباره مأموریت ها فکر کنیم. این همان نقطه ای است که مأموریت محوری دانشگاه می تواند از یک فرآیند اداری به یک فرآیند راهبردی تبدیل شود.

وی افزود: دانشگاه آزاد اسلامی دیگر نمی تواند صرفاً یک شبکه گسترده از واحد های آموزشی باشد؛ ما باید این شبکه عظیم را به یک شبکه حل مسئله، تولید فناوری و خلق ارزش برای کشور تبدیل کنیم.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تبیین ضرورت تفاوت در مأموریت های واحد های استانی اظهار داشت: دانشگاهی که در رفسنجان قرار دارد، نباید الزاماً همان مأموریتی را دنبال کند که یک واحد دانشگاهی در بندرعباس، اصفهان یا کرمان دنبال می کند. هر واحد باید مأموریت داشته باشد، نه صرفاً وظیفه اداری.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تاکید بر لزوم تغییر رویکرد ارزیابی واحد های دانشگاهی اظهار داشت: باید از دانشگاه «واحد محور» به دانشگاه «مأموریت محور» حرکت کنیم.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اقدامات راهبردی این دانشگاه در حوزه انرژی و آموزش بیان کرد: راه اندازی و توسعه پروژه هایی مانند نیروگاه خورشیدی 57 مگاواتی در اصفهان نشان می دهد که دانشگاه می تواند از یک مصرف کننده انرژی به یک بازیگر فعال در حوزه انرژی و زیرساخت تبدیل شود.

وی افزود: در حوزه آموزش نیز باید همین تحول اتفاق بیفتد. افتتاح کلاس های تعاملی و هوشمند در اصفهان یک نشانه است که آموزش دانشگاه آزاد باید از قالب های سنتی فاصله بگیرد و به سمت آموزش های فناورانه، تعاملی، مهارت محور و متناسب با نیاز های آینده حرکت کند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تبیین ابعاد عمیق تر تحول در دانشگاه ها اظهار داشت: گاهی وقتی درباره تحول دانشگاه صحبت می کنیم، بلافاصله از شرکت دانش بنیان، استارتاپ، شتاب دهنده و نوآوری سخن می گوییم. همه اینها مهم اند، اما مسئله فقط نوآوری نیست؛ مسئله نظام حل مسئله است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه خاطرنشان کرد: ممکن است یک دانشگاه چندین شرکت دانش بنیان داشته باشد، اما هیچ کدام با مسائل اصلی منطقه ارتباط نداشته باشند. ممکن است آزمایشگاه داشته باشیم، اما پروژه ای که مسئله اصلی صنعت را حل کند در آن تعریف نشده باشد.

وی تصریح کرد: ممکن است تعداد زیادی مقاله تولید شود، اما دستگاه اجرایی نداند برای حل مسئله اش باید به کدام استاد و کدام آزمایشگاه مراجعه کند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تشریح مراحل چرخه ارزش آفرینی علمی اظهار داشت: ما نیازمند یک زنجیره کامل هستیم: مسئله، پژوهش، فناوری، محصول، تجاری سازی، اثر اجتماعی و اقتصادی. اگر این زنجیره ناقص باشد، بخشی ازظرفیت دانشگاه بلااستفاده می ماند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تبیین رویکرد ارزیابی در برنامه جدید دانشگاه اظهار داشت: در برنامه جدید، تأکید خوبی بر شاخص ها، سنجه ها و ارزیابی پذیری وجود دارد. اما نباید شاخص ها هدف باشند. اگر هدف دانشگاه حل مسئله است، شاخص نهایی نباید صرفاً تعداد پروژه باشد. اگر هدف توسعه فناوری است، صرفاً تعداد شرکت دانش بنیان کافی نیست.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تاکید بر جایگاه محوری دانشجویان در فرآیند تحول دانشگاه عنوان کرد: در برنامه های دانشگاه معمولاً وقتی از ظرفیت دانشجویان صحبت می شود، از تعداد آنها به عنوان یک آمار بزرگ یاد می شود. اما دانشجو فقط «تعداد» نیست؛ هر دانشجو یک ظرفیت انسانی، فکری و خلاقانه است. دانشجو می تواند پژوهشگر، ایده پرداز، کارآفرین، مسئله شناس و روایتگر مسائل جامعه باشد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: دانشجو حتی می تواند در کنار استاد، دستگاه اجرایی و صنعت، بخشی از فرآیند حل مسئله باشد؛ بنابراین دانشگاه مسئله محور باید دانشجوی مسئله محور تربیت کند.

رنجبر با تاکید بر نقش کلیدی اعضای هیئت علمی در تحقق اهداف جدید دانشگاه اظهار داشت: هیچ تحول دانشگاهی بدون استاد اتفاق نمی افتد. اگر استاد احساس کند برنامه جدید فقط حجم بیشتری از کار اداری برای او ایجاد می کند، تحول شکست می خورد. استاد باید احساس کند که دانشگاه از او می خواهد اثرگذارتر باشد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: ما باید به سمت الگویی برویم که در آن، استاد فقط انتقال دهنده محتوا نباشد؛ استاد باید راهبر علمی، مسئله شناس و مربی حل مسئله باشد.

رنجبر با تاکید بر ضرورت هماهنگی نهاد های دانشگاهی با رویکرد تحولی اظهار داشت: مأموریت ضروری دیگر، مسئله محوری است. نباید برای همه دانشگاه ها و واحد ها یک نسخه واحد داشته باشد. مسئله یک دانشگاه در تهران با مسئله یک واحد دانشگاهی در یک شهرستان متفاوت است.

رنجبر افزود: ایران، با هویت تمدنی، قدرت علمی و نفوذ منطقه ای، می تواند نور خود را بر افق جهان بتاباند. آینده متعلق به کسانی است که انرژی خود را صرف ساختن نظم جدید و پایدار کنند، نه صرف نگه داشتن نظم قدیمی. جهان، عرصه انرژی و نظم است، و کسانی که انرژی خود را به نظم بدل کنند، آینده را می سازند.