شناسایی یک میلیون و 50 هزار مورد تلفات غیرفنی برق در کشور

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، عبدالرضا حسینی مهر، مجری طرح ملی کاهش تلفات برق، در برنامه روی خط خبر با بیان اینکه تلفات انرژی برق به دو حوزه «فنی» و «غیرفنی» تقسیم می شود، اظهار داشت: تفاوت میان میزان انرژی تولیدشده در نیروگاه ها و انرژی تحویلی به مشترکین از طریق شبکه های انتقال، فوق توزیع و توزیع، «تلفات انرژی» نامیده می شود که معمولاً انرژی تحویلی به مشترکین کمتر از میزان تولید است.

مقایسه تلفات برق ایران با کشور های دیگر

وی با اشاره به وضعیت تلفات انرژی در کشور های مختلف گفت: در کشور های توسعه یافته، تلفات انرژی برق رقم پایینی دارد؛ به گونه ای که این عدد در ژاپن 4.7 درصد، در آلمان 5.1 درصد، در عربستان 9.1 درصد و در کویت 9 درصد است، در حالی که این میزان در ایران حدود 10 درصد است.

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق ادامه داد: در کشور های پیشرفته به دلیل ضمانت های حقوقی و بازدارندگی مؤثر، مؤلفه تلفات غیرفنی تقریباً صفر است و تلفات ثبت شده عمدتاً فنی است؛ بنابراین می توان نتیجه گرفت تلفات فنی در بهترین حالت حدود 5 درصد است. با این حال در کشور ما به دلیل وسعت جغرافیایی و طولانی بودن خطوط شبکه انتقال، فوق توزیع و توزیع، رقم 7 درصد برای تلفات فنی منطقی است و در نتیجه حدود 3 درصد از تلفات کشور به بخش غیرفنی مربوط می شود.

هدف طرح ملی «مهتاب»، مقابله با تلفات غیرفنی

حسینی مهر با تأکید بر اینکه طرح ملی «مهتاب» برای مدیریت تلفات غیرفنی تدوین شده است، توضیح داد: کاهش تلفات فنی نیازمند پروژه های سرمایه ای و اعتبارات زیرساختی است که همچنان به موازات طرح مهتاب در حال اجراست؛ اما حوزه تلفات غیرفنی هزینه سرمایه گذاری کمتری دارد و به همین دلیل صنعت برق و توانیر، طرح ملی مدیریت هوشمند تلفات انرژی برق در حوزه تلفات غیرفنی را از اسفند ماه 1404 آغاز کرده که حدود شش ماه از آغاز آن می گذرد.

وی در پاسخ به این پرسش که در این مدت چه میزان صرفه جویی حاصل شده، تصریح کرد: در این مقطع حدود 40 روز کشور درگیر جنگ تحمیلی بود و سرعت اجرای برنامه ها در آن مدت کمتر شد، با این حال در مجموع تاکنون حدود یک میلیون و 50 هزار مورد از مؤلفه های تلفات غیرفنی شناسایی و برخورد و بیشترین موارد نیز ساماندهی شده است.

دو مؤلفه اصلی تلفات غیرفنی؛ انشعاب غیرمجاز و کنتور های معیوب

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق با اشاره به اینکه اصطلاح «تلفات غیرفنی» در ادبیات عامیانه با عنوان «انشعاب غیرمجاز» شناخته می شود، گفت: در حوزه تلفات غیرفنی دو مؤلفه مهم وجود دارد؛ نخست انشعابات غیرمجاز که جزئیات و پیچیدگی های خاص خود را دارد و دوم کنتور های معیوب است که غالباً به دلیل طول عمر زیاد برمی گردد؛ به طوری که در کشور کنتور هایی داریم که نزدیک به 50 تا 60 سال در حال کار هستند و چنین تجهیزاتی به مرور مستهلک شده و در اندازه گیری انرژی دچار خطا می شوند که به آنها «کنتور های معیوب فنی» گفته می شود.

وی خاطرنشان کرد: بر اساس دستورالعمل های صنعت برق، تمام لوازم اندازه گیری باید در بازه های زمانی تعریف شده تست و بازرسی شوند؛ بر این اساس لوازم اندازه گیری مشترکین عادی (خانگی) که حجم عمده مشترکین را تشکیل می دهند، هر 5 سال یک بار باید تست شوند؛ به طوری که در سال 1404 باید 20 درصد مشترکین عادی مورد تست قرار می گرفتند. همچنین مشترکین دیماندی (بالای 30 کیلووات) شامل صنایع، بخش کشاورزی و مراکز تولیدی و خدماتی، به دلیل اهمیت مصرف، دو بار در سال باید بازرسی شوند.

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق با اشاره به آخرین وضعیت اجرای طرح «مهتاب» گفت: با تداوم عملیات شناسایی و تعویض لوازم اندازه گیری، در مجموع 430 هزار کنتور معیوب در کشور شناسایی شده که تاکنون 360 هزار مورد از آنها تعویض شده است و طبق برنامه، تا پایان شهریورماه این عقب ماندگی به صفر خواهد رسید.

حسینی مهر افزود: از پایان سال 1404 حدود 212 هزار کنتور معیوب شناسایی شده بود و با تشدید عملیات تست و بازرسی در 5 ماهه نخست سال 1405، 220 هزار کنتور معیوب جدید نیز شناسایی شد.

وی تصریح کرد: طبق برنامه ریزی های ابلاغی به شرکت های توزیع، تا پایان شهریورماه تمام موارد باقی مانده تعویض می شوند و از ابتدای مهرماه، به محض شناسایی هرگونه کنتور معیوب، بلافاصله فرآیند جایگزینی انجام خواهد شد تا سیستم کاملاً به روز باقی بماند.

مقابله با انشعابات غیرمجاز در دو سطح ولتاژ

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق در خصوص انشعابات غیرمجاز گفت: این انشعابات در دو سطح ولتاژ بررسی می شوند؛ سطح اول مربوط به شبکه فشار متوسط (20 و 33 کیلوولت) است که بیشتر شامل ترانس های غیرمجاز برای تأمین برق باغ ویلاها، مناطق خوش نشین و چاه های آب کشاورزی است.

حسینی مهر با اشاره به شناسایی 1050 دستگاه ترانس غیرمجاز در کشور بیان کرد: از این تعداد تاکنون 331 دستگاه ساماندهی شده اند که برخی جمع آوری و برخی دیگر با دریافت مجوز های قانونی به انشعابات مجاز تبدیل شدند. وی با تقدیر از همکاری دستگاه های قضایی و انتظامی افزود: با وجود مقاومت هایی که در این مسیر وجود دارد، امیدواریم تا پایان سال تمام 1050 ترانس شناسایی شده تعیین تکلیف شوند.

نصب شمارشگر های موقت برای تعیین تکلیف انشعابات فشار ضعیف

وی در خصوص انشعابات غیرمجاز در سطح فشار ضعیف (مانند انشعاب از شبکه، همسایگان یا مراکز عمومی) نیز گفت: تاکنون بیش از 400 هزار مورد برق غیرمجاز در شبکه فشار ضعیف شناسایی شده که 360 هزار مورد از آنها جمع آوری شده است.

حسینی مهر ادامه داد: پس از جمع آوری انشعابات غیرمجاز، سه مسیر پیش روی مشترکین است؛ نخست اینکه فرد اقدام به خرید انشعاب قانونی می کند که تاکنون برای 65 هزار مورد این اتفاق افتاده است. دوم برای متقاضیانی که به دلیل موانع قانونی فعلاً امکان واگذاری انشعاب دائم ندارند، طبق مصوبه هیئت وزیران، «شمارشگر های موقت برق» نصب می شود.

مجری طرح ملی کاهش تلفات برق تأکید کرد: نصب این شمارشگر ها راهکاری برای شناسایی میزان واقعی انرژی مصرفی است و به محض اینکه متقاضی مجوز های قانونی لازم را از دستگاه های متولی دریافت کند و یا موضوع قانونی آن حل وفصل شود، شمارشگر موقت جمع آوری و انشعاب استاندارد جایگزین خواهد شد.

مجری طرح ملی مدیریت هوشمند تلفات انرژی برق (مهتاب) با تأکید بر اینکه اقدامات صورت گرفته در این طرح به کاهش چشمگیر ناترازی شبکه کمک کرده است، گفت: مجموع اقدامات انجام شده در حوزه شناسایی و جمع آوری انشعابات غیرمجاز، منجر به آزادسازی حدود 3 هزار مگاوات بار از شبکه برق کشور شده است.

وی افزود: 2983 مگاوات باری که تاکنون از شبکه غیرمجاز پاک سازی شده، معادل پیک بار مصرفی سه استان کشور (مانند استان لرستان) است که این حجم از صرفه جویی، نقش مؤثری در پایداری شبکه در شرایط اوج مصرف ایفا کرده است.

اما چرا انشعاب غیرمجاز شکل می گیرد؟

حسینی مهر در پاسخ به چرایی بروز انشعابات غیرمجاز و عدم تمایل برخی متقاضیان به طی مسیر قانونی گفت: بخشی از این معضل ناشی از ضعف نظارت دستگاه های متولی در صدور مجوز های ساخت وساز است. متأسفانه شاهدیم ساختمان هایی بدون رعایت ضوابط قانونی ساخته می شوند و پس از تکمیل بنا، ساکنان مطالبه گر دریافت خدمات زیربنایی از جمله برق می شوند.

وی افزود: در چنین شرایطی، اگر توانیر و شرکت های توزیع پاسخگوی نیاز این مشترکین نباشند، آنها به سمت انشعابات غیرمجاز سوق پیدا می کنند که نتیجه آن تضییع حقوق عمومی است. برای مدیریت این وضعیت و جلوگیری از اتلاف انرژی، با اخذ مصوبه از هیئت دولت، فرایند نصب «شمارشگر های موقت» برای این دسته از املاک اجرایی شده است تا ضمن شناسایی میزان مصرف، از اتلاف انرژی جلوگیری شود.

حسینی مهر اعلام کرد: از ابتدای امسال تاکنون 12 هزار و 500 دستگاه ماینر جمع آوری شده است. با توجه به اینکه هر دستگاه ماینر به اندازه 10 واحد مسکونی مصرف برق دارد، جمع آوری این تعداد دستگاه عملاً معادل کاهش مصرف 125 هزار واحد مسکونی از شبکه برق کشور بوده است.

مجری طرح مدیریت هوشمند تلفات انرژی شبکه برق در ادامه به موضوع دستکاری لوازم اندازه گیری توسط برخی مشترکین اشاره کرد و افزود: متأسفانه تعدادی از مشترکین به صورت تعمدی اقدام به دستکاری کنتور می کنند تا از پرداخت بهای واقعی برق مصرفی فرار کنند. از ابتدای اجرای طرح تاکنون 41 هزار مشترک که اقدام به دستکاری کنتور کرده بودند، شناسایی شده اند.

وی در پایان تأکید کرد: اگرچه آمار این تخلفات در مقایسه با تعداد کل مشترکین برق کشور درصد کمی را شامل می شود، اما حساسیت بر روی این موارد بالاست و شرکت های توزیع به طور جدی با هرگونه دستکاری در لوازم اندازه گیری برخورد قانونی خواهند کرد.