رونمایی از 15 اثر آموزشی جدید حوزه های علمیه

به گزارش خبرنگار مهر، کاویانی عصر یکشنبه در نشست خبری رونمایی از آثار جدید مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه که در سالن جلسات مرکز رسانه و فضای مجازی حوزه برگزار شد، اظهار کرد: مرکز تدوین در دوره جدید فعالیت خود با دو مأموریت مهم روبه روست که نخستین آن بازنگری و بازسازی متون آموزشی رایج و عمومی حوزه و دومین مأموریت، تولید منابع مورد نیاز رشته های تخصصی و دانش های جدید حوزوی است.

وی افزود: رونمایی از 15 اثر جدید در آستانه سال تحصیلی، بخشی از مسیر تحول در تولید منابع آموزشی حوزه محسوب می شود و این آثار با هدف افزایش تناسب میان متون درسی، برنامه های آموزشی و نیازهای واقعی طلاب تهیه شده اند.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه با اشاره به روند افزایشی تولید آثار در سال های اخیر گفت: پس از بازنگری در فرایندها و ایجاد زیرساخت های لازم، تعداد تولیدات مرکز روند رو به رشدی پیدا کرده است، به طوری که در سال 1403، 9 عنوان کتاب تولید شد و این تعداد در سال 1404 به حدود 16 عنوان و در سال جاری به 32 عنوان افزایش یافته است.

وی ادامه داد: تاکنون 15 عنوان از آثار تولیدی سال 1405 به مرحله قطعی چاپ رسیده و برای 15 عنوان دیگر نیز برنامه ریزی شده است تا پایان سال به مرحله انتشار برسند و امیدواریم با تثبیت زیرساخت های ایجادشده، ظرفیت تولید منابع آموزشی حوزه بیش از گذشته افزایش یابد.

تولید کتاب باید با برنامه آموزشی هماهنگ باشد

کاویانی مهم ترین ویژگی رویکرد جدید مرکز تدوین را انطباق تولید کتاب با برنامه مصوب آموزشی دانست و اظهار کرد: یکی از مشکلاتی که در گذشته وجود داشت، فاصله میان حجم و محتوای برخی کتاب ها با زمان و اهداف تعیین شده برای تدریس آنها بود.

وی افزود: تلاش شده است در دوره جدید، تولید محتوا پس از مشخص شدن برنامه درسی، سرفصل ها، اهداف و الزامات آموزشی انجام شود تا میان معاونت آموزش و مرکز تدوین هماهنگی کامل تری شکل گیرد.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه گفت: در این رویکرد، معاونت آموزش برنامه و نیازهای آموزشی را مشخص می کند و مرکز تدوین نیز بر اساس همان برنامه، فرآیند تولید محتوای متناسب را دنبال می کند تا کتاب درسی از نظر حجم، ساختار، زمان بندی و سطح علمی با نیاز واقعی محیط آموزشی هماهنگ باشد.

وی تصریح کرد: تولید محتوا صرفاً برای عناوینی انجام می شود که برنامه آموزشی و سرفصل های مشخص دارند و همین مسئله موجب می شود ارتباط میان برنامه درسی، محتوای کتاب، فرآیند تولید و ارزیابی نهایی، منسجم تر از گذشته باشد.

نیازهای جدید مسیر تولید محتوا را تغییر داده است

کاویانی با اشاره به توسعه دانش های حوزوی و شکل گیری رشته های تخصصی گفت: گسترش مراکز تخصصی و ورود حوزه به عرصه های جدید علمی، ضرورت تولید منابع آموزشی متناسب را دوچندان کرده است.

وی افزود: در کنار دانش های مرسوم حوزوی مانند منطق، فلسفه، تفسیر و ادبیات عرب، طی سال های اخیر رشته هایی با رویکرد علوم انسانی اسلامی از جمله جامعه شناسی، مدیریت و اقتصاد نیز مورد توجه قرار گرفته اند و اجرای موفق این رشته ها نیازمند متون آموزشی استاندارد است.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه ادامه داد: ایجاد مراکز تخصصی در قم و دیگر استان ها، زمینه اجرایی شدن رشته های جدید را فراهم کرده و به موازات آن، مرکز تدوین نیز مأموریت یافته است نیازهای محتوایی این عرصه ها را شناسایی و برای تأمین منابع آموزشی مورد نیاز برنامه ریزی کند.

وی خاطرنشان کرد: امروز بازسازی متون عمومی از پایه های نخست تحصیلی تا سطوح بالاتر و تولید منابع برای رشته های تخصصی، دو محور اصلی فعالیت مرکز را تشکیل می دهد و آثار جدید نیز در همین چارچوب تولید شده اند.

دروس اقتضایی پاسخگوی مسائل هر منطقه است

کاویانی یکی از ظرفیت های جدید نظام آموزشی حوزه را دروس اقتضایی عنوان کرد و گفت: این دروس بر اساس شرایط و نیازهای مناطق مختلف کشور طراحی می شوند و امکان پاسخ گویی آموزشی به مسائل ویژه هر منطقه را فراهم می کنند.

وی افزود: ممکن است طلاب در یک منطقه با پرسش ها، شبهات یا جریان هایی روبه رو باشند که در مناطق دیگر موضوعیت کمتری دارد، بنابراین مدیریت های استانی و واحدهای آموزشی می توانند متناسب با این نیازها، عناوین آموزشی ویژه ای را تعریف کنند.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه بیان کرد: در مناطق مرزی، آشنایی با مباحث مرتبط با فرق، جریان های فکری، گفت وگوهای مذهبی و پاسخ به شبهات می تواند از جمله نیازهای آموزشی باشد، در حالی که در مناطق دیگر، مسائل اجتماعی یا جریان های نوظهور فکری در اولویت قرار گیرد.

وی گفت: هنگامی که یک درس اقتضایی بر اساس نیاز منطقه ای در برنامه آموزشی تصویب شود، گذراندن آن برای طلاب همان واحد آموزشی الزامی خواهد بود و در مجموع، 128 ساعت آموزشی برای این ظرفیت پیش بینی شده است.

هوش مصنوعی به یکی از محورهای آموزشی تبدیل شده است

کاویانی با اشاره به اقدامات مرکز برای تولید محتوای دروس اقتضایی اظهار کرد: در حال حاضر حدود شش تا هفت محور اصلی برای تولید محتوا شناسایی شده و در برخی از این حوزه ها، فرایند تدوین منابع آموزشی آغاز شده است.

وی افزود: فضای مجازی و فناوری های نوین از جمله محورهای مورد توجه است و موضوعاتی مانند هوش مصنوعی، سواد رسانه ای، فناوری های پژوهشی و فناوری های آموزشی در این حوزه بررسی می شود.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه گفت: رویکرد ما در موضوع فناوری و هوش مصنوعی، آموزش صرف ابزارهایی که ممکن است در مدت کوتاهی دچار تغییر شوند، نیست، بلکه تلاش می شود فرصت ها، ظرفیت ها، کارکردها، مخاطرات و پیامدهای فناوری های نوین با رویکردی تحلیلی مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: تولید یک کتاب درسی فرآیندی زمان بر است و نمی توان محتوای کتاب را بر اساس تغییرات روزانه فناوری تنظیم کرد، از این رو متن آموزشی باید از قابلیت ماندگاری برخوردار باشد و بتواند برای چند سال ارزش علمی و آموزشی خود را حفظ کند.

کتاب های جدید با نیاز نسل تازه طلاب متناسب شده اند

کاویانی با اشاره به برخی آثار جدید تولیدشده گفت: مجموعه دو جلدی درسنامه احکام عمومی از جمله تولیدات جدید است که به صورت مصور و با ساختاری متناسب با مخاطبان جدید حوزه تدوین شده است.

وی افزود: بخش قابل توجهی از ورودی های حوزه در سنین نزدیک به دوره متوسطه قرار دارند و همچنان با شیوه های آموزشی و فضای ذهنی دوران مدرسه مأنوس هستند، از این رو تلاش شده است در طراحی برخی کتاب های جدید، نحوه ارائه محتوا، تصویرسازی و ساختار آموزشی با ویژگی های این گروه از مخاطبان تناسب بیشتری داشته باشد.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه ادامه داد: در حوزه ادبیات عرب نیز آثاری مانند اشتقاق و صرف مشتقات و تجزیه و ترکیب مقدماتی تولید شده است تا علاوه بر تقویت مباحث نظری، مهارت کاربردی طلاب در تحلیل متون و آیات قرآن مورد توجه قرار گیرد.

وی از تدوین آثاری در زمینه بلاغت، ادعیه و زیارات، تجوید و قرائت قرآن کریم و موضوع شناسی فقهی نیز خبر داد و گفت: تلاش شده است خلأهای موجود در برخی دروس برطرف و منابع آموزشی متناسب با نیازهای سطوح مختلف حوزه تولید شود.

ارزیابی میدانی کتاب ها پیش از استفاده گسترده انجام می شود

کاویانی با اشاره به فرایند ارزیابی آثار آموزشی گفت: تولید یک کتاب پایان کار نیست و آثار پس از آماده سازی برای تدریس آزمایشی و دریافت بازخوردهای میدانی در اختیار واحدهای آموزشی و استان ها قرار می گیرند.

وی افزود: میزهای نقد و بازخوردگیری از کتاب های درسی در برخی استان ها شکل گرفته است و استادان و کارشناسان با بررسی آثار در محیط واقعی آموزش، نقاط قوت و ضعف آنها را مشخص می کنند.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه ادامه داد: در برخی موارد، بررسی های میدانی نشان داده است کتاب هایی که سال ها به عنوان متن درسی استفاده می شدند، از نظر معیارهای آموزشی نیازمند بازنگری هستند و همین ارزیابی ها به اصلاح یا جایگزینی آثار کمک کرده است.

وی تصریح کرد: پایش متون درسی باید مستمر باشد و یک اثر آموزشی علاوه بر ارزیابی علمی پیش از انتشار، در جریان تدریس و استفاده واقعی نیز نیازمند نقد و بررسی است.

28 گروه علمی در تولید متون مشارکت دارند

کاویانی با اشاره به ظرفیت علمی مرکز تدوین گفت: حدود 27 تا 28 گروه علمی در این مجموعه فعالیت دارند و تلاش شده است از توان استادان و متخصصان حوزه و دانشگاه در فرآیند تولید و ارزیابی منابع آموزشی استفاده شود.

وی افزود: تولید محتوای علمی به تنهایی برای تبدیل شدن به کتاب درسی کافی نیست، زیرا محتوای پژوهشی باید متناسب با سطح مخاطب، اهداف آموزشی و شرایط کلاس درس بازطراحی و ساختاربندی شود.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه ادامه داد: در کنار گروه های علمی، تیم های تخصصی تدوین و استانداردسازی فعالیت می کنند تا محتوای تولیدشده از نظر آموزشی، ساختار ارائه و قابلیت استفاده در کلاس درس مورد بازآرایی قرار گیرد.

وی گفت: نیروهای فنی و اجرایی مرکز نیز از میان نیروهای جوان و متخصص تشکیل شده اند و در کنار پشتیبانی علمی، با فناوری ها و فرایندهای جدید تولید محتوای آموزشی آشنایی دارند.

بسته های آموزشی دیجیتال در مرحله آزمون قرار دارند

کاویانی با اشاره به حرکت تدریجی مرکز به سمت محصولات دیجیتال اظهار کرد: در زمینه بسته های آموزشی دیجیتال، چند تجربه اولیه و آزمایشی آغاز شده است، اما تبدیل یک ایده به محصولی کامل و قابل استفاده در فرایند رسمی آموزش، نیازمند زمان و بررسی های دقیق است.

وی افزود: تحولات روز ایجاب می کند که تولید محتوای آموزشی به قالب صرفاً متنی محدود نماند و از ظرفیت فناوری برای ارائه محتوا در شکل های متنوع تر استفاده شود.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه گفت: ظرفیت علمی، محتوایی و فناورانه مناسبی برای حرکت به سمت محصولات جدید وجود دارد و تلاش می شود در کنار کتاب های چاپی، زمینه بهره گیری از قالب های نوین آموزشی نیز فراهم شود.

وی همچنین از آغاز تجربه ترجمه برخی آثار منتخب خبر داد و بیان کرد: این فعالیت در مرحله ابتدایی و ارزیابی قرار دارد و توسعه آن منوط به بررسی نتایج و فراهم شدن شرایط لازم خواهد بود.

صیانت از میراث علمی در کنار تحول ضروری است

کاویانی با تأکید بر ضرورت توجه هم زمان به تحول و حفظ هویت علمی حوزه گفت: بازسازی متون آموزشی باید با دقت و حساسیت انجام شود، زیرا تحول در شکل و شیوه ارائه نباید به تغییر نظریه ها، مؤلفه های اصلی و اصالت علمی آثار منجر شود.

وی افزود: همان گونه که در مرمت آثار تاریخی تلاش می شود ضمن بازسازی، اصالت و هویت اثر حفظ شود، در بازنگری متون علمی حوزه نیز باید نسبت به حفظ میراث ارزشمند علمی حساسیت وجود داشته باشد.

مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه ادامه داد: هدف صرفاً افزایش تعداد کتاب ها نیست، بلکه باید آثاری تولید شوند که علاوه بر برخورداری از عمق و غنای علمی، بتوانند نیازهای واقعی طلاب و محیط آموزشی امروز را پاسخ دهند.

وی حمایت از طلاب و نویسندگان جوان را از رویکردهای مرکز عنوان کرد و گفت: سیاست ما جایگزین کردن آثار جوانان با آثار بزرگان علمی حوزه نیست، بلکه تلاش می شود ظرفیت نویسندگان مستعد در امتداد میراث علمی حوزه و برای بازسازی و ارائه متون متناسب با نیازهای امروز فعال شود.

کاویانی در پایان از برگزاری مراسم رونمایی از 15 اثر جدید مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه های علمیه در آینده نزدیک خبر داد و گفت: این مراسم با حضور مدیر حوزه های علمیه و جمعی از اعضای شورای عالی حوزه و جامعه مدرسین برگزار خواهد شد و زمان و مکان آن از طریق رسانه های حوزوی اطلاع رسانی می شود.