بازگشت جنگنده ها به عرصه نبرد و آزمون بازدارندگی انصارالله

به گزارش مشرق ، تحولات دو روز گذشته در جبهه های غربی یمن، بار دیگر نقش قدرت هوایی عربستان در حمایت از نیروهای وابسته به این کشور را آشکار کرد. نیروهای انصارالله پس از دو روز پیشروی سریع در ارتفاعات غرب تعز و جنوب استان الحدیده، بخش هایی از مواضع نیروهای وابسته به عربستان را در اختیار گرفتند. با ورود حمدی شکری، فرمانده منطقه چهارم نظامی نیروهای وابسته به دولت عدن به بندر المخا و در اختیار گرفتن فرماندهی نبردها، و همزمان آغاز حملات هوایی علیه مواضع انصارالله، وضعیت میدان تغییر کرد و نیروهای وابسته به عربستان بخشی از مواضع از دست رفته را بازپس گرفتند.

جابه جایی فرماندهان و نیروها در میانه نبرد، امری عادی است و به تنهایی نمی تواند علت تغییر وضعیت را توضیح دهد. عامل مهم تر، بازگشت حملات هوایی به جبهه های نبرد است؛ اقدامی که می تواند ضعف نیروهای زمینی وابسته به عربستان را تا حدی جبران و فرصت بازسازی آرایش آنها را فراهم کند.

نیروهای وابسته به دولت عدن مدعی شده اند که حملات توسط جنگنده های این دولت انجام شده است. این ادعا با واقعیت توان نظامی دولت عدن همخوانی ندارد. این دولت نیروی هوایی مستقل و جنگنده عملیاتی در اختیار ندارد و از آغاز تجاوز نظامی به یمن در سال 2015، عملیات هوایی علیه انصارالله توسط نیروهای ائتلاف، به ویژه عربستان و امارات، انجام شده است. از این رو، نسبت دادن حملات اخیر به «نیروی هوایی دولت عدن» بیشتر از آنکه توضیحی درباره توان نظامی موجود باشد، تلاش برای پوشاندن نقش مستقیم عربستان در بازگشت قدرت هوایی به میدان یمن است.

اهمیت این تحول را باید از منظر توانمندی های دو طرف درک کرد. انصارالله طی سال های جنگ توانسته است توان موشکی و پهپادی خود را توسعه دهد و در مواردی نیز جنگنده های ائتلاف را ساقط کند. این توانمندی ها موجب شده برتری هوایی عربستان دیگر مطلق و بدون هزینه نباشد. با این حال، انصارالله همچنان از یک شبکه پدافند هوایی هم تراز با نیروی هوایی عربستان برخوردار نیست. بنابراین، بازگشت جنگنده ها می تواند یک مزیت عملیاتی مهم برای نیروهای وابسته به ریاض ایجاد کند.

پیشروی سریع انصارالله در روزهای گذشته نشان داد که نیروهای وابسته به عربستان، در برابر فشار زمینی با دشواری مواجه هستند. ورود قدرت هوایی می تواند با هدف متوقف کردن پیشروی، ضربه زدن به مواضع و خطوط پشتیبانی و فراهم کردن فرصت برای سازماندهی مجدد این نیروها انجام شود. به همین دلیل، حملات اخیر را باید در چارچوب تلاش برای مهار ابتکار عمل انصارالله در غرب یمن ارزیابی کرد، نه صرفا یک تحول مقطعی در نبرد تعز و الحدیده.

البته تجربه جنگ از سال 2015 نشان داده است که برتری هوایی به تنهایی نمی تواند موازنه یمن را به صورت پایدار تغییر دهد. ائتلاف سعودی با وجود برخورداری از توان گسترده هوایی، نتوانست اهداف اصلی خود را در برابر انصارالله محقق کند. مشکل اصلی ائتلاف، همان طور که در سال های گذشته نیز آشکار شد، تبدیل برتری هوایی به دستاورد پایدار زمینی و سیاسی بود. با این حال، قدرت هوایی می تواند در مقیاس تاکتیکی برای جلوگیری از پیشروی انصارالله و کمک به بازسازی نیروهای وابسته به عربستان موثر باشد.

از همین جا، مسئله از سطح نظامی فراتر می رود. بازگشت حملات هوایی نشان می دهد که ریاض همچنان تلاش می کند موازنه سیاسی آینده یمن را از طریق اثرگذاری بر میدان شکل دهد. هنگامی که نیروهای وابسته به عربستان در برابر پیشروی انصارالله با مشکل مواجه می شوند، استفاده از قدرت هوایی می تواند مانع تبدیل شکست های تاکتیکی آنها به تغییرات پایدار در جبهه شود. چنین رویکردی، طبیعتا بر روند سیاسی نیز اثر می گذارد؛ زیرا تا زمانی که موازنه میدان از طریق مداخله نظامی قابل تغییر باشد، مذاکرات سیاسی نیز از این موازنه تاثیر خواهد پذیرفت.

اما مهم ترین مسئله اکنون، واکنش انصارالله به بازگشت حملات هوایی است. حدود یک ماه گذشته، انصارالله در واکنش به نقض حریم هوایی یمن از سوی عربستان، معادله جدیدی را اعلام و به اجرا گذاشته است که بر اساس آن، تجاوز به حریم هوایی یمن با هدف قرار دادن زیرساخت های نظامی در داخل عربستان پاسخ داده می شود. این معادله در جریان تشدید اخیر تنش ها شکل گرفته و هدف آن ایجاد هزینه برای استفاده مجدد عربستان از قدرت هوایی است.

از این منظر، حملات اخیر آزمونی برای اعتبار این معادله محسوب می شود. مسئله برای انصارالله صرفا پاسخ به یک حمله هوایی نیست؛ بلکه جلوگیری از تبدیل این حملات به یک رویه پایدار است. اگر عربستان بتواند بدون پرداخت هزینه قابل توجه، عملیات هوایی خود را ادامه دهد، نیروهای وابسته به آن در میدان نیز از امکان بیشتری برای بازسازی و حفظ مواضع برخوردار خواهند شد. در مقابل، پاسخ موثر انصارالله می تواند نشان دهد که قواعد جنگ نسبت به سال های نخست تغییر کرده و بازگشت قدرت هوایی سعودی نمی تواند بدون هزینه باشد.

در این چارچوب، سکوت حدود 24 ساعته انصارالله پس از حملات اخیر را نباید به معنای پذیرش وضعیت جدید یا ناتوانی در پاسخ دانست. نحوه و زمان پاسخ، به ویژه در شرایطی که تحولات نظامی با تلاش های سیاسی و میانجیگری ها همزمان شده است، بخشی از محاسبات بازدارندگی است. در مقابل، عربستان نیز ممکن است از فاصله ایجاد شده برای تثبیت دستاوردهای میدانی و فراهم کردن شرایط مناسب تر در عرصه سیاسی استفاده کند. فشار به میانجی ها و بهبود شرایط مذاکره و مصالحه برای جلوگیری از پاسخ انصارالله در این شرایط از تاکتیک های ثابت سعودی ها در این مواقع است.

برای انصارالله، اهمیت این مسئله از آن جهت است که اجازه دادن به بازگشت بی هزینه جنگنده های سعودی می تواند موازنه ایجاد شده در سال های گذشته را تضعیف کند. نیروهای وابسته به عربستان زمانی می توانند فشار بیشتری بر جبهه های انصارالله وارد کنند که از پشتیبانی هوایی برخوردار باشند. بنابراین، حفظ بازدارندگی در برابر حملات هوایی مستقیما با توانایی انصارالله برای حفظ ابتکار عمل زمینی ارتباط دارد.

در نهایت، نبردهای اخیر غرب یمن را نباید صرفا بر اساس جابه جایی چند موضع نظامی ارزیابی کرد. پیشروی انصارالله در غرب تعز و جنوب الحدیده، ضعف نیروهای وابسته به عربستان را آشکار کرد و بازگشت جنگنده ها نشان داد که ریاض برای جلوگیری از تغییر موازنه همچنان به ابزار نظامی متوسل می شود. اکنون آزمون اصلی، میزان توانایی انصارالله در حفظ معادله بازدارندگی جدید است.

اگر این معادله تثبیت شود، عربستان برای استفاده مجدد از قدرت هوایی با هزینه های بیشتری مواجه خواهد بود و تلاش برای بازسازی الگوی جنگ سال های گذشته دشوار می شود. اما اگر حملات هوایی بدون پاسخ بازدارنده ادامه پیدا کند، امکان تقویت مجدد نیروهای وابسته به ریاض و افزایش فشار بر جبهه های انصارالله وجود خواهد داشت. از این رو، آنچه در غرب یمن جریان دارد تنها نبردی بر سر چند موضع نیست؛ بلکه آزمونی برای این است که آیا قواعد جدید بازدارندگی در جنگ یمن پابرجا خواهد ماند یا عربستان خواهد توانست بخشی از معادلات نظامی گذشته را احیا کند.

نویسنده: احمد حاجی صادقیان، کارشناس مسائل یمن