آیین رونمایی از کتاب «زیارت؛ گفت وگوی حوزه و دانشگاه» برگزار شد

به گزارش ایکنا، آیین رونمایی از کتاب «زیارت؛ گفت وگوی حوزه و دانشگاه»، 14 شهریورماه با حضور حجت الاسلام والمسلمین کاظم رحمان ستایش، دانشیار دانشگاه قم و سردبیر فصلنامه مشکوة و حجت الاسلام والمسلمین سیدرضا شیرازی، مدیر پژوهشکده زیارت بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی و نویسنده اثر برگزار شد. حجت الاسلام والمسلمین سیدرضا شیرازی، نویسنده کتاب و مدیر پژوهشکده زیارت بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی در این مراسم با اشاره به تحولات شتابان دنیای معاصر در حوزه ارتباطات و فناوری، اظهار کرد: در جهان امروز، ساختار تولید، توزیع و مصرف دانش دستخوش تغییرات جدی شده است و موضوعات جدیدی همچون هوش مصنوعی و آینده پژوهی در کنار تحولات فناوری، افق های تازه ای را پیش روی پژوهشگران قرار داده اند. وی با بیان اینکه شیوه سنتی تولید دانش دیگر پاسخگوی نیازهای جدید نیست، افزود: در گذشته، تولید دانش بیشتر ساختاری هرمی داشت؛ به این معنا که دانش در یک حوزه تخصصی تولید می شد و سپس از طریق صنعت و جامعه مورد استفاده قرار می گرفت، اما امروز این الگو در حال تغییر است و حرکت به سمت تولید دانش به صورت شبکه ای، میان رشته ای و فرارشته ای ضرورت یافته است. شیرازی ادامه داد: در این رویکرد، رشته های مختلف علمی در گفت وگو و تعامل با یکدیگر قرار می گیرند و تولید دانش حاصل همکاری میان پژوهشگران، صاحب نظران، ارزیابان، مصرف کنندگان دانش و ذی نفعان مختلف است. وی تأکید کرد: اگر قرار است برای 10 یا 20 سال آینده سیاست گذاری علمی داشته باشیم، باید از هم اکنون تحولات پیش رو را بشناسیم و نسبت به نیازهای آینده برنامه ریزی کنیم.

ضرورت توجه به ابعاد معنوی انسان در مطالعات آینده

مدیر پژوهشکده زیارت بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به تحولات فرهنگی و اجتماعی جهان معاصر، گفت: در کنار توجه به ابعاد مادی زندگی، باید تحولات مربوط به معنویت و نیازهای معنوی انسان نیز مورد توجه قرار گیرد. وی افزود: در جهان امروز، در کنار مطالعات مرتبط با رفاه، مصرف و نیازهای مادی، موضوعاتی همچون معنویت، گردشگری مذهبی، زیارت و تجربه های دینی نیز به حوزه های مهم مطالعاتی تبدیل شده اند. شیرازی با تأکید بر ظرفیت های علمی حوزه زیارت، اظهار کرد: گردشگری مذهبی، زیارت و مطالعات مرتبط با تجربه های معنوی، تنها موضوعاتی فرهنگی نیستند، بلکه با حوزه هایی همچون اقتصاد، صنعت گردشگری، سینما، توسعه شهری، ارتباطات اجتماعی و حتی سیاست گذاری فرهنگی ارتباط دارند؛ از این رو، لازم است ابعاد درونی و معنوی زیارت و همچنین نمودهای بیرونی آن در جامعه، با رویکردی علمی و پژوهشی مورد مطالعه قرار گیرد.

ضرورت توسعه مطالعات زیارت پژوهی

نویسنده کتاب «زیارت؛ گفت وگوی حوزه و دانشگاه» در ادامه با اشاره به وضعیت مطالعات زیارت در جهان، گفت: در جهان امروز، حوزه مطالعات گردشگری مذهبی و دینی، به ویژه در فضای علمی انگلیسی زبان، به یک حوزه مطالعاتی نسبتاً گسترده تبدیل شده است و پژوهشگران و مراکز علمی متعددی در کشورهای مختلف در این زمینه فعالیت می کنند. وی افزود: در حوزه گردشگری مذهبی و دینی، نشریات، گروه های علمی و حلقه های پژوهشی متعددی شکل گرفته اند و این حوزه به عرصه ای جدی برای تولید و رقابت علمی تبدیل شده است. شیرازی با اشاره به ظرفیت های موجود در کشور، گفت: در زمینه زیارت پژوهی، مقالات و پایان نامه های ارزشمندی تولید شده است، اما همچنان در زمینه مطالعات مبنایی و تولید ادبیات علمی مدرن درباره زیارت با کاستی هایی مواجه هستیم. وی ادامه داد: اگرچه در حوزه های کلامی، فلسفی، عرفانی و دینی درباره زیارت میراث غنی و ارزشمندی داریم، اما لازم است این ظرفیت ها در قالب ادبیات علمی جدید و با بهره گیری از روش های نوین پژوهشی بازتولید و عرضه شوند. مدیر پژوهشکده زیارت بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی تصریح کرد: موضوعاتی مانند فقه زیارت، امنیت زیارت، توسعه شهری، گردشگری زیارت، اقتصاد زیارت و ابعاد اجتماعی و فرهنگی آن نیازمند پژوهش های عمیق تر و میان رشته ای هستند. وی تأکید کرد: برای حضور مؤثر در عرصه بین المللی زیارت پژوهی، باید ضمن استفاده از دانش و تجربه موجود، زمینه گفت وگو میان صاحب نظران حوزه و دانشگاه و تولید ادبیات بومی و علمی فراهم شود. شیرازی در ادامه درباره چگونگی شکل گیری کتاب «زیارت؛ گفت وگوی حوزه و دانشگاه»، گفت: ایده اصلی این اثر بر گفت وگو و هم افزایی میان صاحب نظران حوزه و دانشگاه شکل گرفته و تلاش شده است دیدگاه های مختلف درباره زیارت در کنار یکدیگر قرار گیرد. وی افزود: این کتاب بر پایه گفت وگو با صاحب نظران و استفاده از دیدگاه های علمی آنان شکل گرفته و در آن تلاش شده است قرابت های مفهومی و موضوعی میان دیدگاه های مختلف شناسایی و مستندسازی شود.

اهمیت تدوین نظام مسائل زیارت

در ادامه این مراسم، حجت الاسلام والمسلمین کاظم رحمان ستایش، دانشیار دانشگاه قم و سردبیر فصلنامه مشکوة با اشاره به جایگاه زیارت در فرهنگ شیعی، اظهار کرد: در جامعه شیعی، زیارتگاه ها و اماکن منسوب به اهل بیت(ع) و امامزادگان، نقش مهمی در حیات فرهنگی و اجتماعی جوامع ایفا کرده اند و در بسیاری از شهرها، این اماکن به یکی از محورهای هویتی و فرهنگی تبدیل شده اند. وی افزود: موضوع زیارت مسئله ای گسترده و چندبعدی است و نمی توان به سادگی از کنار آن عبور کرد؛ چراکه زیارت با حوزه های مختلف معرفتی، تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، فقهی و حتی معماری و شهرسازی ارتباط دارد. رحمان ستایش ادامه داد: بررسی زیارت می تواند موضوعاتی همچون جایگاه معرفتی زیارت، تاریخ زیارتگاه ها، مسائل اجتماعی، زیارتگاه ها و بناهای مرتبط با آن ها، ارتباط مردم با این اماکن، مسائل فقهی و همچنین نقش متولیان و متصدیان زیارتگاه ها را دربرگیرد. وی با اشاره به تلاش انجام شده در کتاب، گفت: یکی از نقاط قوت این اثر، تلاش برای تنظیم نظام مسائل زیارت و جستارگشایی در موضوعات مختلف مرتبط با آن است. دانشیار دانشگاه قم با اشاره به روش پژوهشی به کاررفته در این اثر، اظهار کرد: یکی از ویژگی های مهم این کتاب، استفاده از گفت وگو به عنوان روشی برای تولید و ثبت ایده های پژوهشی است. وی افزود: در گفت وگوهای علمی، گاهی ایده هایی برای نخستین بار شکل می گیرند و مطرح می شوند؛ ایده هایی که ممکن است در فرآیند تأمل و پژوهش عمیق تر، به موضوعات و مسیرهای جدید پژوهشی تبدیل شوند. رحمان ستایش ادامه داد: تبدیل این ایده ها و گفت وگوهای شفاهی به متن مکتوب و مستند، اقدامی ارزشمند است؛ زیرا بخشی از ظرفیت های علمی و فکری صاحب نظران را ثبت و برای پژوهش های آینده قابل استفاده می کند. وی این رویکرد را برای حوزه مطالعات زیارت مهم دانست و گفت: تلفیق دیدگاه های حوزه و دانشگاه و ایجاد زمینه گفت وگو میان صاحب نظران می تواند به توسعه دانش زیارت پژوهی کمک کند.

زیارت پژوهی؛ حوزه ای نوظهور و نیازمند کار علمی گسترده

در بخش دیگری از این مراسم، احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به اهمیت توسعه مطالعات زیارت، اظهار کرد: زیارت پژوهی در آیین و فرهنگ شیعه، حوزه ای نوظهور است که توسعه آن به تلاش های علمی و پژوهشی گسترده نیاز دارد. وی با اشاره به ساختار کتاب «زیارت؛ گفت وگوی حوزه و دانشگاه»، افزود: این اثر در دو بخش «جستارها» و «گفتارها» تنظیم شده است و می تواند گامی در جهت توسعه ادبیات علمی حوزه زیارت پژوهی باشد. رئیس بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی با تقدیر از تلاش نویسنده در تدوین این اثر، گفت: انتشار چنین آثاری می تواند زمینه را برای گسترش گفت وگوهای علمی و بهره گیری از دیدگاه های صاحب نظران فراهم کند. وی همچنین با اشاره به اهمیت توجه به عرصه های جدید علمی و بین المللی، بر ضرورت شناسایی و حمایت از نظریه پردازان و پژوهشگران داخلی تأکید کرد و گفت: گفت وگوهای علمی و دیدگاه های تولیدشده در این زمینه باید ثبت و منتشر شده و در اختیار جامعه علمی قرار گیرد.

آغاز مسیری برای توسعه ادبیات علمی زیارت

آیین رونمایی از کتاب «زیارت؛ گفت وگوی حوزه و دانشگاه» در حالی برگزار شد که مباحث مطرح شده در آن بر ضرورت توسعه مطالعات میان رشته ای در حوزه زیارت و ایجاد ارتباط مؤثر میان حوزه های علمیه، دانشگاه ها و مراکز پژوهشی تأکید داشت. این اثر را می توان تلاشی برای ثبت گفت وگوهای علمی، شناسایی مسائل زیارت، ایجاد ادبیات علمی جدید و فراهم کردن زمینه برای پژوهش های آینده در حوزه زیارت پژوهی دانست؛ حوزه ای که با توجه به ابعاد گسترده معرفتی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و معنوی خود، ظرفیت قابل توجهی برای مطالعات میان رشته ای و تولید دانش دارد. انتهای پیام