روایت «ایران قوی» بخشی از فرآیند حفظ انسجام اجتماعی و مقابله با جنگ ترکیبی است

در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی ضمن قدردانی از تلاش ها و اقدامات دولت چهاردهم به ویژه در شرایط دشوار جنگ و پس از آن، بر ضرورت تداوم خدمت رسانی به مردم و حرکت در مسیر ساختن «ایران هرچه قوی تر» تأکید شد. ایشان در این پیام، در کنار اشاره به برخی اولویت های اقتصادی، بر موضوعاتی همچون روایت و تبیین قدرت و توانمندی های ایران، تقویت روحیه و انگیزه ملی، استفاده از ظرفیت نخبگان و جوانان و توجه جدی به فرهنگ، تعلیم و تربیت تأکید داشتند.

رهبر انقلاب همچنین «وحدت و مراقبت از انسجام اجتماعی» را از مسائل اساسی کشور دانستند و تأکید کردند که همه تصمیمات در عرصه های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی باید با پیوست انسجام اجتماعی همراه باشد. ایشان با هشدار نسبت به سخنان ناامیدکننده و دوگانه سازی های موهوم، قاطعانه اعلام کردند که هر اقدامی که به انسجام اجتماعی کشور آسیب بزند، ممنوع است.

در این راستا بخش دوم گفت وگوی ایکنا با قاسم جعفری، استاد دانشگاه و نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی را در ادامه می خوانیم: 

بیشتر بخوانید:

«انسجام اجتماعی» پیوست تمام تصمیمات حکمرانی باشد

ایکنا ـ یکی از مهم ترین الزامات بازسازی و تقویت اعتماد عمومی، ایجاد این احساس در مردم است که می توانند به مسئولان اعتماد کنند و میان مردم و دولت نیز اعتماد متقابل شکل بگیرد. از نگاه شما، این اعتماد چگونه تقویت می شود؟

کلمه به کلمه پیام رهبر معظم انقلاب حاوی نکات مهمی است. ایشان در این پیام، مانند سیره امامین انقلاب، یک هدف گذاری روشن دارند و آن هم توجه به ظرفیت و عیار مردم و ضرورت خدمتگزاری شایسته به آنان است.

رهبر معظم انقلاب تأکید می کنند که مردم ایران در این شش ماه، عیار خود را نشان دادند و در شرایط دشوار پای کشور ایستادند. بنابراین، وقتی مردم چنین ظرفیت و وفاداری ای را نشان می دهند، خدمتگزاری به این مردم نیز باید در سطح مطلوب و در شأن آنان باشد.

البته دولت مهم ترین بدنه اجرایی کشور است اما باید توجه داشت که حاکمیت فقط دولت نیست؛ مجلس، قوه قضائیه و نهادهای عمومی نیز وجود دارند. با این حال، دولت به دلیل گستردگی بدنه اجرایی و ارتباط مستقیم با بخش های مختلف زندگی مردم، نقش بسیار مهمی در خدمتگزاری دارد.

وقتی رهبر معظم انقلاب می فرمایند مردم عیار خود را نشان داده اند، معنایش این است که مسئولان نیز باید تلاش کنند خدمتگزاری در شأن این مردم شکل بگیرد و این خدمت در سطح عیار مردم برسد تا مردم آن را در زندگی خود احساس کنند.

این موضوع به ویژه در حوزه اقتصاد اهمیت دارد. مردم با مشکلاتی مانند تورم، بیکاری و مسائل معیشتی مواجه هستند و باید برای حل این چالش ها برنامه داشت. البته بخشی از مشکلات در شرایط جنگی، طبیعی و ناشی از اقدامات دشمن است، اما این موضوع نباید بهانه ای برای کنار گذاشتن تلاش جهت حل مشکلات باشد.

حتی در چنین شرایطی، همان طور که رهبر معظم انقلاب تأکید کرده اند، باید به رشد اقتصادی نیز فکر کنیم. نگاه ما نباید صرفاً این باشد که مشکلات را مدیریت کنیم؛ بلکه باید افق رشد و پیشرفت کشور را نیز ببینیم و با همت بلند برای ایران قوی تلاش کنیم.

ایکنا ـ در این میان، رسانه ها، نخبگان، صاحبان تریبون و حتی خود دولت چه نقشی در تبیین قدرت و قوت ایران و ترسیم تصویر «ایران قوی» دارند؟

اینجا باید یک واقعیت را بپذیریم و آن اینکه ما با یک خلأ جدی در حوزه هویت ملی مواجه هستیم. نتوانسته ایم هویت و شناسنامه ملی خود را آن گونه که باید، به نسل های مختلف منتقل کنیم.

یکی از صاحب نظرانی که سال ها در این زمینه کار کرده است، نکته ای برای من مطرح کرد که بسیار قابل تأمل بود. او می گفت من مطمئنم اگر هر ایرانی و هر جوان ایرانی بداند ایران چیست، چه سابقه و تمدنی دارد و در چه کشوری با چه ویژگی هایی زندگی می کند، نه تنها برای مهاجرت دائمی، بلکه حتی برای مهاجرت موقت نیز به راحتی کشورش را ترک نمی کند.

ممکن است این نگاه نیازمند بحث و بررسی بیشتر باشد اما اصل مسئله بسیار مهم است؛ ما باید برای تقویت هویت ملی تلاش کنیم. جوان ایرانی باید بداند که متعلق به چه سرزمینی است، این کشور چه گذشته ای دارد، چه ظرفیت هایی در اختیار دارد و برای حفظ و پیشرفت آن چه مسئولیتی بر عهده اوست.

اینجاست که اهمیت همان «پیوست فرهنگی» و «پیوست رسانه ای» که درباره آن صحبت کردیم، روشن می شود. ما پیش از این از پیوست فرهنگی، امنیتی و رسانه ای سخن گفته ایم و اینها برای همین است که تصمیمات و اقدامات ما در خلأ اتفاق نیفتد.

امروز در شرایط جنگ ترکیبی قرار داریم و در این جنگ، روایت سازی و تصویرسازی از کشور اهمیت بسیار زیادی دارد. رسانه ها، نخبگان و صاحبان تریبون باید قدرت ها و ظرفیت های واقعی کشور را برای مردم تبیین کنند. این به معنای نادیده گرفتن ضعف ها نیست؛ بلکه به این معناست که ضعف ها را در کنار قوت ها و با هدف اصلاح آنها مطرح کنیم.

اگر دائماً ضعف ها را برجسته کنیم و موفقیت ها، ظرفیت ها و توانمندی های کشور را نادیده بگیریم، به تدریج سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی آسیب می بیند. در مقابل، اگر واقعیت های قدرت و قوت کشور به درستی برای مردم تبیین شود، می تواند به حفظ روحیه عمومی، تقویت هویت ملی و افزایش سرمایه اجتماعی کمک کند.

بنابراین، روایت ایران قوی فقط یک موضوع تبلیغاتی نیست؛ بخشی از فرآیند حفظ انسجام اجتماعی، تقویت اعتماد عمومی و مقابله با جنگ ترکیبی دشمن است.

ایکنا ـ رهبر معظم انقلاب در پیام خود بر نقش اقشار مختلف جامعه و همچنین جهاد تبیین تأکید کرده اند. از نگاه شما، هر فرد در هر جایگاه شغلی و اجتماعی چه نقشی در تقویت امید، انسجام و سرمایه اجتماعی کشور دارد؟

امام شهید جمله بسیار زیبایی داشتند و می فرمودند «در جمهوری اسلامی، هرجا که قرار گرفته اید، همان جا را مرکز دنیا بدانید و آگاه باشید که همه ی کارها به شما متوجه است» به زعم من یعنی هر کسی در هر شغلی که هست، باید احساس کند همان جا مرکز دنیاست. این نگاه بسیار مهم است؛ یعنی هر فرد باید جایگاه و مسئولیت خودش را در قبال جامعه جدی بگیرد.

مثلاً فردی که در مقام خبرنگار فعالیت می کنید، اگر احساس کنید با درست انجام دادن کارتان و رساندن پیام درست، تهیه مصاحبه های فنی و تخصصی و انتقال دقیق مطالب می تواند اثرگذار باشد، همین احساس مسئولیت می تواند منشأ یک حرکت بزرگ شود. فردی اگر در مقام معلم، همین نگاه را داشته باشد لذا تلاش می کند تا وظیفه خود را به بهترین شکل انجام دهد.

فرد دیگری ممکن است راننده تاکسی باشد. او می تواند در طول روز با ده ها خانواده و فرد مختلف ارتباط داشته باشد و به جای ناامید کردن مردم، امید ایجاد کند. ممکن است جوانی عصبانی یا سردرگم سوار تاکسی شود؛ راننده می تواند با یک برخورد درست، یک راه و یک امید پیش روی او بگذارد و حتی از تجربه خود برای راهنمایی او استفاده کند.

همین مسئله درباره کشاورز، کارگر، صنعتگر، پزشک، معلم و همه اقشار جامعه صدق می کند. اگر هر فرد احساس کند در جایگاه خودش مسئولیت دارد و می تواند برای جامعه اثرگذار باشد، مجموعه این اقدامات به تقویت سرمایه اجتماعی منجر می شود.

ایکنا ـ در این میان، نقش رسانه ها و صاحبان تریبون را در «جهاد تبیین» چگونه ارزیابی می کنید؟

نقش رسانه ها و صاحبان تریبون در این زمینه بسیار مهم است. جهاد یک حرکت ساده و عادی نیست. ویژگی جهاد این است که انسان علاوه بر موانع، با دشمن نیز مواجه است و به همین دلیل این تلاش، ماهیت جهادی پیدا می کند.

وقتی رهبر شهید انقلاب از «جهاد تبیین» سخن می گویند، یعنی ما با پدیده ای مانند تحریف مواجه هستیم. در چنین شرایطی، رسانه ها، صاحبان تریبون، منبرها، مداحان و همه کسانی که امکان اثرگذاری بر افکار عمومی را دارند، مسئولیت سنگینی بر عهده دارند.

اگر یک مداح شعر، محتوا و پیام درست داشته باشد، می تواند بر افکار عمومی اثر بگذارد. رهبر شهید انقلاب نیز در دیدار با مداحان بر همین موضوع تأکید کرده اند که هر محتوا و مفهومی اگر به گفتمان تبدیل نشود، محکوم به فراموشی و از بین رفتن است. ایشان درباره مفهوم مقاومت نیز تأکید کردند که این مفهوم باید به گفتمان تبدیل شود.

بنابراین، رسانه ها فقط وظیفه انتقال خبر ندارند؛ آنها می توانند در شکل گیری گفتمان های اجتماعی، تقویت امید، افزایش اعتماد عمومی و مقابله با روایت های تحریف شده نقش داشته باشند. به همین دلیل، می توان از «جهاد رسانه ای» به عنوان یکی از مهم ترین عرصه های جهاد تبیین یاد کرد.

ایکنا ـ یکی از نکات قابل توجه در پیام رهبر معظم انقلاب، توجّه فراراهبردی به مسئله فرهنگ، تعلیم و تربیت و اهتما به اقشار مختلف و حتی گروه هایی چون بانوان خانه دار است که معمولاً کمتر در فهرست گروه های مرجع دیده می شوند. این مسئله را چگونه ارزیابی می کنید؟

این نکته بسیار مهم و قابل تأمل است. ما معمولاً وقتی می خواهیم اقشار اثرگذار را نام ببریم، از صاحبان عنوان شروع می کنیم؛ مثلاً دانشگاهیان، معلمان یا مدیران اما رهبر معظم انقلاب در کنار این گروه ها، به اقشار دیگری نیز توجه می کنند.

برای نمونه، ایشان از بانوان خانه دار نام می برند. این در حالی است که ممکن است در نگاه معمول ما، زنان خانه دار در فهرست گروه های اثرگذار قرار نگیرند. در حالی که نقش آنها در خانواده و در شکل دهی به نسل آینده بسیار مهم است.

همچنین درباره پزشکان، صرفاً به پزشکان اشاره نمی کنند، بلکه بر پزشکانی تأکید دارند که در بخش عمومی خدمت می کنند و این تعبیر را به کار می برند «پرستاران و اطبّائی که خود را وقف انجام وظیفه در نهادهای غیرخصوصی کرده اند»؛ یعنی کسانی که دانش، تخصص و توانایی خود را در خدمت مردم و در نهادهای عمومی قرار داده اند.

این نوع نگاه نشان می دهد که اثرگذاری اجتماعی صرفاً متعلق به کسانی نیست که عنوان یا تریبون رسمی دارند. هر فردی که تخصص، مهارت یا جایگاهی دارد و آن را در مسیر خدمت به مردم به کار می گیرد، می تواند در تقویت جامعه و سرمایه اجتماعی مؤثر باشد.

به همین دلیل، اگر بخواهیم انسجام اجتماعی را تقویت کنیم، باید ظرفیت همه اقشار جامعه را ببینیم و به آنها نقش بدهیم. جامعه زمانی قوی می شود که هرکس احساس کند سهمی در ساختن آینده کشور دارد.

ایکنا ـ با توجه به مجموع نکاتی که در پیام رهبر معظم انقلاب مطرح شده، آیا می توان این پیام را فراتر از یک توصیه مقطعی و در واقع نوعی منشور برای حکمرانی دانست؟

این پیام، به رغم ظاهر کوتاه خود، در واقع یک منشور است؛ می توان آن را نوعی منشور حکمرانی دانست. در این پیام نکات مختلفی درباره دولت، مردم، اقتصاد، فرهنگ، انسجام اجتماعی، رسانه، نخبگان و نحوه مدیریت کشور مطرح شده که هرکدام نیازمند توجه جدی است.

یکی از نکات مهم، تأکید بر خروج از حالت حکمرانی عادی و ترک برخی عادت های مدیریتی است. گاهی یک روش مدیریتی سال ها به شکل عادی دنبال می شود اما در همین شرایط ممکن است یک جوان متخصص با استفاده از فناوری های جدید و یافته های علمی، راهکاری ارائه کند که چندین برابر بهتر و کارآمدتر باشد. بنابراین باید برای شنیدن این ایده ها و استفاده از ظرفیت جوانان و نخبگان آمادگی داشته باشیم.

ایکنا ـ این نگاه چگونه می تواند در حوزه رسانه و نحوه ارائه دستاوردهای دولت و جامعه نیز مورد استفاده قرار گیرد؟

ما در این زمینه ضعف هایی داریم. در همین روزهای اخیر، در یکی از استان ها دیدم تشکل های مردمی کارهای بسیار ارزشمندی انجام داده اند اما نحوه ارائه این اقدامات بسیار ضعیف بود. واقعاً برای آن کارها زحمت کشیده شده بود، اما نتوانسته بودند آن را هنرمندانه و حرفه ای ارائه کنند.

این مسئله درباره خدمات دولت نیز صدق می کند. رسانه ها باید بتوانند این خدمات را درست پردازش و روایت کنند. حتی نقدها نیز اگر هنرمندانه، حرفه ای و دقیق بیان شوند، تأثیرگذاری بیشتری خواهند داشت.

برای نمونه، چرا زبان طنز فاخر می تواند اثرگذار باشد؟ در برنامه هایی مانند «قند پهلو»، مسائل اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی و حتی موضوعات شخصیتی و روان شناختی با زبان طنز و در قالب شعر مطرح می شود و مخاطب نیز با آن ارتباط برقرار می کند.

فیلم و هنر نیز اگر درست و حرفه ای تولید شوند، می توانند تأثیر بسیار زیادی داشته باشند. حتی همین مصاحبه ها اگر با دقت، تخصص و هنرمندی انجام شوند، می توانند اثرگذارتر باشند. بنابراین، باید از شیوه های عادی و کلیشه ای فاصله بگیریم و به سمت ارائه حرفه ای، دقیق و هنرمندانه حرکت کنیم.

ایکنا ـ در کنار مباحث فرهنگی و اجتماعی، رهبر معظم انقلاب در پیام خود بر مسائل اقتصادی نیز تأکیدهایی داشته اند. مهم ترین محورهای اقتصادی این پیام را چه می دانید؟

در حوزه اقتصادی، یکی از نکات مهم، تأکید بر مسیر رشد اقتصادی و اقتصاد مقاومتی در برابر تبعیت از دشمن است. همچنین درباره واردات تأکید شده که واردات باید در حد نیاز و با نگاه منطقی انجام شود و نباید اقتصاد کشور به گونه ای شکل بگیرد که وابستگی ایجاد کند.

همچنین همان طور که اشاره کردم، در این پیام به عیار مردم و عملکرد آنها در شرایط دشوار توجه شده است. در کنار آن، مسئله مدیریت انرژی و ضرورت توجه به ظرفیت های داخلی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

از سوی دیگر، رهبر معظم انقلاب بر بیان نقاط مثبت و دستاوردهای کشور تأکید دارند و در مقابل، نسبت به بیان نقاط ضعفی که می تواند مورد سوءاستفاده دشمن قرار گیرد هشدار می دهند. همچنین پرهیز از دامن زدن به دوگانه های کاذب، مانند «صلح طلب و جنگ طلب» یا «مقاومت و مذاکره»، از دیگر نکات مهم این پیام است.

در مجموع، هر اقدامی که بتواند وحدت و انسجام اجتماعی را مخدوش کند، باید مورد پرهیز قرار گیرد.

ایکنا ـ در پایان، یکی از تعابیر قابل توجه در پیام رهبر معظم انقلاب، «فرا راهبردی» دانستن مسائل فرهنگی و تربیتی است. این تعبیر چه معنایی دارد؟

این تعبیر بسیار مهم است. ما گاهی مسائل را در سطح تاکتیک می بینیم و گاهی در سطح راهبرد اما وقتی رهبر معظم انقلاب مسائل فرهنگی و تربیتی را «فرا راهبردی» معرفی می کنند، یعنی این موضوعات باید فراتر از یک حوزه خاص دیده شوند.

به این معنا که حتی اگر یک طرح نظامی، اقتصادی، انرژی یا هر طرح دیگری داریم، باید در آن به مسئله فرهنگ و تربیت توجه جدی داشته باشیم. فرهنگ نباید یک موضوع حاشیه ای یا صرفاً مربوط به دستگاه های فرهنگی تلقی شود؛ بلکه باید در متن تصمیمات مختلف کشور حضور داشته باشد.

در کنار این موضوع، بهره گیری از دانش و راهکارهای دانشمندان جوان و فناوری های نوین، توجه به نخبگان و استفاده از ظرفیت اقشار اثرگذار نیز اهمیت دارد. اگر جوان متخصصی راهکاری ارائه می کند که می تواند یک مسئله را بهتر حل کند، نباید صرفاً به دلیل عادت های مدیریتی و روش های قدیمی، آن پیشنهاد کنار گذاشته شود.

در نهایت، تجربه به ما نشان داده است که تبعیت از دشمن، ما را به نقطه مطلوب نمی رساند. مسیر پیشرفت کشور از اتکا به ظرفیت های داخلی، استفاده از دانش و توان نخبگان، تقویت انسجام اجتماعی و حرکت در مسیر رشد و پیشرفت می گذرد.

انتهای پیام