سوء ظن برای انسان آشوب ذهنی ایجاد می کند

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة و مفسر قرآن، در نشست مجازی که امروز 26 مهرماه، با موضوع «سوء ظن و حسن ظن» برگزار شد، اظهار کرد: انسان در ارتباط با هر گفتار و کرداری یکی از دو حالت کاملاً متقابل را در پیش می گیرد و یا به اعمال و گفتار دیگران حسن ظن دارد و یا آنها را سوء ظن می پندارد. در ارتباط با هر عمل و سخنی دو اصل را می توانیم حاکم کنیم یعنی می توانیم مبنا را بر این بگذاریم که سخن و کردار دیگری خیر و صواب است و قصدش اصلاح است، یا آنکه مقصود او را تخریب و فساد بدانیم.

وی بیان کرد: در اسلام چنین آموزش داده اند که گفتار و کردار دیگران را حمل بر خیر، صلاح و صدق بپنداریم و اصالت صحت را حاکم گردانیم و نباید آن را به فساد، شر و کذب تعبیر کنیم؛ مگر جایی که خلافش ثابت شود. سوءظن برای انسان آشوب ذهنی ایجاد می کند و او را وامی دارد که پی ماجرا را بگیرد. در نتیجه گاه آسیب هایی جبران ناپذیر برای خود و دیگران برجای می نهد.

انصاری ادامه داد: درمقابل، حسن ظن، پیش از فایده نیک برای دیگری، برای خود انسان آرامش به ارمغان می آورد و حجم بسیار گسترده ای از منازعات اجتماعی، سیاسی، خانوادگی و درگیری های میان دوستان، همسایگان و شهروندان را از میان می برد. البته دانستن این نکته نیکوست که حسن ظن تا جایی درست است که نشانه های فساد و تباهی و خلاف دیده نشود. اگر انسان چنین نشانه هایی ببیند و باز آن را حمل بر صحت کند، گرفتار ساده لوحی  شده است.

این مفسر قرآن کریم بیان کرد: یکی از قابلیت های وجود انسان تولید ظن است. انسان ها با هر موضوع و پدیده ای که روبه رو می شوند با تصورات ذهنی خود آن پدیده را تجزیه و تحلیل می کنند، هنگامی که این تصورات پشتوانه علمی و عقلی داشته باشد؛ دیگر ظن نیست، علم است اما هنگامی که این تصورات و ساخته‏ های ذهنی پشتوانه و دلیل علمی و حجت مقبول عقلی نداشته باشند، گمان و ظن است. گمان و ظن هم به دو صورت حسن ظن و سوء ظن نمایان می شود. به فرموده امیرالمؤمنین(ع): «ضَعْ أَمْرَ أَخِیکَ‏ عَلَی أَحْسَنِهِ حَتَّی یَأْتِیَکَ مَا یَغْلِبُکَ مِنْهُ‏ وَ لَا تَظُنَّنَّ بکَلِمَۀ خَرَجَتْ مِنْ أَخِیکَ سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِی الْخَیْرِ مَحْمِلاً؛ رفتار برادرت را به بهترین وجه آن تفسیر کن تا زمانی که کاری از او سر زند که راه توجیه را بر تو ببندد و هیچ گاه به سخنی که از دهان برادرت بیرون آید، تا وقتی برای آن توجیه خوبی می یابی، گمان بد مبر.»

وی در خصوص سوء ظن به خداوند، تصریح کرد: سوء ظن تنها در ارتباط با روابط اجتماعی وجود ندارد، بلکه برخی از افراد به تقدیر و سرنوشت خود و حتی حکمت خداوند هم سوء ظن دارند، اما باید توجه داشت که این دیدگاه نادرست، ریشه مشکلات بسیاری در درون افراد می شود. به عنوان مثال ریشه حسد، خودخواهی و انحصارگرایی است. ریشه خودخواهی و انحصارگرایی نیز ضعف توحید و سوء ظن به خداوند است. چنین انسانی به غلط می پندارد که خداوند، یا سرمایه لازم را برای تأمین اعتبار ندارد، یا اگر به دیگران ببخشد، دیگر در خزانه خود چیزی برای بخشیدن به او نیست، یا آنکه حضرت او عدالت و حکمت کافی را در زمینه توزیع نعمت ندارد و بنا به توزیع ناعادلانه خود به دیگری داده و به او نداده است.

انصاری گفت: این اوامر در صورتی است که خزانه های خداوند متعال پایان ناپذیر و بی حد و حصر است و محمدبن عثمان در دعای افتتاح خداوند را با عبارت: «الَّذی لَا تَنْقُصُ خَزَائِنُهُ؛ آن (خدایی) که گنجینه هایش کاستی نپذیرد.» صدا زده است و اگر تمام وجود را به انسانی ببخشد، باز توان آن را دارد که هزاران برابرش را به دیگران نیز عطا کند. پس ریشه حسد در یک کلام، نداشتن معرفت به خداوند و ضعف بینش توحیدی است که به سوء ظن به حضرت حق می انجامد و از دل آن میوه تلخ کوته نظری و خودخواهی و انحصارگرایی سر بر می زند.

انتهای پیام