دو سال صنعت نفت؛ از حفظ جریان انرژی تا آماده سازی برای تولید پایدار

به گزارش  میز انرژی  خبرگزاری صداوسیما ، صنعت نفت در اقتصاد ایران تنها به تولید نفت و گاز محدود نمی شود و تأمین سوخت نیروگاه ها، خوراک صنایع، حمل ونقل، پتروشیمی و بخشی از درآمدهای ارزی کشور به استمرار فعالیت این زنجیره وابسته است؛ از این رو عملکرد دو سال گذشته این صنعت را باید هم از منظر حفظ جریان انرژی و هم از زاویه ایجاد ظرفیت برای سال های آینده ارزیابی کرد.

در این دوره، تولید بنزین در محدوده روزانه 110 میلیون لیتر حفظ شد و فروش نفت و وصول درآمدهای صادراتی ادامه یافت. خوراک پالایشگاه ها نیز با استفاده بیشتر از ظرفیت های موجود حدود چهار درصد افزایش یافت و به 2 میلیون و 370 هزار بشکه در روز رسید.

تولید روزانه بنزین حدود سه میلیون لیتر و تولید نفت گاز حدود چهار میلیون لیتر نسبت به ابتدای دولت افزایش یافت و از شهریور 1404 واردات نفت گاز به صفر رسید.

ذخیره نفت گاز نیروگاه ها نیز در آبان 1404 به رکورد 3 میلیارد و 400 میلیون لیتر رسید و ذخیره سازی زیرزمینی گاز با افزایش به 3 میلیارد و 160 میلیون مترمکعب، حاشیه اطمینان بیشتری برای دوره های اوج مصرف ایجاد کرد.

در بخش انتقال فرآورده نیز خطوط بندرعباس ـ رفسنجان و سبزآب ـ شازند وارد مدار شد و با اتصال 6 نیروگاه به خطوط انتقال فرآورده، وابستگی سوخت رسانی به حمل جاده ای کاهش یافت.

همچنین حدود 875 میلیون دلار پروژه ارتقای کیفیت در صنعت پالایش اجرا شد که سهم تولید بنزین و نفت گاز یورو 4 و یورو 5 را حدود سه درصد افزایش داد.

افزایش 230 هزار بشکه ای ظرفیت تولید نفت

در بخش بالادستی، ظرفیت تولید نفت خام از ابتدای دولت چهاردهم حدود 230 هزار بشکه در روز افزایش یافته و همزمان برنامه افزایش ضربتی 250 هزار بشکه ای تولید دنبال شده است.

همچنین 6 قرارداد به ارزش بیش از یک میلیارد و 700 میلیون دلار با بخش خصوصی و غیردولتی برای افزایش و نگهداشت تولید امضا شده و 430 هزار بشکه در روز ظرفیت فرآورش نفت خام نیز در قالب مشارکت عمومی ـ خصوصی به بخش غیردولتی واگذار شده است.

در میدان آزادگان جنوبی نیز با تکمیل راه اندازی هر چهار ردیف نفتی واحد CTEP، ظرفیت اسمی فرآورش این مجموعه به 320 هزار بشکه در روز رسیده و تاکنون بیش از 28 میلیون بشکه نفت در آن فرآورش شده است.

در بخش گاز، متوسط تولید تا پایان سال 1404 نسبت به ابتدای دولت افزایش یافت و رکورد تولید روزانه کشور در زمستان همان سال به یک میلیارد و 117 میلیون مترمکعب رسید.

پارس جنوبی نیز با تولید روزانه 730 میلیون مترمکعب گاز غنی، بالاترین میزان برداشت خود را در بیش از دو دهه بهره برداری ثبت کرد و ظرفیت تولید موقعیت B فاز 11 نیز در 18 ماه نخست دولت چهاردهم بیش از دو برابر شد.

فشارافزایی پارس جنوبی؛ مهم ترین چالش سال های آینده

با وجود افزایش تولید، افت طبیعی فشار مخزن پارس جنوبی به یکی از مهم ترین چالش های آینده صنعت نفت و گاز تبدیل شده است.

در همین راستا، اجرای 7 طرح فشارافزایی پارس جنوبی با سرمایه گذاری حدود 17 میلیارد دلار در دستور کار قرار گرفته است؛ طرح هایی که زمان بندی اجرای آنها اهمیت زیادی دارد، زیرا تأخیر در ورود آنها به مدار می تواند بر ظرفیت تولید بزرگ ترین منبع گازی کشور اثر مستقیم داشته باشد.

در بخش نفت نیز قراردادهای توسعه آزادگان، آذر، چنگوله و بند کرخه در مجموع نزدیک به 13 میلیارد یورو ارزش دارد و قراردادهای توسعه میدان های گازی از جمله گردان، پازن و مدار نیز حدود یک میلیارد و 260 میلیون یورو برآورد شده است.

اکتشاف منابع جدید نیز در این دوره دنبال شد. در میدان پازن حدود 10 تریلیون فوت مکعب ذخیره گاز و حدود 200 میلیون بشکه نفت درجا گزارش شده و تازه ترین ارزیابی میدان تخته نیز حدود 7.7 تریلیون فوت مکعب گاز درجا را نشان می دهد.

جمع آوری گازهای همراه، مسیر افزایش عرضه بدون توسعه میدان جدید

یکی دیگر از محورهای عملکرد دو سال گذشته، کاهش اتلاف گازهای همراه نفت بوده است.

میزان جمع آوری گازهای همراه در این مدت بیش از دو برابر شده و به حدود 16 میلیون و 800 هزار مترمکعب در روز رسیده است. بهره برداری رسمی از طرح NGL 3100 دهلران نیز در همین دوره انجام شد.

همچنین 23 قرارداد برای جمع آوری گازهای مشعل با مشارکت بخش خصوصی و شرکای خارجی منعقد شده و برنامه خاموش کردن 57 مشعل با ظرفیت نزدیک به 400 میلیون فوت مکعب گاز در روز ادامه دارد.

عبور ظرفیت پتروشیمی از 100 میلیون تن

در صنعت پتروشیمی نیز ظرفیت اسمی تولید طی دو سال گذشته از مرز 100 میلیون تن عبور کرده و به حدود 101 میلیون و 400 هزار تن در سال رسیده است.

بر اساس گزارش عملکرد دو ساله، 9 طرح پتروشیمی نیز در این مدت به بهره برداری رسیده اند.

در سال 1404، میزان محصول نهایی قابل فروش صنعت پتروشیمی 44 میلیون و 100 هزار تن به ارزش 22 میلیارد و 100 میلیون دلار بوده است که 14 میلیون و 400 هزار تن آن در داخل و 29 میلیون و 700 هزار تن در بازارهای صادراتی عرضه شد.

درآمد صادرات محصولات پتروشیمی نیز به 11 میلیارد و 900 میلیون دلار رسید.

در کنار توسعه تولید، سازوکار داوری اختلاف های مربوط به قیمت گذاری یوتیلیتی ها به شرکت ملی صنایع پتروشیمی سپرده شد و همکاری های انرژی با روسیه، عراق، جمهوری آذربایجان و تاجیکستان ادامه یافت.

بندهای اصلی توافق تجارت گاز با روسیه نیز به مراحل نهایی رسیده است، هرچند آثار آن بر تراز انرژی کشور به تعیین حجم، مسیر انتقال و اجرای عملیاتی این توافق وابسته خواهد بود.

کارنامه دو ساله؛ حفظ تولید امروز و ساختن ظرفیت فردا

مجموع عملکرد دو سال نخست دولت چهاردهم در صنعت نفت را می توان در دو محور خلاصه کرد؛ حفظ جریان تولید و تأمین انرژی در شرایط دشوار و ایجاد ظرفیت برای جلوگیری از افت تولید در سال های آینده.

افزایش تولید نفت و گاز، توسعه ظرفیت پالایش و فرآورش، افزایش ذخایر سوخت، جمع آوری گازهای همراه و عبور ظرفیت پتروشیمی از 100 میلیون تن، بخشی از نتایج قابل اندازه گیری این دوره است.

با این حال، بخش مهم تر کارنامه صنعت نفت به سال های آینده مربوط می شود؛ جایی که طرح های فشارافزایی پارس جنوبی باید پیش از افت محسوس تولید به نتیجه برسند، قراردادهای بزرگ بالادستی باید از مرحله امضا به حفاری و ساخت  تأسیسات برسند و ذخایر اکتشافی جدید نیز باید مسیر توسعه و تولید را طی کنند.

به این ترتیب، اگر دو سال نخست دولت چهاردهم را دوره حفظ جریان انرژی و افزایش بخشی از ظرفیت های صنعت نفت بدانیم، معیار اصلی ارزیابی دو سال آینده، سرعت تبدیل سرمایه گذاری ها و قراردادهای جدید به تولید پایدار نفت و گاز خواهد بود.