فارن پالیسی: با وجود چین، فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران اقدامی نیم بند است

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما، «هنری توگندهات» پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک و «گرانت راملی» پژوهشگر ارشد مؤسسه میزل، در یادداشتی نوشته اند که کارزار اقتصادی اخیر دولت «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا علیه ایران یک ضعف اساسی دارد و آن، این است که چین به عنوان مهم ترین شریک اقتصادی ایران، همچنان هدف مستقیم این فشار ها قرار نگرفته است.

در این یادداشت که در نشریه فارن پالیسی منتشر شده، آمده که چین سال هاست بزرگ ترین خریدار نفت ایران محسوب می شود و اگر آمریکا واقعاً قصد داشته باشد آسیب اقتصادی جدی به ایران وارد کند، ناگزیر باید چین را هدف قرار دهد.

با این حال، پکن از اقدامات آمریکا هراسی ندارد.

یکی از قدرتمندترین ابزار های چین، ممنوعیت صادرات عناصر نادر خاکی است؛ اقدامی که پکن می داند بار دیگر می تواند آن را اعمال کند.

مسدود کردن صادرات عناصر نادر خاکی به آمریکا در سال گذشته، برخی بخش های تولیدی این کشور، به ویژه صنایع دفاعی و نظامی، را تا حد توقف فعالیت پیش برد و ترامپ را وادار کرد در زمینه تعرفه های چین به سرعت عقب نشینی کند.

طبق این یادداشت، آمریکا اظهارات گسترده ای درباره ایجاد زنجیره های تأمین جایگزین مطرح کرده، اما در کاهش وابستگی کلی خود به چین با مشکل مواجه شده است. واشنگتن با دهه ها سرمایه گذاری چین در ظرفیت های پالایش این مواد رقابت می کند، در حالی که خود آمریکا نیز بسیاری از این فرایند های پالایشی را به خارج منتقل کرده، زیرا این فرایند ها آلودگی زیادی ایجاد می کنند.

از سوی دیگر، چین آشکارا آماده است بلوف واشنگتن را محک بزند.

آمریکا تاکنون یکی از بزرگ ترین پالایشگاه های مستقل چین و همچنین 40 شرکت کشتیرانی این کشور را تحریم کرده و بسته تحریمی اخیر نیز 60 واسطه کوچک تر را هدف قرار داده است.

با این حال، آمریکا هنوز بانک های مهم تر چینی را که از این پالایشگاه ها حمایت می کنند هدف قرار نداده و همچنین تلاش نکرده شبکه پیچیده ای را که به ادعای فارن پالیسی از طریق آن چین منابع مالی را به ایران منتقل می کند، از بین ببرد.

از نگاه پکن، هیچ یک از موارد اعلام شده در بسته اخیر آمریکا نشان دهنده تمایل جدی واشنگتن برای تشدید نظام تحریم ها نیست و این وضعیت کاملاً با منافع چین سازگار است.

زمانی که از «اسکات بسنت» وزیر خزانه داری آمریکا در یک کنفرانس خبری بار ها پرسیده شد آیا «عملیات طرد اقتصادی» آمریکا علیه ایران، چین را هدف قرار خواهد داد یا نه، از پاسخ مستقیم خودداری کرد و بدون اشاره مستقیم به چین گفت: «هیچ کس خارج از دسترس تحریم های آمریکا نیست.»

بسنت همچنین در پاسخ به این پرسش که «چرا وزارت خزانه داری به جای اعمال فوری تحریم ها، تهدید به اجرای آنها کرده؟ است»، گفت: «چرا باید بخواهم نظام مالی جهانی را منفجر کنم؟»

واکنش چین نیز نشان می دهد که پکن چندان نگران اقدامات جدید آمریکا نیست. سخنگوی وزارت خارجه چین این اقدام را «غیرقانونی» خواند، اما واکنش خود را فراتر نبرد.

یکی از تحلیلگران چینی که در «مرکز اطلاعات اینترنتی چین»، رسانه ای وابسته به شورای دولتی این کشور، مطلبی منتشر کرده، اعلام بسنت را «اقدامی از سر درماندگی» توصیف کرده و نوشته که این اقدام بیش از آنکه برای اعمال فشار بر ایران باشد، با هدف پاسخ دادن به نارضایتی های داخلی آمریکا انجام شده است.

یک رسانه خصوصی چینی نیز به مبهم و کند بودن تحریم های جدید آمریکا اشاره کرده است.

با وجود این، چین پیش تر به صورت علنی اعلام کرده بود که اگر آمریکا شرکت های چینی را هدف قرار دهد، مقابله به مثل خواهد کرد و «شی جین پینگ» رئیس جمهور چین می داند که پکن از توانایی انجام چنین اقدامی برخوردار است.

به نوشته توگندهات و راملی، دست کم برخی افراد در دولت ترامپ نیز از این موضوع آگاه هستند.

پکن اخیراً خود را به یک چارچوب حقوقی برای مقابله به مثل مجهز کرده است. چین برای نخستین بار در واکنش به تحریم های آمریکا علیه چند پالایشگاه بزرگ مستقل این کشور، سیاست موسوم به «قواعد مسدودکننده» را فعال کرد.

این قواعد عملاً ممنوعیت قانونی برای شرکت های داخل یا خارج از چین ایجاد می کنند تا از تحریم های آمریکا علیه ایران تبعیت کنند.

چین تاکنون تصمیم گرفته این مقررات را اجرا نکند، اما همچنان به واشنگتن پیام می دهد که در صورت نیاز آماده اجرای آنهاست.

با این حال، مهم ترین برگ برنده چین جای دیگری است. پکن علاوه بر امکان اتخاذ اقدامات تلافی جویانه ساده، می تواند رقابت خود با واشنگتن را تشدید کند.

طبق این یادداشت، شی جین پینگ برای ادامه اصلاحات اقتصادی در چین به ثبات اقتصادی نیاز دارد؛ اقتصادی که پس از پیامد های همه گیری کووید و فروپاشی حباب بازار مسکن با مشکلاتی مواجه شده است.

هدف این اصلاحات، کاهش اتکای اقتصاد چین به صادرات و حرکت به سمت تقاضای داخلی بیشتر است. تحقق این هدف نیز به رابطه ای باثبات با آمریکا نیاز دارد.

از همین رو، پکن همچنین تلاش می کند نشست برنامه ریزی شده ماه سپتامبر میان ترامپ و شی جین پینگ در آمریکا همچنان طبق برنامه برگزار شود.

چین فقط در صورتی که آمریکا تحریم های معناداری اعمال کند، چنین اقدامی را بهانه ای برای گشودن جبهه های جدید در جنگ تجاری خود با واشنگتن تلقی خواهد کرد.

اگر آمریکا تمایل یا توانایی اعمال فشار اقتصادی جدی و هماهنگ علیه مهم ترین شریان اقتصادی ایران را نداشته باشد، ناچار خواهد بود امیدوار باشد که ادامه محاصره بنادر ایران و فشار نظامی برای تحت فشار قرار دادن تهران کافی باشد، آن هم در شرایطی که ایران طی دهه ها در برابر چنین فشار هایی مقاومت کرده است.

نویسندگان در پایان تأکید می کنند که آمریکا ظاهراً می داند اعمال فشار بر ایران به معنای اعمال فشار بر چین است، اما تا زمانی که دولت ترامپ ترجیح دهد از یک جنگ تجاری دیگر و تحریم دوباره صادرات عناصر نادر خاکی اجتناب کند، این فشار در بهترین حالت اقدامی نیم بند و کم اثر باقی خواهد ماند.