وقف؛ عامل حفظ هویت فرهنگی و پشتوانه اقتصادی جامعه

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، آیت الله سیداحمد علم الهدی، نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی، در رویداد ملی طرح یاس که امروز دوازدهم شهریورماه در زائرسرای کرامت مشهد برگزار شد، اظهار کرد: تولیدات و فعالیت هایی که با بهره برداری از سرمایه وقف و در چارچوب موازین شرعی انجام شده، آثار و برکات ارزشمندی به همراه داشته است و امیدواریم این مسیر با مدیریت و تدبیر موجود با قوت بیشتری ادامه پیدا کند.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی با اشاره به مفهوم وقف در فقه اسلامی، بیان کرد: در کتاب های فقهی و نظریات فقها تعاریف مختلفی برای وقف مطرح شده، اما در میان این تعاریف، یکی از تعاریف برجسته، همان تعریفی است که در کتاب «مجمع البحرین» آمده و بر حبس اصل مال و آزاد بودن منفعت آن تأکید دارد.

علم الهدی تصریح کرد: بر اساس این تعریف، وقف می تواند به هر مال یا ملکی تعلق بگیرد که قابلیت انتفاع داشته باشد، چه یک بنای مذهبی مانند مسجد و حسینیه که منفعت آن در اختیار مردم قرار می گیرد و چه یک مجموعه مولد مانند زمین کشاورزی، دامداری یا سایر امکاناتی که دارای منفعت مستمر هستند.

وی با بیان اینکه وقف از ابواب فقهی اسلام است، ادامه داد: با این حال، سابقه این فرهنگ در ایران به پیش از اسلام بازمی گردد. روایتی از امام صادق(ع) که مرحوم شیخ صدوق آن را در کتاب «علل الشرایع» نقل کرده، نشان می دهد که در فرهنگ ایرانی پیش از اسلام نیز موضوع وقف وجود داشته است.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی با اشاره به این روایت، بیان کرد: در روایت، امام صادق(ع) به این موضوع اشاره می کنند که مجوس برای آتشکده وقف می کردند. فارغ از اختلاف برداشت های فقهی از این روایت، همین عبارت نشان می دهد، که اصل فرهنگ وقف در ایران پیش از اسلام نیز وجود داشته و اسلام این سنت را در چارچوب احکام شرعی خود تأیید و تنظیم کرده است.

وقف؛ ابزار انتقال ارزش های فرهنگی

علم الهدی نخستین خاصیت وقف را فرهنگ سازی دانست و گفت: هر نسلی مجموعه ای از ارزش های مثبت در حوزه رفتار، اخلاق و روحیات دارد، که باید به نسل های آینده منتقل شود. بخش قابل توجهی از ارزش های مثبت فرهنگی که امروز در جامعه ما وجود دارد، از نسل های گذشته به ما رسیده است و وقف یکی از ابزارهای مهم این انتقال است.

وی افزود: زمانی که یک موقوفه برای سال های طولانی و حتی چندین نسل با همان نیت واقف حفظ می شود، در واقع مجموعه ای از خیرات، مبرات، عبادات، علم، فضل و دانش نیز به نسل های آینده منتقل می شود و همین استمرار می تواند نقش سازنده ای در جامعه داشته باشد. هر اندازه بتوانیم موقوفات را توسعه دهیم و فرهنگ وقف را با توجه به نیت واقفان ترویج کنیم، در واقع به توسعه فرهنگی جامعه کمک کرده ایم.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی با بیان اینکه سازمان اوقاف باید به این جنبه وقف توجه ویژه داشته باشد، بیان کرد: یکی از رسالت های اصلی سازمان اوقاف، فرهنگ سازی و توسعه فرهنگ دینی و ارزش های مثبتی است، که از طریق وقف از نسل های گذشته به نسل آینده منتقل می شود.

وقف؛ پشتوانه ای برای ارزش های اجتماعی

علم الهدی دومین ویژگی وقف را ایجاد بنیه اقتصادی برای خیرات و مبرات در جامعه عنوان کرد و افزود: جوامع در طول زمان همواره با تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روبه رو هستند و اقتضائات هر دوره با دوره دیگر متفاوت است.

وی بیان کرد: در طول سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز شاهد تحولات و جریان های مختلف اجتماعی بوده ایم و طبیعی است، که در چنین شرایطی برخی فعالیت ها و ارزش های مثبت ممکن است تحت تأثیر شرایط جدید قرار بگیرند و به حاشیه رانده شوند.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی ادامه داد: وقف در چنین شرایطی می تواند از منزوی شدن خیرات و فعالیت های مثبت جلوگیری کند و مبانی ارزشی، اخلاقی و فرهنگی جامعه را که در نسل های گذشته شکل گرفته است، برای آینده حفظ کند.

علم الهدی با اشاره به گسترش ارتباطات در دنیای امروز، افزود: یکی از آثار گسترش ارتباطات، از بین رفتن مرزهای فرهنگی است. اگر یک جامعه از فرهنگ اصیل، عمیق و ریشه دار برخوردار نباشد، ارتباطات گسترده می تواند هویت فرهنگی آن جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.

وی تصریح کرد: در برخی کشورهای شرقی می توان مشاهده کرد، که ارتباط با غرب موجب تغییر بخش هایی از هویت ملی و فرهنگی آنها شده است. در چنین شرایطی، وقف می تواند به عنوان یکی از عوامل حفظ هویت ملی و فرهنگی جامعه عمل کند و ارزش های ریشه دار را از آسیب های ناشی از تحولات اجتماعی مصون نگه دارد.

وقف؛ ذخیره ای برای زندگی ابدی

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی سومین ویژگی مهم وقف را ذخیره ای ارزشمند برای زندگی ابدی انسان دانست و گفت: وقتی فردی ملکی یا یک مجموعه مولد را وقف می کند، اصل مال باقی می ماند و منفعت آن در مسیر مشخصی که واقف تعیین کرده، استمرار پیدا می کند.

علم الهدی با اشاره به مسجد گوهرشاد، بیان کرد: مرحوم گوهرشاد سال ها پیش این مسجد را بنا کرده است، اما امروز در این مسجد افراد بسیاری نماز می خوانند، قرآن تلاوت می کنند، دعا و مناجات انجام می دهند و عبادت می کنند. واقف از دنیا رفته، اما آثار خیر این موقوفه همچنان ادامه دارد و سهم او از این خیرات نیز باقی است.

وی با اشاره به آموزه های قرآن کریم درباره پاداش انفاق در راه خدا، ادامه داد: خداوند برای انفاق در راه خود، پاداش چندبرابری قرار داده است و در قرآن کریم از هفتصد برابر شدن پاداش سخن گفته شده است. اگر درآمد یک موقوفه برای کمک به بیماران، نیازمندان، گرسنگان، یتیمان و سایر امور خیر هزینه شود، آثار آن برای واقف باقی خواهد ماند و این موضوع نشان می دهد که وقف یکی از ارزشمندترین ذخایر انسان برای زندگی ابدی است.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) درباره بهترین چیزهایی که انسان پس از خود باقی می گذارد، افزود: فرزند صالح، سنت و روش نیک و صدقه جاریه از جمله اموری هستند، که می توانند پس از مرگ انسان نیز برای او باقی بمانند. وقف مصداق روشنی از صدقه جاریه است، چراکه انسان از دنیا می رود اما آثار خیری که ایجاد کرده، می تواند سال ها و حتی قرن ها ادامه پیدا کند و مردم از آن بهره مند شوند.

ضرورت احیای موقوفات حوزه های علمیه خراسان

وی با اشاره به وضعیت موقوفات مرتبط با حوزه های علمیه خراسان، خطاب به رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه، خاطرنشان کرد: یکی از مشکلات حوزه علمیه خراسان و مدیریت حوزه، مسائل اقتصادی و موقوفاتی است که به حوزه های علمیه تعلق دارد.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی ادامه داد: بر اساس مأموریتی که مقام معظم رهبری به رئیس سازمان اوقاف داده اند، قرار بوده است موقوفات مدارس علمیه در تأمین هزینه های مربوط به تغذیه و اسکان طلاب مورد استفاده قرار گیرد، اما در خراسان هنوز این ظرفیت به شکل مطلوب فعال نشده است.

علم الهدی با بیان اینکه موقوفات مرتبط با حوزه های علمیه در خراسان بسیار گسترده است، اضافه کرد: بخشی از این موقوفات در اختیار متولیان قرار دارد و منابع آنها به شکل مطلوب به حوزه اختصاص پیدا نمی کند و در مواردی نیز مستأجران از منافع موقوفات استفاده می کنند.

وی خواستار احیای این موقوفات شد و گفت: امیدواریم سازمان اوقاف بتواند این موقوفات را احیا کند و آنها را در اختیار مدیریت حوزه علمیه خراسان قرار دهد، که حوزه بیش از این به منابع دیگر وابسته نباشد.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی با اشاره به محدودیت بودجه دولتی حوزه های علمیه، بیان کرد: بودجه ای که دولت برای حوزه اختصاص می دهد، حتی برای تأمین حقوق ماهیانه استادان و سایر هزینه های جاری حوزه نیز کافی نیست و به همین دلیل احیای موقوفات حوزه می تواند نقش مهمی در تقویت بنیه اقتصادی و استقلال حوزه علمیه داشته باشد. امیدوارم سازمان اوقاف با مدیریت و پیگیری بیشتر، زمینه احیای موقوفات حوزه های علمیه را فراهم کند، که این منابع مطابق نیت واقفان مورد استفاده قرار گیرد و ظرفیت وقف بیش از گذشته در خدمت توسعه علمی، فرهنگی و اجتماعی جامعه قرار گیرد.

انتهای پیام