هوش مصنوعی؛ پیشران تحول در آموزش و پژوهش دینی

به گزارش ایکنا از قم، آیین رونمایی از محصولات فناورانه علوم اسلامی مؤسسه علم، تمدن و عرفان، صبح پنجشنبه 12 شهریورماه در سالن همایش های مجمع جهانی اهل بیت (ع) برگزار شد.

در این مراسم، بهروز مینایی بیدگلی، استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت، با اشاره به حضور اندیشمندان و فرهیختگان حوزه در این مراسم، اظهار کرد: امروز برای کاربست هوش مصنوعی در حوزه دین، اجتهاد و فقاهت، چند محصول فناورانه عرضه می شود که می تواند زمینه ساز تحول در آموزش، پژوهش و فعالیت های دینی باشد.

د.وی با اشاره به نسبت میان اسلام و فناوری افزود: همان گونه که شهید مطهری در موضوع «اسلام و ایران» به دنبال تبیین رابطه متقابل دین و ظرفیت های فرهنگی و انسانی ایران بود، امروز نیز می توان نسبت میان اسلام و هوش مصنوعی را مورد توجه قرار داد.

مینایی ادامه داد: اسلام از یک سو دارای وحی، شریعت، غایت، اخلاق و الگوی صحیح زندگی است و از سوی دیگر، ظرفیت های فرهنگی، علمی و انسانی جامعه می تواند این معارف را در عرصه های مختلف به کار گیرد. از همین منظر، می توان رابطه ای متقابل میان اسلام و هوش مصنوعی تعریف کرد.

استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت با بیان اینکه هوش مصنوعی می تواند گستره فعالیت های دینی را توسعه دهد، گفت: این فناوری می تواند با توانمندی و خستگی ناپذیری خود، آموزش و پژوهش دینی را متحول کند و امکان دسترسی، پردازش و تحلیل حجم گسترده ای از منابع را فراهم آورد.

وی در عین حال بر ضرورت هدایت هوش مصنوعی تأکید کرد و افزود: هوش مصنوعی اگر رها و بدون هدایت باشد، ممکن است به بیراهه برود؛ بنابراین اسلام و آموزه های دینی می توانند نقش هدایتگر این فناوری را ایفا کنند.

مینایی تصریح کرد: اگر هوش مصنوعی را یک ماشین بسیار قدرتمند و تندرو بدانیم، فقیه باید سکان دار این ماشین باشد تا فناوری در مسیر صحیح و در خدمت انسان و جامعه قرار گیرد. در این نگاه، به جای اینکه صرفاً «انسان» با رویکردهای اومانیستی هدایتگر فناوری باشد، باید حلقه وحی الهی و نگاه دینی نیز در مرکز این فرایند قرار گیرد.

وی با اشاره به سابقه ایده استفاده از هوش مصنوعی در فرایند اجتهاد اظهار کرد: از سال 1377 ایده به کارگیری هوش مصنوعی در اجتهاد را دنبال می کردیم و از همان زمان، تأثیر این فناوری بر اجتهاد و تحول در آموزش و پژوهش حوزه برای ما مطرح بود.

استاد دانشگاه علم و صنعت ادامه داد: هوش مصنوعی حتی در عرصه هایی همچون قضاوت حوزوی، دستیاری در قانون گذاری و کمک به فرایندهای مرتبط با قانون گذاری نیز می تواند نقش آفرین باشد و ظرفیت های جدیدی را در اختیار حوزه قرار دهد.

مینایی با اشاره به برگزاری همایش هوش مصنوعی و اجتهاد در سال 1399 گفت: در این همایش حدود 70 مقاله ارائه شد و پس از آن نیز حرکت های مختلفی در حوزه و سایر مراکز علمی برای بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر دین و اجتهاد شکل گرفت.

وی بیان کرد: در ادامه، موضوع تأثیر هوش مصنوعی بر اسلام و دین و بررسی مسائل جدیدی که این فناوری برای فقه، فلسفه و علوم اجتماعی ایجاد می کند، مورد توجه اندیشمندان حوزوی قرار گرفت و بر ضرورت پاسخگویی علمی به این مسائل تأکید شد.

مینایی با اشاره به شکل گیری مؤسسه علم، تمدن و عرفان اظهار کرد: این مؤسسه با هدف پیوند میان سه عرصه خرد، دانش و دین شکل گرفته است تا بتواند میان این سه حوزه ارتباط برقرار کند و از ظرفیت های دانش و فناوری در مسیر تعالی جامعه استفاده کند.

وی در ادامه به محصولات رونمایی شده در این مراسم اشاره کرد و گفت: امروز از دو محصول با دو رویکرد متفاوت رونمایی می شود که یکی از آنها «هدا» است؛ یک عامل هوشمند استدلالگر و دانش مدار که می تواند پرسش و نیت پرسشگر را دریافت و پس از مراجعه به مجموعه گسترده ای از منابع معتبر و مرتبط، اطلاعات مورد نیاز را استخراج و آنها را در کنار یکدیگر قرار دهد.

استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت افزود: «هدا» پس از جمع آوری و تحلیل منابع، فرایند استدلال ورزی و جمع بندی را انجام داده و پس از راستی آزمایی، نتیجه را در قالبی روان و کاربرپسند ارائه می کند. این خروجی می تواند به شکل مستند، جدول، نمودار یا اینفوگرافیک در اختیار مخاطب قرار گیرد.

وی ادامه داد: این محصول در واقع نمونه ای از تأثیر هوش مصنوعی در پیشران کردن و عرضه بهتر معارف دینی در جامعه و به ویژه برای نسل امروز است و می تواند شیوه مواجهه مخاطبان با منابع و مسائل دینی را متحول کند.

مینایی با اشاره به محصول دوم این مجموعه اظهار کرد: محصول دوم در ارتباط با «دانشگاه حکمت و فناوری» است که قرار است از ترم آینده فعالیت خود را آغاز کند و در بخش بین الملل نیز تلاش شده است نخبگانی از جهان اسلام و کشورهای مختلف جذب شوند تا ضمن آشنایی با هوش مصنوعی، با چالش هایی که این فناوری برای جامعه ایجاد می کند نیز آشنا شوند.

وی نخستین کتاب درسی این مجموعه را «الهیات هوش مصنوعی» معرفی کرد و گفت: این درسنامه با هدف بررسی چالش های الهیاتی و معرفتی ناشی از توسعه هوش مصنوعی تهیه شده و موضوعاتی مانند «خدای دیجیتال»، تجربه های معرفتی دیجیتال، جاودانگی، جایگاه انسان به عنوان اشرف مخلوقات و برخی شبهات کلامی مرتبط با هوش مصنوعی را مورد بررسی قرار داده است.

مینایی افزود: این مباحث در قالب 16 درس تدوین شده و قرار است به صورت آزاد در اختیار دانشگاه ها و مراکز علمی قرار گیرد. همچنین در صورت فراهم شدن شرایط، تدریس این درسنامه از ترم آینده در دانشگاه علم و صنعت، دانشگاه حکمت و فناوری و برخی دانشگاه های دیگر آغاز خواهد شد تا با دریافت بازخوردهای علمی، محتوای آن تنقیح و تکمیل شود.

وی بیان کرد: این کتاب با مقدمه آیت الله اعرافی عرضه خواهد شد و می تواند سرآغاز شکل گیری یک جریان علمی منسجم در زمینه الهیات هوش مصنوعی باشد.

استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت در پایان از تلاش دست اندرکاران این طرح تقدیر کرد و گفت: در کنار این اثر، حدود 76 کتاب دیگر نیز در حوزه های اخلاق و فلسفه آماده شده که به مرور عرضه خواهد شد.

انتهای پیام