جنگ و بازسازی پساجنگ باید به مسئله ای برای علوم انسانی تبدیل شود

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، محمدتقی کرمی امروز در مراسم رونمایی از مجموعه کتاب 12 جلدی «تجربه های جهانی بازسازی پساجنگ» در مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری و در حضور وزیر علوم، به تشریح برخی اقدامات انجام شده در حوزه مطالعات جنگ پرداخت و گفت: انتشار مجله های علمی ـ پژوهشی در حوزه جنگ از جمله اقداماتی است که در این زمینه انجام شده است.

وی افزود: هم اکنون چهار ویژه نامه جنگ در چهار مجله علمی ـ پژوهشی آماده انتشار است که مقالات آنها آماده انتشار شده است. این اقدام از سوی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی انجام شده است.

رئیس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری ادامه داد: اقدام دوم، حمایت از نشست ها و گفت و گو های مرتبط با جنگ است که توسط انجمن های علمی برگزار می شود.

وی، طراحی 25 پژوهش کوچک مقیاس را سومین اقدام این مؤسسه در حوزه مطالعات جنگ عنوان کرد و گفت: بخش زیادی از این پژوهش ها پیشرفت کرده اند.

کرمی افزود: مسئله چهارم، پنج جستار جنگ است که اکنون، زیر چاپ است و در این زمینه با تأخیر مواجه شدیم. مجموعه ای از اعضای هیأت علمی و دانشگاهیان، تأملات نظری و شخصی خود را درباره جنگ به کاغذ آورده و منتشر کرده اند و ما این آثار را در قالب یک مجموعه پنج جلدی آماده کرده ایم که این نیز از اقدامات میز مطالعات جنگ است.

رئیس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری همچنین از آماده سازی مجموعه ای 10 جلدی با هدف توسعه ادبیات جنگ خبر داد و گفت: ما سفارش تهیه این مجموعه را داده ایم و پیش بینی می کنیم تا بهمن ماه هر 10 جلد آن آماده انتشار باشد.

به گفته کرمی، آخرین اقدامی که انجام شده، مشارکت در پروژه 12 جلدی «تجربه های جهانی بازسازی پساجنگ» است.

وی افزود: در نهایت، مؤسسه از طریق میز مطالعات جنگ، بخشی از امور لجستیکی این کار را بر عهده گرفت و حمایت هایی از آن انجام داد. با توجه به اینکه دو عضو هیأت علمی مؤسسه نیز از دست اندرکاران این مجموعه بودند، تصمیم گرفتیم مراسم رونمایی از این مجموعه را در مؤسسه برگزار کنیم و وزیر علوم هم سیمایی نیز برای این اقدام فرهنگی امروز در اینجا حضور یافتند.

بازسازی پساجنگ با آجر و سیمان کامل نمی شود

اردبیلی، از مترجمان مجموعه 12 جلدی «تجربه های جهانی بازسازی پساجنگ»، در ادامه این نشست با اشاره به ضرورت بازاندیشی درباره آینده ایران پس از جنگ، گفت: مسئله فقط پایان جنگ نیست؛ پرسش اساسی این است که پس از جنگ، با جهانی که جنگ در درون ما تغییر داده است، چه خواهیم کرد؟ آیا قرار است به جهان پیش از جنگ بازگردیم یا از دل جهانی آسیب دیده، به ساختن جهانی نو بیندیشیم؟

وی افزود: آیا می توان دوباره همان اعتماد، همان روابط و همان تصوری را از آینده داشت که پیش از جنگ وجود داشت؟ جنگ لحظه ای است که ما را ناگزیر می کند به جهانی تازه و آینده ای مطلوب فکر کنیم و مجموعه «تجربه های جهانی بازسازی پساجنگ» نیز از همین پرسش آغاز شد.

اردبیلی با بیان اینکه این 12 جلد صرفاً حاصل یک پروژه علمی و ترجمه ای نیست، اظهار کرد: ما در شرایطی تلاش کردیم این مجموعه را ترجمه و سرویراستاری کنیم که ویرانی برای ما فقط یک مفهوم تاریخی در کتابخانه ها نبود. خیلی زود فهمیدیم کاری که انجام می دهیم، صرفاً ترجمه نیست؛ ترجمه برای ما به شیوه ای برای اندیشیدن تبدیل شد؛ اندیشیدن از خلال تجربه دیگران و تأمل درباره شرایط امکان و امتناع در ایران.

وی ادامه داد: ما فقط نمی خواستیم بدانیم کشور های دیگر در مواجهه با شرایط پس از جنگ چه کرده اند، بلکه می خواستیم از خلال تجربه آنها دریابیم چه پرسش هایی را می توان درباره آینده ایران پس از جنگ پیش روی جامعه قرار داد.

این مترجم با اشاره به نقش ترجمه در انتقال تجربه های تاریخی گفت: وقتی یک تجربه تاریخی را ترجمه می کنیم، در واقع آن را وارد زمان، فرهنگ و سپهر فکری کشور خود می کنیم و درست در همین فرایند است که ترجمه از انتقال صرف کلمات فراتر می رود و به گفت و گو با تجربه های جهان تبدیل می شود.

اردبیلی افزود: هدف ما نیز فراهم کردن بستری برای گفت وگوی اهالی علوم انسانی با این تجربه های جهانی بود. آنچه این 12 جلد به ما نشان می دهد و شاید بتوان آن را مخرج مشترک تجربه های مختلف دانست، این است که بازسازی هرگز تنها با آجر و سیمان اتفاق نمی افتد.

وی با طرح پرسش هایی درباره ابعاد اجتماعی بازسازی اظهار کرد: ساختمان ها را می توان دوباره ساخت، اما اعتماد از دست رفته را چگونه می توان بازسازی کرد؟ خیابان ها را می توان ترمیم کرد، اما حافظه جمعی یک ملت را چگونه می توان بازسازی کرد؟ مدرسه و دانشگاه را می توان دوباره گشود، اما امید یک نسل به آینده را چگونه می توان بازگرداند؟

اردبیلی گفت: اینجاست که معنای «پساجنگ» تغییر می کند؛ پساجنگ فقط مسئله بازسازی سازه ها نیست، بلکه مسئله بازسازی امکان زندگی است؛ امکان اعتماد کردن و امکان تصور آینده.

وی با تأکید بر نقش دانشگاه در این شرایط افزود: از همین منظر، نقش دانشگاه برای ما برجسته می شود. دانشگاه فقط نباید درباره آنچه اتفاق افتاده است تولید دانش کند، بلکه باید بتواند درباره آنچه هنوز اتفاق نیفتاده نیز فکر کند.

این مترجم ادامه داد: بسیاری دانشگاه را قوه عاقله جامعه می دانند و من نیز با این تعبیر موافقم، اما به نظر من دانشگاه از همه مهم تر باید محل شکل گیری تخیل جامعه باشد؛ اینکه یک جامعه خود را 10 سال، 20 سال یا حتی 100 سال بعد چگونه تصور و تخیل می کند، موضوعی است که باید در دانشگاه درباره آن اندیشیده شود.

وی گفت: در این مجموعه تلاش کردیم بستری برای گفت وگوی دانشگاه ایرانی با تجربه های پراکنده جهان فراهم کنیم؛ تجربه هایی را گردآوری کنیم تا بتوان آنها را نقد و با زمینه تاریخی و فرهنگی خودمان مقایسه کرد.

اردبیلی با اشاره به محتوای مجموعه 12 جلدی «تجربه های جهانی بازسازی پساجنگ» افزود: برای مثال، یکی از جلد های این مجموعه به دانشگاه ها و اقداماتی که دانشگاه ها در خاورمیانه انجام داده اند اختصاص دارد و در مجموع، چند جلد از این مجموعه به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به دانش و نهاد علم در شرایط پس از جنگ می پردازد؛ موضوعی که می تواند از منظر علوم انسانی مورد توجه جدی قرار گیرد.

وی همچنین با اشاره به شرایط دشوار انجام این پروژه گفت: امروز از طرف حدود 25 مترجم، پژوهشگر و ویراستاری که در این پروژه مشارکت داشتند، سخن می گویم. در جریان کار، گاهی بر سر ترجمه یک مفهوم با یکدیگر بحث می کردیم و همزمان صدای انفجار از بیرون شنیده می شد.

اردبیلی افزود: در آن شرایط، ابتدا نگران جان دوستان و همکاران می شدیم و بعد نگران این پروژه که مبادا نیمه تمام بماند و از بین برود. تجربه عجیبی بود؛ اینکه در شرایطی که هنوز درباره امروز خود مطمئن نیستید، درباره آینده بخوانید، ترجمه کنید و فکر کنید.

وی از همه مترجمان، پژوهشگران، ویراستاران و همکاران خارج از کشور که در تهیه منابع به این پروژه کمک کردند، قدردانی کرد و گفت: این پروژه در شرایطی آغاز شد که اینترنت با محدودیت و قطعی مواجه بود و ما از دوستان خارج از کشور کمک می خواستیم تا با استفاده از ارتباطات خود، کتاب ها و مقالات مورد نیاز را برای ما تهیه و ارسال کنند.

این مترجم در پایان تأکید کرد: با وجود همه دشواری ها، باور داریم که آینده اگرچه تضمین شده نیست، اما هنوز می توان درباره آن فکر کرد و آن را ساخت.