پرونده ای باز؛ بازخوانی پرونده ربایش امام موسی صدر

به گزارش گروه تاریخ خبرگزاری صدا و سیما ، ناپدید شدن امام موسی صدر در لیبی، نتیجه یک نزاع سیاسی صرف نبود. بلکه نقطه پایانی بر یک پروژه عملیاتی مشترک میان سرویس های اطلاعاتی استکبار جهانی بود. از اسناد محرمانه ساواک تا هماهنگی های مشکوک با سرویس های جاسوسی آمریکا و انگلیس، همگی گواهی بر این حقیقتند که حذف این فقیه جامع الشرایط، به دلیل جایگاه راهبردی که در پیوند با انقلاب اسلامی و مقاومت جنوب لبنان داشت، از سال ها پیش طراحی شده بود.

9 شهریور 1405 برابر با 31 اوت 2026، چهل و هفتمین سالگرد ربوده شدن امام موسی صدر در لیبی است. واقعه ای که در 31 اوت 1978 زمانی رخ داد که رهبر شیعیان لبنان طی یک دعوت رسمی به لیبی سفر کرد و به شکل اسرارآمیزی ناپدید شد. این مجاهد با تسلط بر چندین زبان خارجی، شخصیتی اثرگذار و پیشرو در صحنه معاصر لبنان و غرب آسیا به شمار می آمد.

لبنان به دلیل هم مرزی با فلسطین و رژیم صهیونیستی، کانون کشمکش های قومی و دینی بود و امام صدر با پذیرش این خطرات، ابتدا بر بهبود وضعیت فرهنگی، اقتصادی و بهداشتی شیعیان متمرکز شد و با ایجاد کارگاه ها و کارخانه ها در جنوب لبنان، زیرساخت های اجتماعی را تقویت نمود. آن مجاهد بزرگ نه تنها بنیان گذار جنبش «امل» بود، بلکه در سال 1960 با تأسیس «مجلس اعلای شیعیان لبنان»، تئوری حکومت الهی را از کتب فقهی به میدان عمل آورد. اقدامی پیشرو که مورد تأیید حضرت امام خمینی (ره) قرار گرفت، تا جایی که امام راحل، این شخصیت اثرگذار را فردی شایسته و توانمند برای اداره حکومت اسلامی می دانستند.

در سال 1353، تحولات در جنوب لبنان به اوج رسید و در گردهمایی های عظیمی، چون مراسم اربعین در بعلبک و تجمع 150 هزار نفری در شهر صور، امام صدر با لحنی تند و قاطع، بر مسلح شدن مردم برای مقابله با رژیم صهیونی و مبارزه با نظام سلطه تأکید کرد و صراحتاً اعلام نمود که رژیم غاصب صهیونیستی باید نابود شود و از مسیحیان خواست تا برای نجات لبنان، صلیب را به مسلسل تبدیل کنند. مواضع آزادی خواهانه این مجاهد فی سبیل الله باعث شد تا در اجلاس مجمع عمومی مجلس اعلای شیعیان به سردمداران قدرت هشدار دهد: «شما از چنگ من رهایی ندارید مگر با مرگ من».

تقلیل ربایش این فقیه شیعی به کشمکش های شخصی میان معمر قذافی و امام صدر، نوعی ساده انگاری است. چرا که ابعاد این واقعه، حکایت از یک جنایت سازمان یافته و طرح عملیاتی گسترده تری دارد. برخی اسناد منتشر شده «ساواک» و مجموعه «مسیره الامام السید موسی الصدر» حاکی از توطئه ای بین المللی در این رخداد تاریخی است. بر این اساس تصمیم برای حذف امام موسی صدر، نه در سال 1978، بلکه از سال 1353 (1975) طراحی شده بود. چرا که مراکز قدرت و نفوذ در لبنان و منطقه، نقش راهبردی سید صدر در میان مردم لبنان و مبارزه با فساد از سوی آن حضرت را «خطرناک» تشخیص داده بودند. تا جایی که در اسناد ساواک تلاش می شد با جعل گزارش هایی مبنی بر همکاری سید صدر با گروه های چپ، زمینه سازی حذف آن امام را در تهران فراهم کنند.

در بهمن 1353، زمانی که دعوت رسمی سفیر لیبی برای سفر به الجزایر و لیبی به امام صدر ابلاغ شد، رئیس ساواک در بیروت (منصور قدر) بلافاصله این خبر را به تهران گزارش داد. در پی آن ارتشبد نصیری، رئیس ساواک، دستور داد این خبر سریعاً به سرویس های اطلاعاتی آمریکا، انگلستان، مصر و عربستان سعودی منعکس شود.

این هماهنگی بین المللی نشان می دهد که ربایش آن مجاهد بزرگ، از سال ها قبل در قالب یک عملیات پیچیده و مشترک برای حذف شخصیتی که هم در لبنان و هم در پیوند با انقلاب اسلامی ایران، تهدیدی برای منافع استکبار جهانی و رژیم صهیونیستی به شمار می رفت، رقم خورده بود.

در نهایت امام موسی صدر که با نگاهی ژرف اندیش، انقلاب اسلامی ایران را «ادامه حرکت انبیا» خواند و در مقاله «نداء الانبیاء» در روزنامه لوموند، حضرت امام خمینی (ره) را یگانه رهبر بزرگ این انقلاب دانست، در شهریور 1357 در جریان سفر به لیبی، به طور اسرارآمیزی ناپدید شد و علی رغم پیگیری های جمهوری اسلامی ایران، سرنوشت آن امام مجاهد همچنان در هاله ای از ابهام باقی مانده است.

بی تردید ربایش امام موسی صدر، برآیند یک اختلاف نظر سیاسی نبود، بلکه جایگاه راهبردی او در جبهه عدالت، وحدت و مقاومت آن هم در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، از مهم ترین دلایل این رویداد فاجعه بار تاریخی به شمار می رود. امروز، قریب به پنج دهه از این واقعه می گذرد و سید صدر با تلاقی «فقه»، «سیاست» و «اخلاق»، الگویی از رهبری الهی را به جهان ارائه داد که با شعار «مبارزه تا آخرین نفس»، راه را برای مقاومت در جنوب لبنان و پیوند میان ملت های مظلوم هموار کرد. بازخوانی اندیشه های امام موسی صدر و افشای ابعاد توطئه بین المللی ربایش آن مجاهد خستگی ناپذیر، ضرورتی تاریخی است تا بهای پرداختن به مقاومت، عدالت و وحدت در دنیای استکباری، بیش از پیش نمایان شود.

نویسنده: فرشته مقدم