ولادت پیامبر(ص) نقطه آغاز شکوفایی تمدن اسلامی است

حجت الاسلام والمسلمین مهدی عبادی ، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، در گفت وگو با خبرنگار ایکنا از خراسان رضوی، با تبیین نسبت میان ولادت پیامبر اکرم(ص) ، بعثت و شکل گیری تمدن اسلامی اظهار کرد: ولادت پیامبر(ص) صرفاً تولد یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه آغاز دورانی جدید در تاریخ بشریت محسوب می شود. پیامبر اکرم(ص) در مرحله نهایی شکوفایی عقل و تمدن بشری ظهور کردند و همین جایگاه موجب شد که خاتمیت به ایشان اختصاص یابد و به عنوان آخرین پیامبر الهی معرفی شوند.

حجت الاسلام والمسلمین مهدی عبادی، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، در گفت وگو با خبرنگار ایکنا از خراسان رضوی، با تبیین نسبت میان ولادت پیامبر اکرم(ص)، بعثت و شکل گیری تمدن اسلامی اظهار کرد: ولادت پیامبر(ص) صرفاً تولد یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه آغاز دورانی جدید در تاریخ بشریت محسوب می شود. پیامبر اکرم(ص) در مرحله نهایی شکوفایی عقل و تمدن بشری ظهور کردند و همین جایگاه موجب شد که خاتمیت به ایشان اختصاص یابد و به عنوان آخرین پیامبر الهی معرفی شوند.

وی با بیان اینکه شکل گیری تمدن اسلامی از همان ولادت پیامبر آغاز شد، افزود: این تمدن در بعثت، دعوت توحیدی، تربیت انسان ها و تأسیس جامعه ای مبتنی بر عدالت و اخلاق به تبلور رسید و مسیر تکامل خود را آغاز کرد. نخستین مرحله به دوران رشد شخصیت پیامبر(ص) پیش از بعثت بازمی گردد. ایشان در جامعه ای سرشار از تعصب های قبیله ای، نابرابری، بت پرستی و ضعف حقوق انسانی رشد کردند، اما همین مشاهده کاستی های جامعه، زمینه آمادگی ایشان برای رسالت الهی را فراهم کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی ادامه داد: مرحله دوم با بعثت آغاز شد؛ مرحله ای که تحولی بنیادین در عقل و اندیشه انسان ها پدید آورد. قرآن کریم در آیه «هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ» به این حقیقت اشاره می کند که پیامبر(ص) در میان مردمانی برانگیخته شد که از نظر فرهنگی و اجتماعی در سطحی ابتدایی قرار داشتند، اما با تعلیم کتاب، حکمت و تزکیه نفوس، آنان را از نظر علمی، روحی و فکری به رشد رساند.

عبادی با تشریح مراحل بعدی تمدن اسلامی تصریح کرد: پس از آن، مرحله سوم با هجرت و تشکیل جامعه اسلامی آغاز شد. پیامبر(ص) امتی را بنیان نهادند که در آن ایمان، قانون، مسئولیت اجتماعی، تعاون و عدالت جایگزین تعصب های جاهلی، بت پرستی و ساختارهای ناعادلانه پیشین شد. این جامعه، پایه تمدن اسلامی را شکل داد و سپس با گسترش علم، اخلاق و قانون بر اساس آموزه های قرآن و سیره پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) توسعه یافت.

صداقت و امانتداری؛ سرمایه اجتماعی پیامبر پیش از بعثت

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به ویژگی های اخلاقی پیامبر(ص) که زمینه اعتماد عمومی به ایشان را فراهم کرد، گفت: مهم ترین ویژگی رسول خدا(ص) صداقت و امانتداری بود؛ تا جایی که پیش از بعثت به «محمد امین» شهرت یافتند و حتی مخالفان نیز در صداقت و امانتداری ایشان تردیدی نداشتند. این اعتماد تنها مربوط به دوران پیش از بعثت نبود، بلکه حتی در آستانه هجرت نیز مردم مکه، با وجود اینکه بسیاری از آنان مشرک بودند، امانت های خود را نزد پیامبر(ص) نگه می داشتند و ایشان همه آن امانت ها را به صاحبانشان بازگرداندند.

این پژوهشگر دینی بیان کرد: همین جایگاه اخلاقی سبب شد مشرکان نتوانند پیامبر را به دروغگویی یا خیانت در ابلاغ وحی متهم کنند. قرآن نیز به همین مسئله اشاره دارد؛ زیرا جامعه مکه با شخصیتی روبه رو بود که سال ها به صداقت و امانتداری شناخته می شد و همین اعتبار اخلاقی، زمینه پذیرش پیام الهی را تقویت می کرد.

پاکدامنی پیامبر در جامعه ای آلوده به فساد

عبادی، پاکدامنی و تقوا را از دیگر ویژگی های برجسته پیامبر(ص) برشمرد و گفت: ایشان در محیطی زندگی می کردند که شراب خواری، ظلم، خیانت، بت پرستی و بی بندوباری رواج داشت، اما در همان جامعه نیز به پاکدامنی و دوری از هرگونه ناپاکی شهرت داشتند. همین شخصیت پاک سبب شد که حتی مخالفان نیز نتوانند ایشان را با پیشنهادهای ناسالم یا رفتارهای خلاف عفت تحت تأثیر قرار دهند و این ویژگی بعدها در پذیرش رسالت ایشان نقش مهمی ایفا کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به حضور پیامبر(ص) در پیمان «حلف الفضول»، اظهار کرد: مشارکت ایشان در این پیمان که برای دفاع از حقوق مظلومان و مقابله با زورگویی در مکه شکل گرفت، نشان می دهد که عدالت خواهی و حمایت از ستمدیدگان، حتی پیش از بعثت نیز بخشی از سیره اخلاقی رسول خدا(ص) بوده است. نقش پیامبر در استحکام این پیمان نشان می دهد که دفاع از حقوق فرودستان و مقابله با ظلم، از ویژگی های ثابت شخصیت ایشان بود و بعدها نیز در تشکیل جامعه اسلامی همین رویکرد ادامه یافت.

عبادی با بیان اینکه پیامبر(ص) به حسن خلق، تواضع و رفتار کریمانه شهرت داشتند، گفت: اخلاق نیکو، خوش زبانی، رفتار متواضعانه و برخورد محترمانه با مردم باعث شد جامعه به شخصیت ایشان اعتماد کند؛ اعتمادی که هم در پذیرش ادعای نبوت، هم در باور به نزول وحی و هم در پذیرش رهبری جامعه اسلامی نقش اساسی داشت.

رحمت للعالمین؛ رحمتی فراتر از مؤمنان

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در تبیین مفهوم «رحمة للعالمین»، بیان کرد: قرآن کریم می فرماید «وَما أَرْسَلْناکَ إِلّا رَحْمَةً لِلْعالَمینَ» و این رحمت تنها به مؤمنان محدود نمی شود، بلکه همه انسان ها و حتی دشمنان پیامبر را نیز در بر می گیرد.

عبادی با اشاره به فتح مکه، افزود: پس از سال ها دشمنی، جنگ و توطئه علیه پیامبر(ص)، ایشان هنگام فتح مکه فرمان عفو عمومی صادر کردند و حتی سرسخت ترین دشمنان، از جمله ابوسفیان، مشمول این عفو شدند؛ رفتاری که نمونه ای روشن از رحمت گسترده رسول خدا(ص) است. رحمت پیامبر تنها شامل انسان ها نبود، بلکه در روایات، توصیه های فراوانی درباره رعایت حقوق حیوانات و طبیعت از ایشان نقل شده است و این مسئله نشان می دهد که رحمة للعالمین همه مخلوقات خداوند را در بر می گیرد.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه منشأ این نگاه، رابطه سرشار از محبت پیامبر با خداوند است، گفت: کسی که عاشق خدا باشد، همه آفریدگان او را نیز دوست خواهد داشت و همین نگاه در رفتار اجتماعی رسول خدا(ص) به خوبی آشکار است.

خانواده؛ نخستین عرصه تجلی اخلاق نبوی

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد درباره نگاه پیامبر(ص) به خانواده، اظهار کرد: یکی از مشهورترین سخنان رسول خدا(ص) این است که بهترین شما کسی است که برای خانواده خود بهترین باشد و من از همه شما نسبت به خانواده ام مهربان تر هستم.

وی با اشاره به نقل این حدیث در آثار شیخ صدوق و محدث نوری، افزود: سیره پیامبر در احترام به همسر، محبت به فرزندان، مشارکت در امور خانه و توجه به احساسات اعضای خانواده، الگویی جامع برای جامعه امروز است. پیامبر(ص) معیار برتری در خانواده و جامعه را تقوا و اخلاق می دانستند، نه جنسیت، قدرت یا برتری های ظاهری و این آموزه ها باید با زبان و ادبیات متناسب با نسل جوان امروز برای آنان تبیین شود.

قاطعیت در برابر ظلم با حفظ مرزهای اخلاق

عبادی در بخش دیگری از سخنان خود به جمع میان رحمت و قاطعیت در سیره پیامبر پرداخت و گفت: هنگامی که معیار رفتار انسان رضایت خداوند باشد، رحمت و قاطعیت هر دو در جایگاه صحیح خود قرار می گیرند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی با استناد به آیه پایانی سوره «فتح» که خداوند می فرماید: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» اظهار کرد: پیامبر(ص) در برابر ظلم، شرک و دشمنی قاطع بودند، اما همین قاطعیت هرگز به معنای خروج از مرزهای اخلاق و عدالت نبود. حتی در مواجهه با دشمن نیز قرآن و سیره نبوی بر رعایت حداقل های اخلاقی و مرزهای انسانیت تأکید دارند و فتح مکه نمونه روشنی از این حقیقت است؛ جایی که پیامبر(ص) ضمن برچیدن بساط شرک، عفو و رحمت را نیز در چارچوب عدالت اجرا کردند.

عبادی در پایان گفت: خدامحوری، مبنای جمع میان رحمت و قاطعیت در سیره پیامبر(ص) است و همین اصل در سیره ائمه اطهار(ع) نیز دیده می شود؛ چنانکه امیرالمؤمنین علی(ع) در میدان نبرد با دشمنان قاطع بود، اما در برابر یتیمان، فرودستان و نیازمندان، نهایت مهربانی، عدالت و عطوفت را از خود نشان می داد.

انتهای پیام

نظرات

captcha