گفت و گو با یک قاضی که حالا هوش مصنوعی «دوست صمیمی» او شده

خبرگزاری صدا و سیما، ابراهیم اسدی بیدمشکی - رد پای هوش مصنوعی به میان پرونده های قضایی هم آمده است. چند ماهی می شود که هوش مصنوعی مثل یکی از همکاران قاضی های قوه قضائیه شده؛ اگرچه شاهدان می گویند استفاده از این همکار هوشمند که نامش «دستیار هوشمند قاضی» است، هنوز فراگیر نشده است.

رئیس دادگستری شهرستان قائنات در خراسان جنوبی یکی از کسانی است که تجربه اش از این دستیار هوشمند را با من در میان گذاشته است. حجت الاسلام جواد معاونی که به تازگی به ریاست دادگستری قائنات رسیده، می گوید هوش مصنوعی در صادر کردن رأی دادگاه به کمکش آمده است.

وقتی از او پرسیدم «دستیار هوش مصنوعی قاضی ها را تنبل نمی کنه؟»، با لبخند، به سبک طلبه های حوزه جواب داد: «قطعا نه! اون مثل یک هم مباحثه ای خوب برای من شده است.» گفت وگو با رئیس دادگستری شهرستان قائنات در خراسان جنوبی را می خوانید: 

استفاده از دستیار هوشمند قاضی در خراسان جنوبی رواج پیدا کرده است

خبرگزاری صدا و سیما: چند وقت است از دستیار هوشمند قاضی استفاده می کنید؟ این دستیار برای شما چه استفاده ای دارد؟

جواد معاونی: حدود 8 ماه است از این دستیار هوشمند قضایی استفاده می کنم. استفاده از هوش مصنوعی به کاهش مدت زمان دادرسی و متقن بودن آرا کمک بسیاری کرده است. البته این سامانه روزبه روز پیشرفته تر می شود و سرعت بیشتری پیدا می کند. افراد بسیاری در سطح استان خراسان جنوبی از دستیار هوشمند قاضی استفاده می کنند و کم کم میان همه همکاران رواج پیدا می کند.

نخستین مأموریتی که در سند تحول و تعالی قوه قضائیه تعریف می شود، رسیدگی به دادخواهی ها، تعدی ها، شکایت ها و حل وفصل دعاوی و رفع خصومت هاست. از سوی دیگر، متقن نبودن آرای قضایی، طولانی بودن فرایند دادرسی از چالش های قوه قضائیه است و علت این چالش ها، «استفاده حداقلی از فناوری های نوین در به دست آوردن و ارزیابی دلیل ها» دانسته شده است. با این حال از زمانی که دستیار هوشمند قاضی آمد، به تحلیل و ارزیابی پروند ه، کنترل کیفیت آرا، مدیریت اطلاعات و مستندات کمک بسیاری کرد.

دستیار هوشمند قاضی بازوی کمکی هوش مصنوعی در کنار قاضی است و یک مدیریت جامع در زمینه اطلاعات پرونده انجام می دهد. وقتی می خواهیم رأی صادر کنیم، مستندات قانونی و رویه ها را بررسی می کند، تطبیق می دهد و کیفیت و متقن بودن استدلال ها را بررسی می کند تا رأی مستند و مستدل باشد.

این دستیار پیشنهادهایی هم می دهد تا ساختار رأی منسجم باشد و نکات کلیدی پرونده را استخراج می کند. خیلی وقت ها رأی هایی که صادر می شد، غلط های املایی یا کلمات نادرست داشت اما وقتی رأی را به دستیار هوشمند می دهیم تا ارزیابی کند، دیگر آن اشتباه ها نیست و با نگارش صحیح فارسی تنظیم می شود.

به رأی دستیار هوش مصنوعی کاملا اعتماد نمی کنم!

خبرگزاری صدا و سیما: از تجربه ای که در یکی از پرونده هایتان داشتید، بگویید. 

جواد معاونی: پرونده ای داشتیم که موضوعش تخلیه یک ملک استیجاری بود. فرد خواهان، خواستار تخلیه ملک شده بود و از سوی دیگر، خوانده دفاع می کرد که وجه قرض الحسنه رهن به او پرداخت نشده است. گاهی اوقات یک قاضی ممکن است اطلاعات حقوقی کمتری داشته باشد یا فراموش کند. یا اینکه چون مدتی در حوزه دیگری قضاوت کرده باشد، به مطالعه و دریافت اطلاعات حقوقی جدید نیاز پیدا کند. من درباره این پرونده باید از همکاران بسیاری پرس وجو می کردم و در ماهیت رأی تحقیق می کردم. اطلاعات پرونده را به دستیار هوشمند قاضی دادم و خیلی قشنگ استنادات قانونی را به من داد و گفت چه رأیی باید صادر شود، مبنای قانونی آن چیست و یک نمونه رأی هم که همکاران دیگر صادر کرده بودند، نشان داد.

 

خبرگزاری صدا و سیما: پس به شما یادآوری کرد که باید از چه مستنداتی استفاده کنید. 

جواد معاونی: دقیقاً هم استنادات قانونی، هم آراء وحدت رویه و نظریه های مشورتی و نمونه های رأی می تواند بسیار کمک حال باشد.

خبرگزاری صدا و سیما: این سامانه قاضی ها را تنبل نمی کند؟

جواد معاونی: قطعاً نه. چون قرار نیست همه کار را انجام دهد. وقتی که من یک رأی را حتی از دستیار هوشمند می گیرم، طبیعتا به آن اعتماد نمی کنم. چون باید به نحو کامل بررسی شود و گاهی اوقات به آن چیزی اضافه کنم یا از آن کم شود.

در واقع بحثی که با دستیار هوشمند قضایی می کنم، بحث علمی است و این دستیار را به عنوان یک هم مباحثه ای می بینم. خیلی قشنگ است. همین امروز یک رأی صادر کرد که من آن را تأیید نکردم. به دستیار هوشمند گفتم نظر من این نیست و اینجا قرارِ عدم استماع باید ثبت شود. پس حالا در این شرایط رأی را صادر کن. این دستیار مانند یک دوست صمیمی بود و خیلی کمک کرد.

استفاده نکردن از خدمات هوشمند قضایی کارمندان قوه قضائیه را هم ناراضی می کند

خبرگزاری صدا و سیما: به نظر شما در ادامه این دستیار هوشمند قضایی باید قوه قضائیه را به کدام سمت ببرد؟ چه پیشرفت هایی باید حاصل شود تا از نظر شما به اهداف متعالی در حوزه قضایی برسیم؟ 

جواد معاونی: در سند تحول و تعالی قوه قضائیه راه مشخص شده است. استفاده از این سامانه فقط باید میان همکاران گسترده تر شود. این دستیار هوشمند و سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی، سامانه های جامعی هستند اما مشکل اینجاست که هنوز رواج پیدا نکرده اند و نتیجه اش، افزایش مدت زمان دادرسی و نارضایتی اصحاب دعوا و حتی خود همکاران ماست. حتی ارجاع پرونده هم هوشمند شده و یک زمینه عدالت در ارجاع ایجاد شده است. اگر رواج پیدا کند، خود همکاران ما هم انگیزه پیدا می کنند. باید همین را رواج دهیم و مزایای آن را تبلیغ کنیم.

خبرگزاری صدا و سیما: یعنی بخشی از همکاران قضایی شما هنوز ارجاع را به صورت هوشمند نمی خواهند انجام دهند؟

جواد معاونی: خیلی از شهرستان ها انجام نشده اما در خراسان جنوبی ارجاع به صورت هوشمند انجام می شود و هنوز در برخی جاهای کشور به صورت دستی است.