رحمت پیامبر(ص)، نسخه نجات بخش دنیای امروز

در ایام میلاد پیامبر اکرم(ص)، بازخوانی سیره و آموزه های نبوی فرصتی برای تأمل در مهم ترین پیام های بعثت آن حضرت است. پیامبری که قرآن کریم از او به عنوان «رحمت للعالمین» یاد کرده و اخلاق و رفتار او را الگویی برای بشریت معرفی کرده است.

حضرت محمد(ص) در جامعه ای سرشار از خشونت، تبعیض و اختلاف، فرهنگ رحمت، برادری و کرامت انسانی را بنیان نهاد. این تحول، تنها به جامعه نخستین مسلمانان محدود نماند و اصولی ماندگار برای هدایت انسان در همه زمان ها به جای گذاشت.

خبرنگار ایکنا به گفتگو با حجت الاسلام والمسلمین سیدمحمد نقیب رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم به مناسبت میلاد پیامبر اکرم(ص) پرداخت که مشروح این گفتگو را در ادامه می خوانیم:

ایکنا - با توجه به آیه «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمینَ»، چرا تولد پیامبر را نقطه عطف تاریخ بشر می دانیم؟

موضوعی که در اینجا مطرح شد، ناظر به جایگاه والای پیامبر اکرم(ص) در پرتو آیه 107 سوره انبیا «وَما أَرْسَلْناکَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِینَ» است. این آیه، هدفی کلان و بنیادین را ترسیم می کند، اینکه تمامی پیامبران الهی، مبلّغ رحمت برای بشریت هستند؛ رحمتی که هم در این جهان و هم در جهان دیگر، با عمل به دستورات آنان، انسان را مشمول لطف و مهربانی خداوند می گرداند.

پیامبر اسلام(ص)، مظهر تمام وکمال رحمت الهی است. چنانکه در آیه 159 سوره آل عمران می فرماید: «فَبما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ؛ یعنی ای پیامبر، به برکت رحمت الهی که در وجود تو نهاده شده، با مردم نرم خو و مهربان هستی.» اگر خشن و سخت دل بودی، مردم از گرد تو پراکنده می شدند. این رحمت، همان چیزی است که پیامبر را به «رحمت للعالمین» تبدیل کرده است.

هدف اصلی تمام پیامبران، هدایت انسان هاست و هدایت جز از مسیر محبت و مهربانی ممکن نمی شود. از این رو، خداوند در آیه 4 سوره قلم پیامبر خویش را با اخلاقی عظیم می ستاید: «وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ» و نیز در آیه 128 سوره توبه می فرماید: «لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ»؛ پیامبری از جنس خود شما تا درد شما را بفهمد و به هدایت شما حریص باشد. این حرص و شفقت، ریشه در مهربانی دارد؛ چرا که کسی که دلسوز هدایت دیگران است، نخست باید سرشار از رحمت باشد.

با نگاه به تاریخ، درمی یابیم که تولد پیامبر(ص)، نقطه عطفی در تاریخ بشر است. امیرالمؤمنین(ع) در نهج البلاغه، دوره پیش از بعثت را دوره ای سرشار از خشونت، فقر، جنگ های قبیله ای و زنده به گور کردن دختران توصیف می کند. در چنین فضایی، خداوند پیامبری را می فرستد که خود رحمت است، نرم خو است، خلق عظیم دارد، رئوف و مهربان است و برای هدایت مردم لحظه ای درنگ نمی کند. این دقیقاً نقطه مقابل فرهنگ جاهلیت است.

قرآن کریم در آیه 157 سوره اعراف، پیامبر(ص) را کسی معرفی می کند که در تورات و انجیل نیز به آمدنش بشارت داده شده بود: «الَّذینَ یَتَّبعُونَ الرَّسُولَ النَّبیَّ الْأُمِّیَّ الَّذی یَجِدُونَهُ مَکْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِی التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِیلِ» او کسی است که امر به معروف و نهی از منکر می کند و این خود، جلوه ای دیگر از رحمت است، زیرا امر به معروف، در حقیقت دلسوزی برای هدایت جامعه است.

حضرت عیسی(ع) نیز به آمدن پیامبری به نام «احمد» بشارت داد. هرچند بحث تحریف کتاب های آسمانی در این گفتار نمی گنجد، اما اصل پیام همه پیامبران، هدایت بر پایه حمت و مهربانی بوده است.

مهم ترین تحولی که پیامبر اکرم(ص) در جامعه جاهلیت ایجاد کرد، دگرگونی فرهنگ خشونت به فرهنگ رحمت بود. قرآن در آیه 29 سوره فتح در وصف یاران پیامبر می فرماید: «أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ؛ آنان در برابر دشمنان سرسخت، اما در میان خود مهربانند.» پیامبر(ص)، برادری را جایگزین کینه ها کرد و جامعه را از بردگی و تبعیض طبقاتی نجات داد. با نفی هرگونه برتری نژادی و قبیله ای، فرمود: «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ»؛ برترین شما نزد خداوند، پرهیزگارترین شماست.

اگر پیامبر(ص) امروز نیز در میان ما بود، بی شک مهم ترین پیام او، برادری، برابری، مهربانی و پرهیز از ستمگری بود. همان پیامی که تا روز قیامت، می تواند نجات بخش جهان امروز باشد؛ جهانی که بیش از هر زمان دیگر به مواسات، مساوات و مهربانی نیازمند است.

ایکنا - مهم ترین تحولی که پیامبر اکرم(ص) در جامعه جاهلیت پدید آورد، چه بود؟

مهم ترین تحولی که پیامبر اکرم(ص) در جامعه جاهلیت پدید آورد، دگرگونی بنیادین آن فضاهای خشن، سخت و عاری از فرهنگ انسانی به مدینه مهربانی و برادری بود. قرآن کریم در آیه 29 سوره فتح، هم شخص پیامبر و هم یاران ایشان را چنین وصف می فرماید: «أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ؛ در برابر دشمنان و کافران، استوار و قاطع و در میان خود، مهربان و دلسوز.»

ایشان با تعلیم الهی، پیوند اخوّت و برادری را میان مردم استوار کرد؛ چنانکه خداوند می فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ مؤمنان برادران یکدیگرند»؛ هر برادری در قبال برادر خود مسئولیت هایی دارد که بر عهده همه مؤمنان است.

پیامبر بزرگوار اسلام(ص)، جامعه خشن و تاریک عصر جاهلیت را که در آن دختران زنده به گور می شدند، جنگ و دشمنی دائمی بود و زندگی در هیمنه زور و بردگی و استثمار اشراف بر زیردستان می گذشت، به سوی جامعه عدالت محور و کرامت بنیان رهنمون شد و اعلام کرد که هیچ کس بر دیگری برتری ذاتی ندارد؛ مگر به تقوا و پرهیزگاری: «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ.»

با تأمل در این تحول عظیم، به نظر می رسد اگر پیامبر(ص) امروز نیز در میان ما حضور داشت، برجسته ترین پیام و توصیه ایشان به جامعه بشری، همان اصول جاودان مساوات، برادری، برابری، مهربانی و پرهیز از ستم بر یکدیگر بود. این پیام نورانی، نه تنها در عصر نزول، بلکه تا روز قیامت، راهگشای بشر است و درمان دردهای دنیای امروز ما نیز در همین ارزش های نجات بخش نهفته است: مدارا، همدلی، مواسات و برابری همه مؤمنان در سایه شریعت الهی .

انتهای پیام