عرضه دلار در بانک ها 25 برابر تقاضا/ بازار با کمبود عرضه مواجه نیست

به گزارش مشرق ، بانک مرکزی از روز سه شنبه (سوم شهریورماه)، مرحله نخست عرضه اسکناس ارز به شبکه بانکی را با تخصیص 500 میلیون دلار آغاز کرد؛ اقدامی که با هدف پاسخگویی به نیازهای ارزی متقاضیان، تقویت عرضه در بازار رسمی و مدیریت نوسانات بازار ارز انجام شده است.

بر اساس داده های معاملات ارزی شبکه بانکی شامل شعب و صرافی های بانکی، از زمان آغاز عرضه تا روز پنجشنبه پنجم شهریورماه، در مجموع تنها حدود 20 میلیون دلار اسکناس ارز توسط متقاضیان خریداری شده است. به این ترتیب، در سه روز نخست، بخش کوچکی از ظرفیت 500 میلیون دلاری عرضه شده مورد استفاده قرار گرفته و حدود 480 میلیون دلار از این ظرفیت همچنان بلااستفاده باقی مانده است.

البته رقم 500 میلیون دلار را نباید به معنای فروش یک جای این میزان ارز در بازار دانست، بلکه این رقم ظرفیت مرحله نخست عرضه بانک مرکزی به شبکه بانکی است. بانک های متقاضی بر اساس نیاز خود سفارش ثبت می کنند و ارز تخصیص یافته نیز از طریق شعب منتخب و صرافی های بانکی در اختیار متقاضیان حقیقی و حقوقی قرار می گیرد. بانک مرکزی نیز اعلام کرده در صورت افزایش سفارش ها، امکان افزایش عرضه وجود خواهد داشت.

تقاضای روزانه اسکناس چقدر است؟

برای درک ابعاد این عرضه، مقایسه آن با اندازه بازار اسکناس ارز اهمیت دارد. اگرچه آمار رسمی و روزانه ای از کل بازار اسکناس منتشر نمی شود، اما داده های اعلام شده از سوی مسئولان می تواند تصویری تقریبی از اندازه این بازار ارائه کند.

پیش تر اعلام شده بود که بیش از 95 درصد معاملات ارزی از مسیر حواله انجام می شود و حدود پنج درصد معاملات به اسکناس اختصاص دارد. بر همین اساس، با توجه به میانگین 142 میلیون دلاری معاملات روزانه اعلام شده در مرکز مبادله ارز و طلای ایران، حجم متناظر اسکناس حدود 7.1 میلیون دلار در روز برآورد می شود.

از سوی دیگر، عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، اخیراً میانگین تأمین ارز روزانه از ابتدای سال را حدود 175 میلیون دلار اعلام کرده است. اگر همان سهم تقریبی پنج درصدی را مبنای یک محاسبه تحلیلی قرار دهیم، حجم اسکناس متناظر با این رقم نیز حدود 8.75 میلیون دلار در روز خواهد بود.

بنابراین، با اتکا به این دو مبنا می توان اندازه تقریبی گردش یا تقاضای روزانه اسکناس را حدود هفت تا 9 میلیون دلار در نظر گرفت؛ رقمی که در مقایسه با ظرفیت 500 میلیون دلاری مرحله نخست عرضه بانک مرکزی، ابعاد قابل توجه این سیاست را نشان می دهد.

به بیان دیگر، اگر تقاضای روزانه اسکناس را در محدوده 7 تا 9 میلیون دلار فرض کنیم، 500 میلیون دلار عرضه شده از نظر اسمی ظرفیتی معادل حدود 55 تا 70 روز از تقاضای معمول این بازار را پوشش می دهد. البته این محاسبه صرفاً یک برآورد تحلیلی است و به معنای آن نیست که کل این منابع طی چنین بازه ای به فروش خواهد رسید؛ چراکه میزان تقاضا متغیر است و در شرایط مختلف اقتصادی و ارزی می تواند افزایش یا کاهش یابد.

20 میلیون دلار خرید در برابر 500 میلیون دلار ظرفیت

با این حال، آنچه در روزهای نخست اجرای این سیاست اهمیت بیشتری دارد، فاصله میان میزان عرضه و تقاضای ثبت شده است. در شرایطی که بانک مرکزی امکان عرضه 500 میلیون دلار اسکناس را فراهم کرده، خرید حدود 20 میلیون دلار طی سه روز نخست نشان می دهد تقاضای بالفعل بازار فاصله قابل توجهی با ظرفیت عرضه دارد.

این موضوع از منظر بازار ارز اهمیت ویژه ای دارد؛ چراکه یکی از عوامل اصلی شکل گیری فشار قیمتی، عدم تعادل میان عرضه و تقاضاست. در شرایطی که عرضه رسمی اسکناس از تقاضای موجود بیشتر باشد، دست کم در بخش اسکناس، نشانه ای از کمبود عرضه وجود ندارد.

از سوی دیگر، اسکناس عرضه شده از طریق شبکه بانکی با نرخ توافقی در اختیار متقاضیان قرار می گیرد و نرخ فروش آن نیز متناسب با تحولات بازار تعدیل می شود. بنابراین، در صورتی که امکان دسترسی متقاضیان به ارز رسمی ادامه داشته باشد و عرضه متناسب با تقاضا حفظ شود، بازار اسکناس از منظر تأمین ارز با محدودیت جدی مواجه نخواهد بود.

ذخایر ارزی در خدمت مدیریت بازار

مهدی دارابی، دستیار رئیس کل بانک مرکزی در امور ارزی نیز پیش تر اعلام کرده بود که اصلاح سیاست های ارزی از دی ماه سال گذشته به تقویت ذخایر اسکناس و حواله بانک مرکزی منجر شده و عرضه ارز برای مدیریت بازار در روزهای آینده نیز ادامه خواهد داشت.

این اظهارات نشان می دهد عرضه 500 میلیون دلاری را نباید سقف منابع ارزی قابل استفاده بانک مرکزی برای مدیریت بازار دانست، بلکه این رقم مرحله نخست برنامه عرضه اسکناس از مسیر شبکه بانکی است و در صورت شکل گیری تقاضای بیشتر، امکان تداوم و افزایش عرضه نیز وجود دارد.

از این منظر، داده های معاملات روزهای نخست پیام مهمی برای بازار ارز دارد: در شرایط فعلی، ظرفیت عرضه اسکناس در شبکه رسمی بانکی به مراتب بالاتر از تقاضای موجود است. به همین دلیل، نمی توان افزایش قیمت ارز را صرفاً با استناد به کمبود عرضه اسکناس در شبکه رسمی توجیه کرد.

در واقع، اگر نیاز روزانه اسکناس در محدوده 7 تا 9 میلیون دلار برآورد شود و بانک مرکزی تنها در مرحله نخست ظرفیت عرضه 500 میلیون دلار را فراهم کرده باشد، از نظر کمی منابع ارزی برای پاسخگویی به تقاضای اسکناس وجود دارد. خرید تنها 20 میلیون دلار از این ظرفیت در سه روز نخست نیز این فاصله میان عرضه بالقوه و تقاضای بالفعل را تأیید می کند.

بر این اساس، تداوم عرضه ارز از مسیر رسمی و قیمت گذاری آن در شبکه بانکی می تواند نقش مهمی در مدیریت انتظارات بازار داشته باشد. به ویژه آنکه در صورت کاهش نرخ در بازار آزاد، نرخ فروش اسکناس در شبکه بانکی نیز می تواند متناسب با سازوکار نرخ توافقی تعدیل شود.

در مجموع، بررسی داده های عرضه و معاملات اسکناس ارز نشان می دهد در مقطع فعلی، مسئله اصلی بازار اسکناس، کمبود منابع ارزی نیست؛ بلکه میزان تقاضای واقعی و رفتار متقاضیان است. ظرفیت 500 میلیون دلاری ایجاد شده از سوی بانک مرکزی در برابر خرید حدود 20 میلیون دلار طی سه روز نخست، نشان می دهد حداقل در بخش اسکناس، عرضه از تقاضای فعلی پیشی گرفته است؛ بنابراین، از این ناحیه نمی توان انتظار داشت که کمبود عرضه به تنهایی محرک افزایش قیمت ارز باشد.