کتابخانه آستان قدس رضوی؛ تبلور میراث مکتوب شیعی

مهدی صادقی حصار، مدیر سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی، با اشاره به جایگاه رفیع کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی به دلیل انتساب به امام رضا(ع) و هم جواری با حرم مطهر رضوی، اظهار کرد: این کتابخانه از دیرباز محل رجوع علما، اندیشمندان و طلاب علوم دینی بوده است، حتی در اسناد تاریخی و روایات زندگی بزرگان، آمده است که رهبر شهید انقلاب نیز در دوران نوجوانی پیوسته به این کتابخانه رفت وآمد داشتند و تا سن 19 سالگی بیش از هزار جلد کتاب در این مکان مطالعه کردند. وی با اشاره به تغییرات نام این مرکز در طول تاریخ، افزود: این نهاد که امروز با نام «سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی» شناخته می شود، در گذشته با عناوینی همچون «قرآن خانه» (به دلیل وجود قرآن های منسوب به دست خط ائمه اطهار)، «کتابخانه مبارکه آستان مقدسه»، «کتابخانه مشهد الرضا(ع)» و «مرضیه رضوی» نامیده می شد. صادقی حصار درباره تاریخچه این کتابخانه گفت: براساس کتاب «شمس الشموس»، هسته اولیه این مرکز، حجره ای پشت صحن انقلاب بود که به قرآن خانه شهرت داشت و محل نگهداری قرآن های نفیس منسوب به ائمه اطهار بود، از دوره صفویه و با وقف نسخه های خطی توسط ارادتمندان، این مکان به کتابخانه تبدیل شد. این مرکز در سال 1343، در دوره پهلوی توسعه یافت و به صورت رسمی به کتابخانه تغییر نام داد. ساختمان کنونی کتابخانه نیز در سال 1374 و هم زمان با روز میلاد امام رضا(ع) با مساحتی حدود 30 هزار مترمربع افتتاح شد. مدیر کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با بیان اینکه این مجموعه در طول تاریخ فراز و نشیب های بسیاری را پشت سر گذاشته است، تصریح کرد: در حمله ازبک ها در قرن دهم و یازدهم هجری، کتاب های نفیسی به غارت رفت که در کتاب «تاریخ عالم آرای عباسی» به آن اشاره شده است، اما به دلیل جایگاه موقوفه و تقدس این مکان و با همت واقفان و اندیشمندان، این گنجینه به سرعت غنی سازی و احیا شده است. صادقی حصار با اشاره به آمارهای موجود از منابع کتابخانه رضوی بیان کرد: در حال حاضر حدود دو میلیون و 500 نسخه چاپی و 800 هزار عنوان کتاب در کتابخانه مرکزی موجود است و در مجموع کتابخانه های وابسته به آستان قدس رضوی در مشهد و سایر شهرستان ها، حدود چهار میلیون و 500 نسخه کتاب چاپی نگهداری می شود. وی درباره نسخه های نفیس و قدیمی موجود در این کتابخانه گفت: قدیمی ترین نسخه چاپی موجود به خط لاتین، انجیلی مربوط به سال 1473 میلادی است که در زمره کتاب های گهواره تمدن محسوب می شود، همچنین قدیمی ترین نسخه چاپی به زبان فارسی، رساله جهادیه متعلق به سال 1233 هجری قمری است که توسط میرزا عیسی قائم مقام برای صدور حکم جهاد علیه روسیه چاپ شده است. مدیر سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی افزود: علاوه بر این ها مجموعه های ارزشمند دیگری شامل کتاب های سربی مربوط به پیش از سال 1320 و مجموعه کتاب های درسی دارالفنون از زمان تأسیس در سال 1200 هجری شمسی تا دوره پهلوی دوم، در این مرکز نگهداری می شود. وی با تبیین فرایند اهدای کتاب گفت: زائران و علاقه مندان می توانند نذورات فرهنگی خود را به واحد نذر کتاب تحویل دهند که این آثار پس از تفکیک، بررسی و ثبت به بخش های مربوطه ارسال می شوند. در صورتی که کتابی در منابع کتابخانه موجود نباشد، به بخش صیانت کتاب منتقل می شود، زیرا سیاست کلان ما نگهداری حداقل یک نسخه از هر کتاب چاپ شده در جهان در این مرکز است. صادقی حصار به خدمات دیجیتال و تسهیلات ویژه برای توان یابان اشاره کرد و افزود: کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی بستر مناسبی برای افرادی است که امکان حضور فیزیکی ندارند، همچنین برای توان یابان یا افرادی که محدودیت زمانی دارند، واحد کتابخانه سیار فعال است که پس از عضویت سریع، کتاب ها را به آن ها می رساند. نکته قابل توجه این است که تنها گروه توان یابان مجاز هستند از مخزن چاپی اصلی کتابخانه مرکزی که معمولاً امانت داده نمی شود، کتاب دریافت کرده و بدون محدودیت زمانی از آن استفاده کنند. وی با اشاره به میزبانی از اعتکاف های علمی در مدرسه دارالعلم، بیان کرد: این کتابخانه با داشتن حدود یک هزار و 500 صندلی مطالعه همواره مأمن دانشجویان و پژوهشگران است و ماموریت اصلی آن ترویج معارف اهل بیت(ع) و سیره رضوی است، همچنین در دوران جنگ رمضان و به دلیل استقبال گسترده زائران شهرهای آسیب دیده از کتابخانه آستان قدس رضوی، تالارهای موقتی برای استفاده آن ها ایجاد شد. مدیر کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در پایان با تأکید بر اینکه مأموریت محوری این مجموعه، ترویج معارف اهل بیت(ع) و سیره رضوی است، گفت: کتابخانه آستان قدس رضوی علاوه بر کسب رتبه نخست کتابخانه های جهان اسلام، با دستیابی به رتبه هفتم اثربخشی در پایگاه داده های آموزشی آزاد آمریکا و قرارگیری در فهرست کتابخانه های دیدنی دنیا، جایگاهی ممتاز در تراز بین المللی دارد. انتهای پیام