شعرِ «ناب»، ترجمه پذیر نیست

مرتضی امیری اسفندقه در گفت وگوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری صداوسیما پیرامون چالش های ترجمه شعر اظهار داشت: «بسیاری از بزرگان ادب معاصر بر این نکته متفق القول اند که شعرِ ناب، به مثابه کلامی بی دروغ و بی نقاب، قابلیت ترجمه ندارد.»

این شاعر با تبیین دلایل فنیِ این امر، افزود: «شعر فارسی سرشار از آرایه هایی نظیر مراعات نظیر، جناس تام و ناقص است که در ساختار زبانیِ بسیاری از کشور های دیگر وجود ندارد. وقتی ساختارِ موسیقیاییِ یک شعر با تکیه بر مهندسی کلمات بنا شده باشد، انتقال آن به زبان مقصد، زیباییِ اصلی را از بین می برد.

امیری اسفندقه با وجود تأکید بر دشواری ترجمه، خاطرنشان کرد: «با این حال، نمی توان مسیر ترجمه را مسدود کرد. آشنایی ما با بزرگان ادبیات جهان نظیر تی. اس. الیوت یا ادبیات آزادی خواه جهان، از همین طریق ممکن شده است. شعرِ شکوهمند باید راه خود را به جهانِ دیگر باز کند و مترجم باید به چنان مهارتی دست یابد که شعر، گویی خود، مترجمِ خویش باشد.»

وی در بخش دیگری از سخنان خود به آسیب شناسی آثار ادبی با موضوع شخصیت های دینی، به ویژه پیامبر اکرم (ص) پرداخت و گفت: «شخصیت های بزرگ و آرمان های دینی نباید توسط افرادی که نگاهِ سوژه محور و ابزاری به این مقولات دارند، معرفی شوند. پیامبر اسلام (ص) یک سوژه ادبی برای پر کردن صفحات کتاب نیست، بلکه حقیقتی است که باید در جانِ کلام تلاوت شود.»

نویسنده مجموعه «سیاه مست سایه تاک» در پایان تأکید کرد: «ما نباید شخصیت های قدسی را در چارچوب محدود ذهن و افکار شخصی خود ترسیم کنیم؛ چرا که به تعبیر عرفانی، اولیا و انبیا، ترازوهایِ اندازه گیریِ ذهنِ بشری را می شکنند. دعوتِ من به نویسندگان این است که اگر از بزرگان می گویند، از خود آنان بگویند، نه از درکِ سطحی و شخصی خود. اگر نویسنده در مسیرِ حقیقتِ دینی فانی شود، راه برای همراهی و مدد آن بزرگواران در خلقِ اثری ماندگار هموار خواهد شد.»

مرتضی امیری اسفندقه، شاعر معاصر ایرانی است. او بابت سروده های خود، نامزد یا برنده جایزه هایی، چون کتاب سال، قلم زرین و کتاب فصل شده است. امیری اسفندقه درتهران زاده شد، و دوران کودکی خود را در شهر مشهد گذراند. او در این شهر، به انجمن های ادبی شاعرانی مانند مهدی اخوان ثالث و محمد قهرمان رفت وآمد داشت.

امیری اسفندقه نخستین کتاب شعر خود را در سال 1373، در انتشارات حوزه هنری با عنوان بازوان مولایی منتشر کرد. این اثر شامل مجموعه ای از مثنوی های شاعر با موضوعات «وطن»، «جنگ ایران و عراق» و «برادر شهید» ش است. دومین کتاب او، که باز هم یک مجموعه مثنوی بود، رستاخیز کلمات نام داشت که در سال 1377 در نشر گلچرخ منتشر شد. در سال 1387، انتشارات نیستان، گزیده اشعار امیری را در مجموعه «گزیده ادبیات معاصر» روانه بازار نشر کرد.

در سال 1378، کتاب این شرح شرحه شرحه را در نشر سفیر صبح منتشر کرد که عنوان فرعی آن تجلی و بررسی اجمالی رمضان در ادوار شعر پارسی بود. امیری اسفندقه در 1384، نخستین مجموعه قصاید خود را با عنوان چین کلاغ در نشر لوح زرین منتشر کرد که همراه با کتاب نوشداروی طرح ژنریک نوشته سید حسن حسینی و عصرانه در باغ رصدخانه اثر مفتون امینی در فهرست نهایی نامزد های جایزه کتاب سال قرار گرفت و در نهایت از این اثر تقدیر شد. این مجموعه شعر، همچنین توانست جایزه قلم زرین را برای این شاعر به ارمغان آورد.

امیری در سال 1392، مجموعه شعر نِماشُم را منتشر کرد که شامل 86 قطعه شعر نیمایی، 38 غزل، 3 قطعه و 40 رباعی بود. در همین سال مجموعه شعر دارم خجالت می کشم از این که انسانم، را منتشر کرد که شامل مجموعه شعر های نیمایی، قصاید و غزل های این شاعر، با نگاهی به حمله آمریکا به عراق است.

اسفندقه در سال 1396، دومین مجموعه قصاید خود را با عنوان سیاه مست سایه تاک منتشر کرد. او در سال 1395، به عنوان دبیر هنری ششمین جشنواره شعر انقلاب منصوب شد.