دانشمند همه چیزدان ایرانی + فیلم

به گزارش ایکنا از آذربایجان شرقی، ابوبکر محمدبن زکریابن یحیی رازی یا همان «زکریای رازی» خودمان در سال 244 خورشیدی برابر با 251 هجری قمری به دنیا آمد. زادبومش ری بود. «رازی» در واقع اسم منسوبی به شمار می رفت برای کسانی که اهل آن شهر مرکزی ایرانمان بودند. حدود 60 سال هم بیشتر عمر نکرد و علت مرگ وی زیاده روی در پژوهش بود. رازی تمام عمرش را در دنیای دانشجویی و علم اندوزی سر کرد. به کم خوابی معروف بود. خواب را از چشمانش می گرفت تا لحظه های بیشتری بیدار و مشغول باشد؛ چنان که درباره اش گفته اند: «از فرط علم دوستی چراغ خود را در چراغدانی بر روی دیوار می نهاد و کتاب خود را بر آن دیوار تکیه می داد و به خواندن می پرداخت تا اگر خواب او را دررباید کتاب از دستش بیفتد و او بیدار شود و به مطالعۀ خود ادامه دهد.»

این دلدادۀ خرد و دانش، در اواخر عمر گویی عاشق تر شده باشد، بیش از همیشه در قلمرو علم به گشت وگذار درآمد. در خواندن و نوشتن پُرکارتر از هر زمانی شده بود، آن هم با سماجتی که چشمان او را کم نور کرد. دو چشمش آب آورد و با همین مرض، تمام جان و تنش ضعیف شد. یکی از شاگردان وی خواست دیدۀ استاد را جراحی کند، اما رازی راضی نشد.  او که خود پزشک بود، پایان عمرش را نزدیک می دید و ترجیح می داد از درمان دست بکشد. حدسش درست بود. چندی بعد، در زمانی که احتمالاً هنوز بساط تحقیقش در گوشه ای پهن بود و چراغدانش درخشش داشت، یعنی در 304 خورشیدی مطابق با 313 هجری قمری، به خواب رفت؛ به خوابی که دیگر از آن برنخاست.

زکریای رازی در همین 60 سال عمرش، بیش از 180 رسالۀ علمی نگاشت. حتی در برخی منابع، این نابغه را صاحب بیش از 230 اثر تألیفی دانسته اند. به هرحال، 26 کتاب او شناسایی شده است. این نابودی رساله های علمی و دانشگاهی در طول تاریخ از ابعاد مختلفی جای بررسی و واکاوی دارد. یکی از آن علل که در اینجا و دربارۀ این دانشمند درخور اعتنا محسوب می شود، بی پروایی و سرکشی بی حدو مرز رازی است.

او در هیچ عرصه ای حاضر نبود چشم و گوش بسته تعالیم و آموزه های گذشتگان را بپذیرد. جست وجوگری و نترسی خودش را داشت. همواره خویش را انسانی می یافت که در تجربه و آزمایش و تعقل آزاد است. همین رهایی، کار دستش داد حسابی و چنان که همه می دانیم در زمرۀ ملحدان تاریخمان قرار گرفت.

دشمنان زکریای رازی هم زمان که آثارش را از میان می بردند، در رد و نکوهش او قلم فرسایی کردند. این نوشتن ها در باب الحاد رازی هدیۀ گران قدری بود که دشمنانش ناخواسته به او دادند! مخالفانش در موقع بدوبیراه گفتن به این دانشمند جمله هایی را از آثارش در کتاب های خود آورند که اگر همه را گرد آوریم، مجموعه ای از اندیشه ها و عقاید رازی می شود؛ همان داده های که از طریق کتاب های خودش به دستمان نرسیده است.

در میان مخالفان او شاید ناصرخسرو قبادیانی با «سفرنامۀ» معروفش برایمان نامی آشناتر باشد. مسئلۀ دیگری که اینجا ممکن است به ذهن آید، زنده ماندن زکریای رازی محسوب می شود، علی رغم شهرتش به الحاد! چرا رازی با وجود آوازه اش به ملحدبودن آسیبی ندید و آزادانه به فعالیت های علمی خود ادامه داد؟ در تاریخ کم نیستند ملحدانی که سرشان را زیر آب کردند.

به نظر می رسد، یکی از مهم ترین دلایل آن، حمایت معنوی شاهان و درباریان ایرانی از این دانشمندمان باشد؛ گویی وجه ملحد بودن رازی جنبه ای فرعی و بی خطر از شخصیت و زیست وی بود. اما در عوض می توانست خدمتی سترگ به دانش و علم کشورمان کند که هیچ شاهی در آن دوره از تاریخ حاضر به ازدست دادنش نبود.

به هرروی، زکریا در عرصه های گوناگونی تحقیق کرد و نوشت. این مرد از آن همه چیزدان های روزگارش به شمار می رفت. در ابتدای جوانی علومی چون موسیقی، ادبیات، نجوم، ریاضی و کیمیاگری آموخت. اما از سال های آخر جوانی، یعنی 30 سالگی به خواندن پزشکی هم شروع کرد و چنان در این حیطه تبحر یافت که بسیاری او را به خاطر فعالیت در همین رشته می شناسند.

«الحاوی» و «منصوری» دو اثر معروف رازی در طب است. در باب اهمیت آن ها همین بس که به امثال ابن سینا انگیزه و الگو داد. به عبارت دیگر، اگر کسی چون ابن سینا شهامت نوشتن «قانون»، رسالۀ بزرگ خود را در پزشکی یافت؛ به دلیل وجود پیشینه هایی چون «الحاوی» و «منصوری» بود.

این پزشک حاذق در سال های پایانی عمرش نابینا شد. درباره علت نابیناشدن او روایت های مختلفی وجود دارد، بیرونی علت آن را کار مداوم با مواد شیمیایی چون بخار جیوه می داند و اما در مورد سال درگذشت او نیز سال های متفاوتی آورده اند. مهم ترین سند تاریخی کتاب «فهرست کتب رازی» نوشته ابوریحان بیرونی است. در این کتاب درگذشت او در پنجم شعبان 313 هجری ثبت شده است. قفطی و ابن صاعد اندلسی و ابوالفرج ملطی در مختصر الدول و جرجی زیدان در کتاب تاریخ آداب اللغه العربیه وفات رازی را 320 هجری ذکر کرده اند. ابن ابی اصیبه از قول ابوالخیر حسن بن سوار بن بابا (که تقریباً هم زمان با رازی بوده است) وفات رازی را سال 290 و اندی یا 300 و کسری و به اعتبار دیگر 320 قمری آورده است.

var player = videojs('player_258911_4390310',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4390310',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4390310"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4390310"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })(); انتهای پیام