نقشه راه تحول موزه های ایران تا افق 1410

به گزارش  ایکنا به نقل از مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، سند ملی موزه های ایران با هدف ارتقای جایگاه موزه ها در حکمرانی فرهنگی کشور و رشد خودآگاهی و خودباوری فرهنگی، با ابلاغ مسعود پزشکیان، رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی، وارد مرحله اجرا شد؛ سندی که با ترسیم نقشه راه تحول موزه داری کشور تا افق 1410، بر مردمی سازی موزه ها، بهره گیری از فناوری های نوین، تقویت مشارکت بخش خصوصی، توسعه اقتصاد و دیپلماسی فرهنگی و بازنمایی میراث و تمدن ایرانی ـ اسلامی تأکید دارد. متن مصوبه «سند ملی موزه های ایران» به شرح زیر است:

پیش نویس مصوبه «سند ملی موزه های ایران» که در جلسه 926 مورخ 22/02/1405 شورای عالی انقلاب فرهنگی و براساس مصوبه جلسه 576 شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است؛ به شرح ذیل برای اجرا ابلاغ می­ شود:

مقدمه

در جهان امروز، مفهوم موزه دچار تحول بنیادین شده و از مکانی برای نمایش کالبدی اشیا به نهادی اجتماعی، علمی و ارتباطی ارتقا یافته است. این نهاد می تواند موتور محرکی برای تعالی فرهنگی، آگاهی اجتماعی، خلاقیت، یادگیری و دیپلماسی عمومی باشد. بنا بر تعریف روزآمد شورای بین المللی موزه ها، «موزه نهادی دائمی و غیرانتفاعی و در خدمت جامعه است که به پژوهش، گردآوری، نگهداری، تفسیر و نمایش میراث می پردازد، بر پایه اخلاق و تخصص اداره می شود و تجربه های گوناگونی از جمله تجربه آموزش و تأمل را برای بازدیدکنندگان خود فراهم می آورد».

در کشور ایران با پیشینه ای کهن از تمدن، موزه ها نقشی بی بدیل در بازنمایی هویت و تقویت خودباوری فرهنگی ایفاء می کنند و از ظرفیتی والا برای ایجاد وحدت و وفاق ملی و کمک به حل مسائل اجتماعی برخوردارند. این نهادهای فرهنگی با بازنمایی مفاهیم و ارزش های فرهنگی، هنری و اجتماعی، امکان درک عمیق تری از زندگی گذشته را برای به کارگیری در زندگی امروز و فردا فراهم و زمینه ای برای تعاملات فرهنگی ـ اجتماعی و ابزاری مؤثر در توسعه دیپلماسی فرهنگی و شکل گیری تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی پدید می آورند. اما واقعیت آن است که با وجود این پشتوانه سترگ، غفلت از نقش راهبردی موزه در حکمرانی فرهنگی، ضعف در نظام قانون گذاری و استانداردگذاری، نبود سازوکارهای پایدار تأمین مالی، کمبود نیروهای متخصص و عقب ماندگی از فناوری های نوین، از جمله چالش هایی هستند که موزه ها در ایران با آن مواجه اند.

براساس آخرین داده های رسمی، ایران دارای حدود 6 میلیون شیء فرهنگی ـ تاریخی ثبت شده در مخازن و موزه‏ها است و در حال حاضر870 موزه در کشور فعال است. از این میان، 261 موزه زیر نظر وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قرار دارد؛ 334 موزه توسط سایر دستگاه های دولتی اداره می شوند؛ 238 موزه خصوصی هستند و 37 موزه نیز به صورت مشارکتی مدیریت می شوند. این ظرفیت عظیم، اگرچه کم نظیر است، اما میزان بالفعل سازی آن متناسب با استانداردهای جهانی نیست. شایان ذکر است، تعداد موزه های فعال کشور پیش از انقلاب اسلامی 44 موزه بوده است که آمار فوق الذکر نشان دهنده رشد چشمگیر این حوزه است. بر طبق آخرین آمار ثبت شده بازدید، در سال 1403 تعداد 21,097,077 نفر از موزه های وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی(261 موزه) بازدید کرده اند که از این تعداد 20,880,226 بازدیدکننده داخلی و 216,851 نفر بازدیدکننده خارجی بوده است. یعنی سهم گردشگران خارجی از بازدیدهای موزه ای کمتر از یک درصد است. این شاخص به تنهایی نشان دهنده فاصله میان ظرفیت بالقوه موزه ها و جایگاه واقعی آن ها در عرصه گردشگری فرهنگی و دیپلماسی عمومی است.

سهم موزه ها از اقتصاد فرهنگ نیز کمتر از 0.2 درصد برآورد می شود، در حالی که در کشورهای پیشرو، این سهم بین 2 تا 5 درصد است. نسبت بازدید سالانه از موزه ها به جمعیت کشور، کمتر از یک بازدید به ازای هر شهروند است، در حالی که این شاخص در دیگر کشورها بیشتر است. از منظر شاخص های عدالت فرهنگی نیز توزیع موزه ها در کشور نامتوازن است و بیش از 60 درصد موزه ها در کمتر از 10 استان متمرکز شده اند. این ارقام، ضرورت بازنگری راهبردی و شکل دهی سندی جامع برای تحول موزه داری ایران را آشکار می کند. این سند راهبردی که در چارچوب مصوبه نقشه مهندسی فرهنگی کشور (ابلاغی 8 خرداد 1392) به ویژه اقدامات ملی 17 تا 19 از راهبرد کلان 2 تدوین شده می کوشد تصویری روشن از وضعیت موجود، روندهای جهانی، نیازهای واقعی و چشم انداز مطلوب موزه های ایران را ترسیم کند.

این سند، ضمن بهره گیری از تجارب موفق بین المللی، الگوهای شاخصی همچون کشور چین را مورد بررسی تطبیقی قرار داده است. این کشور، با 7,046 موزه فعال و 1.49 میلیارد بازدید سالانه، الگوی مبتنی بر سرمایه گذاری پیوسته، مشارکت مردمی، ترکیب نظام بودجه ای چندسطحی و سازوکار ارزیابی ملی را به کار بسته است. در این کشور، سالانه 43 هزار نمایشگاه و بیش از نیم میلیون برنامه آموزشی برگزار می شود. فرانسه، نظامی مبتنی بر استقلال مدیریتی، تنوع مالی، تمرکززدایی و پیوند عمیق موزه ها با نظام آموزشی ایجاد کرده، نظامی که موزه ها را به مراکز پژوهشی و آموزش عمومی تبدیل نموده است. امارات، با مدل آینده نگرانه خود، موزه را موتور محرک تنوع اقتصادی و قدرت نرم تعریف کرده است. بناهایی چون لوور ابوظبی و موزه آینده دبی، نمونه هایی موفق از به کارگیری معماری خلاق، محتواهای مجازی و برندینگ فرهنگی در مقیاس جهانی به شمار می روند. این نمونه ها نشان می دهد که موزه ها می توانند نقشی فراتر از نگهداری اشیاء داشته باشند و به پیشران توسعه فرهنگی و حتی اقتصادی بدل شوند.

در ایران نیز ظرفیت های فرهنگی و تمدنی عظیمی برای دستیابی به چنین جایگاهی وجود دارد. ایران یکی از غنی ترین مواریث باستان شناختی جهان را داراست. تعداد آثار ثبت شده، تنوع اقوام، رویدادهای تاریخی، ادبیات غنی، هنرهای سنتی و دستاوردهای علمی ایرانیان، فرصت عظیمی برای بازآفرینی گفتمان تمدنی در قالب موزه ها فراهم می آورد. از این منظر، موزه ها می توانند در تحقق اهداف سند مهندسی فرهنگی، سند تحول دولت مردمی، راهبردهای هویت سازی و تقویت سرمایه اجتماعی نقشی کلیدی ایفاء کنند. در چشم انداز این سند، ایران در افق 1410 کشوری خواهد بود که سهمی قابل توجه از گردشگری فرهنگی جهان را جذب می کند. هدف آن است که تعداد موزه های کشور به 1000 موزه برسد. در کنار این اهداف، ارتقاء درصد تحقق استانداردهای حفاظت، افزایش سهم موزه ها در تولید ناخالص داخلی فرهنگی، توسعه موزه های تخصصی و افزایش مشارکت مردمی و خصوصی در مدیریت موزه ها نیز مورد توجه است.

این سند راهبردی با بازنگری و تحلیل اسناد و قوانین موجود، پژوهش های میدانی، مطالعات تطبیقی و نشست­‏های تخصصی در قالب هیئت‏های اندیشه ورز با حضور اساتید و متخصصان موزه داری، مجموعه داران، موزه داران بخش خصوصی و جلسات بین ‎‎دستگاهی تدوین گردیده است و با نگاهی آینده نگرانه و با بهره گیری از تجارب موفق جهانی و اسناد بالادستی کشور، نقشه راهی جامع برای تحول موزه داری در ایران ترسیم می کند. دستیابی به چنین چشم اندازی نیازمند عزم ملی، هماهنگی میان نهادهای حاکمیتی، گسترش مشارکت مردمی و تقویت ظرفیت های مالی و مدیریتی است. در افق 1410، موزه های ایران می توانند کانون هایی پویا باشند که در آن گذشته و آینده در گفت وگویی مستمر و زاینده به هم می رسند و هر بازدیدکننده می تواند نقش خود را در شکل دهی به تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی بیابد.

متن کامل مصوبه «سند ملی موزه های ایران» را اینجا بخوانید.

انتهای پیام