خنجر واشنگتن در پشت قاهره؛ اتحاد جدید با اتیوپی

به گزارش مشرق ، چند روز پیش واشنگتن، میزبان دور جدیدی از گفت وگوهای نظامی سطح بالای یک هیأت از اتیوپی و مقامات وزارت دفاع آمریکا بود که هدف از آن، ارتقای روابط دفاعی و دیپلماتیک دو کشور به سطح مشارکت راهبردی جامع اعلام شد.

این نشستها که دو روز به طول انجامید، به اعلام وزارت خارجه اتیوپی بر گسترش چارچوبهای هماهنگی نظامی و تبادل تجربیات متمرکز بود تا ضمن تأمین منافع مشترک، امنیت ملی و حمایت از تلاشهای صلح و ثبات در منطقه شاخ آفریقا تضمین شود.

این امر، در ادامه توافقنامه های پیشینی روی داد که در ماه می گذشته میان دو کشور امضا شد و هدف از آن تقویت همکاری دوجانبه در زمینه های دفاع، امنیت، تجارت و سرمایه گذاری بود، همراه با تعهد به اجرای هرچه سریعتر مفاد همکاری جدید به منظور توسعه روابط راهبردی میان دو طرف.

به باور ناظران، اگرچه شراکت آمریکا و اتیوپی لزوماً به معنای تغییر موضع واشنگتن در اختلافات مصر و اتیوپی نیست، اما به هر حال متغیری جدید در محیط امنیتی مصر محسوب می شود. امری که قاهره را به بازتعریف راهبرد خود در سه پرونده به هم پیوسته «سد النهضه، دریای سرخ و رقابت در شاخ آفریقا» فرا می خواند.

بنا بر این گزارش، پیمان دفاعی جدید ایالات متحده آمریکا و اتیوپی، نگرانی هایی را در قاهره برانگیخته است. قاهره نگران است که نزدیکی امنیتی واشنگتن و آدیس آبابا، موضع اتیوپی را در پرونده سد النهضه تقویت کرده و وزن بیشتری در معادلات دریای سرخ و شاخ آفریقا به آن ببخشد.

توافق امنیتی، نه پیمان دفاع مشترک

فراس حسن، خبرنگار شبکه اسرائیلی i24NEWS در کرانه باختری می نویسد که این توافق در جریان گفت وگوهای دفاعی سطح بالایی در واشنگتن، در تاریخ 19 و 20 آگوست (28 و 29 مرداد)، با حضور یک هیأت از اتیوپی به ریاست مدیر روابط خارجی و همکاریهای نظامی وزارت دفاع اتیوپی، صورت گرفت.

به گفته وی، اطلاعات موجود نشان نمی دهد که این توافق در سطح یک پیمان دفاع مشترک باشد؛ بلکه بر گسترش همکاریهای نظامی و امنیتی، تبادل تجربیات و تقویت هماهنگی در مورد مسائل امنیت منطقه ای متمرکز است.

همچنین شامل حمایت از نهادهای نظامی و همکاری مشترک برای تقویت ثبات در شاخ آفریقا است آن هم در شرایطی که واشنگتن به دنبال گسترش حضورش در منطقه ای است که اهمیت راهبردی آن روزافزون است.

انگیزه واشنگتن از نزدیکی به آدیس آبابا

از زاویه دید واشنگتن، پرونده سد النهضه به تنهایی پشت این نزدیکی به آدیس آبابا نیست. اتیوپی با وجود نداشتن سواحل، موقعیتی محوری در شاخ آفریقا دارد و به بنادر و گذرگاه های راهبردی در دریای سرخ نزدیک است.

این امر در شرایطی رخ داده است که رقابت فزاینده ای میان ایالات متحده، چین و روسیه بر سر نفوذ در آفریقا در جریان است. امری که واشنگتن را به بازسازی حضورش در این قاره، به ویژه در مناطقی که با امنیت دریانوردی، تجارت و انرژی مرتبط است، سوق می دهد.

قاهره موضع واشنگتن را زیر نظر دارد

بر اساس این گزارش، مصر با دقت نزدیکی آمریکا و اتیوپی را رصد می کند، به ویژه که واشنگتن پیشتر آمادگی خود را برای میانجیگری در بحران سد النهضه اعلام کرده بود؛ در حالی که اختلاف میان قاهره و آدیس آبابا بر سر نحوه مدیریت و بهره برداری از سد، هنوز پابرجاست.

قاهره نگران است که حمایت فزاینده آمریکا از اتیوپی، موقعیت مذاکراتی این کشور را نه تنها در پرونده آب، بلکه در تلاشهایش برای دستیابی به بندر و تقویت حضور در منطقه دریای سرخ، بهبود بخشد.

اتیوپی سالهاست به دنبال دستیابی به یک بندر مستقل در دریای سرخ است (از طریق مذاکره با منطقه جدایی طلب موسوم به سومالی لند یا توافق با اریتره). این امر با مخالفت مصر همراه است، زیرا قاهره معتقد است هرگونه توسعه حضور اتیوپی در دریای سرخ، نفوذ این کشور را در منطقه افزایش داده و با اهداف مصر در بازتولید موازنهٔ قدرت در شاخ آفریقا تعارض دارد.

آمریکا با تقویت همکاری نظامی با اتیوپی، ممکن است به این کشور چراغ سبز دهد تا با پشتیبانی واشنگتن، بندر مورد نظر خود را تأمین کند؛ اقدامی که قاهره آن را تهدیدی مستقیم برای منافع استراتژیک خود می داند.

سه پیام اصلی توافق آمریکا و اتیوپی

نزدیکی جدید میان واشنگتن و آدیس آبابا دارای سه پیام اصلی است:

اول: واشنگتن به دنبال بازسازی روابطش با آدیس آبابا پس از سالها تنش، به ویژه بر سر جنگ تیگرای و انتقادات آمریکا از سوابق حقوق بشری اتیوپی است.

دوم: اتیوپی اکنون بخشی از محاسبات گسترده تر آمریکا شامل امنیت دریای سرخ، مقابله با نفوذ چین و روسیه و مبارزه با گروه های مسلح در شاخ آفریقا شده است؛ یعنی پرونده سد النهضه دیگر تنها مسئله محوری در روابط دو کشور نیست.

سوم: احتمال دارد واشنگتن ترجیح دهد، به منظور حفظ روابط خود با طرفهای مختلف، اختلافات منطقه ای را مدیریت کند تا راه حلهای قطعی تحمیل کند. این امر به معنای ادامه میانجیگری آمریکا در بحران سد بدون آمادگی آشکار برای فشار بر آدیس آبابا به منظور پذیرش راه حلی مشخص است.

دلیل نگرانی قاهره

برخی منتقدان در مصر بر این باورند که تقویت مشارکت امنیتی آمریکا و اتیوپی ممکن است به آدیس آبابا دستاوردهای سیاسی و نظامی بدهد و جایگاه آن را به عنوان شریک راهبردی واشنگتن تقویت کند؛ همچنین احتمال دارد از بازسازی توان نظامی این کشور پس از جنگ تیگرای حمایت کند.

این امر می تواند بر موضع اتیوپی در مذاکرات سد النهضه و تحرکات آن در دریای سرخ، به ویژه با گسترش مشارکت های منطقه ای و بینالمللی اش تأثیر بگذارد. این در حالی است که فضای مانور اتیوپی به دلیل چالشهای داخلی، اقتصادی و امنیتی، همچنین تنشها با اریتره و پیچیدگی های روابط با سودان و مصر، محدود باقی مانده است.

به نوشته i24NEWS، تاکنون هیچ نشانه مستقیمی مبنی بر اینکه این توافق به تغییر در موضع آمریکا درباره سد النهضه یا تلاشهای اتیوپی برای دستیابی به بندر منجر شده باشد، وجود ندارد.

اما برای قاهره، اهمیت این تحول در دلالت گسترده تر آن است: اتیوپی با قدرت به محاسبات راهبردی آمریکا بازمی گردد، در حالی که منطقه شاخ آفریقا و دریای سرخ به عرصه ای برای رقابت بین المللی فزاینده تبدیل می شود.

بنابراین، مصر به این توافق، صرفاً به عنوان همکاری نظامی دوجانبه نمی نگرد، بلکه آن را بخشی از بازآرایی گسترده تر موازنه قدرت در منطقه ای می داند که مستقیماً با امنیت آبی و راهبردی آن در ارتباط است.

راهکارهای قاهره

حسام عیسی معاون پیشین وزیر خارجه مصر معتقد است که پیمان دفاعی آمریکا و اتیوپی اگرچه نشان دهنده تلاش آدیس آبابا برای گسترش نفوذ منطقه ای از طریق همکاری با قدرتهای بزرگ است، اما به معنای پذیرش کامل دیدگاه های اتیوپی از سوی واشنگتن در پرونده های اختلافی با مصر بویژه پرونده سد النهضه نیست، زیرا مسئله آب با همکاری نظامی تفاوت بنیادین دارد و آمریکا در مواجهه با بحران سد، ناچار به رعایت قواعد حقوق بین الملل و منافع چندین کشور خواهد بود.

وی در عین حال می گوید که نگرانی اصلی قاهره نه خود توافق، بلکه پیامدهای احتمالی آینده آن است؛ به ویژه اگر همکاری نظامی به حوزه هایی گسترش یابد که به اتیوپی ابزارهای جدیدی برای تحرک در دریای سرخ بدهد.

او بر لزوم نظارت مصر بر اقدامات عملی ناشی از توافق تأکید کرده و معتقد است قاهره نباید امنیت منطقه ای خود را تنها به یک قدرت خارجی وابسته کند، بلکه باید با تکیه بر شبکه ای گسترده از روابط دیپلماتیک، از منافع خود در منطقه حساس دریای سرخ و شاخ آفریقا محافظت کند.

محمد حجازی معاون پیشین وزیر خارجه مصر نیز معتقد است که پیمان دفاعی آمریکا و اتیوپی باید در چارچوب تحولات گسترده تر شاخ آفریقا و تلاش واشنگتن برای حفظ نفوذ در منطقه ای با اهمیت راهبردی امنیت، انرژی و دریانوردی تحلیل شود.

وی در گفت وگو با العربی الجدید تصریح کرد که این همکاری نظامی لزوماً به معنای تغییر معادلات منطقه به نفع اتیوپی نیست، زیرا ارزش هر توافق دفاعی به تعهدات و توانمندیهای عملی آن وابسته است، نه صرفاً به ادبیات سیاسی که در بیانیه ها دیده می شود.

حجازی در عین حال، ضمن هشدار درباره استفاده آمریکا از روابط امنیتی برای پوشش اقدامات یکجانبه، از لزوم پرهیز از قربانی کردن ثبات منطقه به نفع روابط با یک طرف خاص سخن گفت و تاکید کرد که مصر از ابزارهای تحرک سیاسی، دیپلماتیک و روابط بین المللی کافی برای مقابله با هر تحول جدید برخوردار است.

سومالی در قلب معادله

سومالی به دلیل موقعیت حیاتی در خلیج عدن و ورودی دریای سرخ، به عرصه ای برای بازآرایی توازن قوا تبدیل شده است. در حالی که اتیوپی از طریق پرونده «سومالی لند» بر این منطقه اثر می گذارد، مصر با تقویت همکاری های نظامی و حمایت از وحدت ارضی موگادیشو، در تلاش است تا حضور مستقیم خود را در این منطقه راهبردی تضمین کند. هدف قاهره فراتر از رقابت با اتیوپی است؛ مصر با تمرکز بر مبارزه با تروریسم و حمایت از مأموریت «آوصوم» (اتحادیه آفریقا)، به دنبال پر کردن خلأ امنیتی ناشی از تهدیدات «الشباب» و تثبیت نقش خود در امنیت ناوبری بین المللی و کانال سوئز است.

تأکید بدر عبدالعاطی وزیر خارجه مصر در تماس اخیر با همتایش در سومالی، بر مخالفت با «هر اقدام یک جانبه ای» که وحدت اراضی سومالی را خدشه دار کند، در همین راستا صورت گرفت. آن هم در زمانی که موضوع وحدت سومالی با مناقشه ای گسترده تر بر سر بنادر، گذرگاه های دریایی و نفوذ نظامی در منطقه گره خورده است.

به باور ناظران، این پیامهای مصر حاکی از سه هدف به هم پیوسته است: حفظ وحدت دولت سومالی، جلوگیری از خلأ امنیتی که به جنبش الشباب یا قدرت های منطقه ای اجازه پر کردن فضا را بدهد و تضمین حضور مصر در ترتیبات امنیتی منطقه ای که مستقیماً با امنیت دریای سرخ و کانال سوئز مرتبط است.

در مقابل، مشارکت دفاعی آمریکا و اتیوپی بُعد تازه ای به این معادله افزوده و ممکن است قاهره را به حضور گسترده تر در سومالی و شاخ آفریقا در راستای امنیت ملی مصر سوق دهد.