استقبال از کتاب وزیر امور خارجه سابق سوریه

به گزارش مشرق، کتاب «روایت گمشده» خاطرات خودنوشت فاروق الشرع با ترجمه حسین جابری انصاری در انتشارات ایران از کتاب هایی بود که به گفته مدیر این انتشارات، مورد توجه مخاطبان نمایشگاه کتاب تهران قرار گرفت و از پرفروش ها شد. این کتاب از جمله منابع مهم در زمینه روایت تاریخ سیاسی خاورمیانه است. فاروق الشرع، وزیر امور خارجه سابق سوریه، در این کتاب به بیان خاطرات خود از دوران کودکی تا زمان حیات حافظ اسد می پردازد. وزیر امور خارجه سابق سوریه در خاطرات خود رویدادهایی درباره سوریه، لبنان، عراق و فلسطین، همچنین فرایند مذاکرات صلح خاورمیانه را مرور می کند. مهمترین بخش این کتاب، روایت الشرع درباره مذاکرات سوریه و اسرائیل از کنفرانس مادرید تا زمان فوت حافظ اسد در سال 2000 میلادی است. از جمله مسائل دیگری که او در این کتاب به آنها پرداخته، روابط سوریه با عراق و صدام حسین، روابط با یاسر عرفات و مداخله سوریه در لبنان است که در جای خود قابل تأمل است.

فاروق الشرع (زاده 10 دسامبر 1938 در دمشق) دیپلمات و سیاستمدار سوری است. او از مسئولین بلندمرتبه دولت سوریه و حزب بعث این کشور به شمار می رود. الشرع، از سال 1984 تا 2006 وزیر امور خارجه و از 2006 تا 2012 معاون اول رئیس جمهور این کشور بود. او در سال 1938 در دمشق در خانواده ای سنی از اهالی استان درعا متولد شد و لیسانس زبان انگلیسی را از دانشگاه دمشق و مدرک حقوق بین الملل از دانشگاه لندن دریافت کرد. او را از فعال ترین سیاستمداران سوریه در زمان فعالیتش در حوزه روابط خارجی می دانند که توانسته بود روابط خوبی با کشورهای همسایه سوریه، در زمان حضورش در وزارت امور خارجه سوریه، پدیدار سازد.

در جریان اعتراضات سال 2012 سوریه اخباری در مورد جدایی فاروق الشرع از دولت سوریه و فرار او از این کشور منتشر شد. اما درنهایت، پس از مدتی غیبت بحث برانگیز، در محافل عمومی ظاهر شد. در اکتبر 2012 احمد داووداغلو وزیر امورخارجه ترکیه از هواداران مخالفان حکومت بشار اسد، اعلام کرد از تشکیل دولت انتقالی در این کشور به ریاست فاروق الشرع حمایت می کند و مدعی شد که فاروق الشرع تلاش کرده تا از این کشور فرار کند، اما موفق نشد.

بعد از انتخابات ریاست جمهوری سوریه (2014) که به پیروزی قاطع بشار اسد برای سومین دوره پیاپی منتج شد، غیبت نام الشرع در بین اسامی وزرای پیشنهادی برای دولت جدید، از خبرسازترین رویدادها بود. او در مراسم تحلیف بشار اسد در مجلس سوریه نیز غایب بود. سیاستمداران، اختلاف نظرهای پیش آمده بین او و اسد، از زمان شروع گفتگوهای صلح بین دولت و مخالفان سوریه در سال 2011 را منشأ جدایی تدریجی وی با اسد می دانند.

کتاب خاطرات خودنوشت فاروق الشرع با عنوان «الروایة المفقودة» در زبان فارسی با نام «روایت گمشده» برگردان فارسی حسین جابری انصاری، دیپلمات در ایران منتشر شد. این خاطرات دربرگیرنده سه دهه مسئولیت الشرع در سوریه است. مترجم کتاب در سه دهه گذشته همواره تحولات جهان عرب و سوریه را از نزدیک دنبال کرده، چهار سال از بهترین ایام کاری خود را نیز از سال 1377 تا 1381، به عنوان دیپلمات در سفارت جمهوری اسلامی ایران در دمشق گذرانده و در سال های اخیر به علت مسئولیت خود در عرصه سیاست خارجی، در ارتباط مستقیم با سوریه و مسایل این کشور بوده است.

31 شهریور 1359، روزی که جنگ عراق علیه ایران آغاز شد، یکی از اولین مسئولان جهان عرب که درباره آن موضع گرفت، فاروق الشرع بود؛ سفیر سابق سوریه در ایتالیا که به تازگی وزیر مشاور در امور خارجی در دولت حافظ اسد شده بود. او که در آن روز برای حضور در نشست کمیته قدس به ریاست ملک حسن دوم در مغرب بود، بدون اینکه منتظر دریافت دستورالعمل از دمشق بماند، با جنگ مخالفت کرد و گفت این اقدام تنها در خدمت اسرائیل خواهد بود؛ به ویژه آنکه از نظر او «این جنگ بر ضد انقلابی انجام می شد که پس از پیروزی، سفارت اسرائیل را در تهران بست و تعهد خود را نسبت به پشتیبانی از قدس و قضیه فلسطین اعلام کرد.» اظهارات او نخستین واکنش یک مسئول سوری در این باره بود و وقتی به دمشق بازگشت، اسد با خشنودی از این موضع گیری، از او خواست متن آن را برای عبدالحلیم خدام، وزیر خارجه تلگراف کند که همان روز دیدار کاری را از پاریس آغاز کرده بود.

ارزیابی اسد در آن هنگام این بود که منطقه در حال تغییرات ژئوپولتیک خطرناکی است و این جنگ، عراق را در نهایت از اینکه عمق راهبردی رویارویی با اسرائیل باشد، خارج می کند. از نظر اسد، این جنگ موجب ایجاد خلل در موازنه نظامی و سیاسی راهبردی با اسرائیل می شد، عرب ها را تقسیم می کرد، همبستگی عربی را تضعیف و پس از دهه ها نبرد سخت در منطقه برای کسب استقلال سیاسی، نیروهای بیگانه را به منطقه بازمی گرداند. این جنگ هیچ نکته مثبتی نداشت و دفاع از دروازه شرقی، فریب بزرگی با هدف کنار گذاشتن دفاع از دروازه حقیقی یعنی رویارویی با اسرائیل بود.

فاروق الشرع در خاطراتش نوشته که در گرفتن جنگ ایران و عراق، روحیه حافظ اسد و حال مزاجی او را به کلی دگرگون کرد: «به نحوی که می توانم بگویم پس از جنگ به حالت قبل از آن بازنگشت. اسد عصبی مزاج شد و برداشت قطعی اش این بود که ایالات متحده در پشت پرده گرفتار کردن صدام در ماجراجویی جنگ علیه ایران است. از همین رو بر این باور بود که این جنگ، گذرا نخواهد بود و کسانی هستند که مانع توقف آن خواهند شد تا هم عراق و هم ایران فرسوده شوند.

صدام حسین، امید داشت نظام جدید ایران را ظرف چند روز یا حداکثر چند هفته سرنگون کند. خالد فاهوم، رئیس مجلس ملی فلسطین به من گفت هنگام حضور در کنفرانسی پارلمانی در برلین، سعدون حمادی رئیس هیات عراق به او گفته است: چرا تلگراف همبستگی با عراق علیه ایران نفرستادید؟ فاهوم پاسخ می دهد، پس از بازگشت به دمشق خواهیم فرستاد. حمادی به او می گوید: شاید جنگ پیش از بازگشت شما تمام شده باشد.»