قفل بر شفا بخشی آنلاین!

«دارو با یک کلیک به دست مصرف کننده برسد»؛ پلتفرم های دارورسانی دیجیتال سه سال است همین وعده را به هزاران بیمار مزمن، سالمند و ناتوان داده اند.

حالا سازمان غذا و دارو با استناد به نامه ای غیرالزام آور، صدور هرگونه مجوز جدید را متوقف کرده و حتی مجوزهای صادرشده را در هوا معلق گذاشته است. کمیسیون سلامت دیجیتال نظام صنفی رایانه ای می گوید این تصمیم نه فقط خلاف قانون اصل 44 و مصوبه هیأت مقررات زدایی، بلکه بازی با جان و اعتماد عمومی است.

در حالی که دارورسانی آنلاین در اروپا و آمریکا زیر چتر نظارت اجرا می شود، ما درگیر جدال اداری بی پایانی شده ایم که حاصلش صف های طولانی داروخانه و بازار زیرزمینی تلگرامی است.

پلتفرم ها چگونه به جای «ناصرخسرو مجازی» نشستند؟

پلتفرم های دارو رسانی با اتصال داروخانه های مجاز به سامانه نسخه الکترونیک، نسخه بیمار را به صورت برخط تأیید می کنند، موجودی را می سنجند و دارو را با پیک همرا با یخ تحویل می دهند. تمام تراکنش شفاف است؛ قیمت رسمی، رسید الکترونیکی و فاکتور. این ساختار، برخلاف کانال های ناشناس پیام رسان، قابل ردیابی مالیاتی و دارویی است و در مصوبه 77 هیأت مقررات زدایی «مجاز با اخذ پروانه از اتحادیه کسب وکارهای مجازی» شناخته شده است.

اما وزارت بهداشت تاکنون ضابطه اجرایی را ابلاغ نکرده و حالا با توقف مجوزها روی آرای بالادستی خط بطلان کشیده است. و نتیجه همان مسیری شده که در گزارش ایسنا «ناصرخسروی مجازی» توصیف شد: رشد فروش قاچاق داروی ترک اعتیاد و تزریقی در پیام رسان ها.

مجوز یا مانع؟ تفسیر قانون به سود چه کسی است

معضل اصلی «مرجعیت» است. اتحادیه کسب وکارهای مجازی می گوید طبق هیأت مقررات زدایی، پروانه فعالیت را باید ما بدهیم. سازمان غذا و دارو می گوید بدون آئین نامه داخلی نمی گذارد. مجلس هم در تفسیر اخیر خود تأکید کرده مرجع اصلی فروش دارو همچنان وزارت بهداشت است، اما اجازه نداده «فروش آنلاین» را کاملاً ممنوع اعلام کنند.

تجربه جهانی، نظارت سختگیرانه، نه انسداد کور

در ایالات متحده، پلتفرم GoodRx زیر ذره بین FTC و HIPAA فعالیت می کند و در صورت اشتباه افشای داده میلیون ها دلار جریمه می شود؛ اما اصل فعالیت متوقف نشده است. اتحادیه اروپا نیز با آیین نامه فروش داروی آنلاین (FMD) مسیر قانونی را باز گذاشته و فقط اصالت دارو و حریم بیمار را حفاظت می کند.

سازمان بهداشت جهانی هم در فهرست داروهای ضروری خود توصیه کرده دسترسی دیجیتالی می تواند عدالت دارویی را بهبود دهد، به شرط اینکه رگولاتور ناظر باشد نه مانع.

بیماران چه می گویند؟

طبق داده انجمن فین تک، 42 درصد تراکنش های پلتفرم های دارورسانی متعلق به استان های فاقد داروخانه شبانه روزی است؛ یعنی توقف سرویس به معنای بازگشت بیماران روستایی به سفر چندساعته برای یک نسخه ساده است. بیماران سرطانی که تحت شیمی درمانی خانگی اند، از «قطع درمان» در صورت توقف توزیع درب منزل گفته اند.

در سوی دیگر، اتحادیه داروسازان خصوصی می گوید «فروش اینترنتی یعنی مسکن بدون نسخه»؛ ادعایی که پلتفرم ها با ابزار نسخه خوان الکترونیکش رد می کنند، هیچ فروش OTC بدون بارگذاری نسخه ممکن نیست و همه سفارش ها در سامانه تی تِک رهگیری می شود.

اقتصاد دیجیتال یا اقتصاد رانتی؟

درحالی که دولت شعار «اقتصاد هوشمند» می دهد، توقف مجوزها سیگنال نااطمینانی به سرمایه گذاران است. طبق برآورد سازمان نظام صنفی، بازار بالقوه دارورسانی دیجیتال تا سال 1406 می تواند به سه هزار میلیارد تومان برسد و بیش از شش هزار شغل ایجاد کند.

راه حل شفافیت است، نه انسداد

1. تدوین فوری دستورالعمل مشترک با حضور اتحادیه کسب وکارهای مجازی، سازمان غذا و دارو و نمایندگان پلتفرم ها.
2. راه اندازی سندباکس تنظیم گری، همان که در نظام نامه رمزارز برای بانک مرکزی تجویز شده—تا مدل های مختلف توزیع دارو زیر نظارت تست شوند.
3. اعمال ابزارهای رصد لحظه ای نسخه و لجستیک شبیه سامانه تیتک، به جای صدور فرمان توقف.
4. تعیین سقف جریمه و الزام بیمه برای پوشش خطای احتمالی پلتفرم ها، مشابه استانداردهای FTC آمریکا.

آیا فرصت از دست خواهد رفت؟

ایران می تواند با الگوگیری از کشورهایی که فروش آنلاین دارو را به جای ممنوعیت، سختگیرانه مدیریت کردند، از فواید اقتصاد دیجیتال بهره ببرد؛ کاهش قاچاق، افزایش دسترسی و ایجاد شفافیت مالیاتی. اما ادامه بلاتکلیفی مقرراتی، همان طور که تجربه قطع یک ماهه مجوز فروش یک پلتفرم در پاییز گذشته نشان داد، به معنای هجوم دوباره بیماران به «ناصرخسرو مجازی» و سودآوری بازار سیاه خواهد بود.

اگر قرار است جان و جیب مردم در امان بماند، رگولاتور باید «چشم» باشد نه «قفل». پلتفرم های ایرانی فناوری، ابزار حل مسئله اند؛ به جای توقف، بهتر است صحت سنجی، جریمه و پایش دائم بر آن ها حاکم شود.

تگ ها اقتصاد دیجیتال پلتفرم های دارو رسانی دارو رسانی آنلاین ناصرخسرو مجازی