معارف نبوی باید به نظریه های کاربردی تبدیل شود

به گزارش خبرنگار مهر، منصور حاجی عصر سه شنبه در جمع خبرنگاران اظهار کرد: مجموعه پژوهشی معارف محمدی به عنوان هدیه ای از سوی شیعیان امیرالمؤمنین(ع) به ساحت پیامبر اعظم(ص) و جامعه مسلمانان و بشریت ارائه می شود و تلاش شده است در این مجموعه، مسیرهای تازه ای برای مطالعه علمی شخصیت، سیره و معارف رسول اکرم(ص) گشوده شود.

وی افزود: با وجود عظمت و جایگاه بی بدیل پیامبر اسلام(ص)، بررسی وضعیت مطالعات علمی نشان می دهد که شخصیت ایشان در حوزه پژوهش های رسمی آن گونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته و نوعی مهجوریت جدی در عرصه پیامبرشناسی وجود دارد.

حاجی با اشاره به بازتاب نام پیامبر اسلام(ص) در قرآن کریم ادامه داد: نام مبارک محمد(ص) چهار بار در آیات قرآن آمده است و یک بار نیز از ایشان با عنوان احمد یاد شده و همچنین یکی از سوره های قرآن کریم به نام آن حضرت اختصاص یافته است.

این پژوهشگر افزود: با این حال، هنگامی که حجم و گستره پژوهش های رسمی و دانشگاهی درباره پیامبر اسلام(ص) را با ظرفیت شخصیت و جایگاه ایشان مقایسه می کنیم، فاصله قابل توجهی مشاهده می شود و همین مسئله ضرورت توجه جدی تر مراکز علمی به پیامبرپژوهی را نشان می دهد.

پیامبرپژوهی همچنان با خلأ علمی روبه روست

حاجی با مقایسه وضعیت مطالعات درباره پیامبر اسلام(ص) با برخی اندیشمندان بزرگ اظهار کرد: درباره شخصیت هایی مانند فارابی، ابن عربی و ملاصدرا آثار و پایان نامه های علمی فراوانی تولید شده است، اما حجم مطالعات دانشگاهی درباره شخص پیامبر اسلام(ص) با گستردگی شخصیت، زندگی و معارف ایشان تناسب ندارد.

وی ادامه داد: ورود حوزه های علمیه به عرصه تولید پایان نامه موجب افزایش شمار آثار مرتبط با پیامبر اکرم(ص) شده است، اما همچنان با توجه به ابعاد گسترده زندگی، سیره، شخصیت و معارف آن حضرت، این میزان پژوهش کافی نیست.

این نویسنده مجموعه پژوهشی معارف محمدی با اشاره به ظرفیت قرآن کریم برای مطالعات پیامبرشناسی گفت: حدود هزار و 500 آیه از قرآن کریم به نوعی با پیامبر اعظم(ص) ارتباط دارد و این آیات موضوعات متنوعی را شامل می شود.

حاجی افزود: بخشی از این آیات به بیان اوصاف پیامبر اسلام(ص) اختصاص دارد و در بخش دیگری از آیات، خطاب مستقیم با آن حضرت صورت گرفته است و گروهی از آیات نیز دشمنان پیامبر(ص) یا حقوق ایشان بر امت اسلامی را مورد توجه قرار می دهد.

وی تصریح کرد: با وجود چنین ظرفیت گسترده ای در قرآن کریم، هنوز در میان تفاسیر فریقین کمتر شاهد رویکردی مستقل، جامع و منسجم برای مطالعه شخصیت پیامبر اسلام(ص) هستیم و این مسئله ضرورت تقویت نگاه های پژوهشی تخصصی در این حوزه را آشکار می کند.

مسیر پژوهش را از موضوع شناسی آغاز کردیم

حاجی با تشریح روند شکل گیری این پروژه پژوهشی اظهار کرد: حدود 10 سال پیش تصمیم گرفته شد با همراهی جمعی از دوستان و با توسل به اهل بیت(ع)، موضوع شناسی گسترده ای درباره عناوین و موضوعاتی که تاکنون در قالب پایان نامه درباره پیامبر اسلام(ص) مورد توجه قرار نگرفته است، آغاز شود.

وی ادامه داد: سه تا چهار سال نخست این فرایند به بررسی عناوین پایان نامه ها و مطالعه منابع داخلی و خارجی در حوزه های مختلف اختصاص یافت و پس از این مرحله، از حدود پنج سال پیش تدوین و نگارش عناوین پژوهشی آغاز شد.

این پژوهشگر افزود: در جریان تدوین موضوعات تلاش شد دیدگاه ها و پیشنهادهای مختلف مسئولان و دست اندرکاران نیز مورد توجه قرار گیرد تا عناوین تهیه شده بتواند حوزه های متنوع تری از مطالعات مرتبط با پیامبر اسلام(ص) را پوشش دهد.

حاجی گفت: برای نمونه، موضوع تأثیر احادیث پیامبر اسلام(ص) بر شکل گیری تمدن های اسلامی و همچنین جایگاه معارف محمدی در اندیشه های ابن عربی و ملاصدرا از جمله موضوعاتی است که می تواند زمینه مطالعات عمیق و تخصصی را فراهم کند.

وی تأکید کرد: هدف اصلی این پروژه، شناسایی مسیرها و رویکردهای علمی برای مطالعه پیامبر خدا(ص) و فراهم کردن زمینه ای بود تا احادیث و معارف رسول الله(ص) تنها در سطح نقل و گزارش باقی نماند و امکان استخراج نظریه های کارکردی و عملی از این میراث فراهم شود.

معارف نبوی باید به نظریه های کاربردی تبدیل شود

حاجی با اشاره به دستاورد این فرایند پژوهشی اظهار کرد: به فضل الهی و با حمایت مجموعه های پژوهشی حوزه، اکنون حدود 60 هزار عنوان پژوهشی در 28 رشته علمی آماده شده است که در تدوین آن ها تلاش شده از تکرار موضوعات جلوگیری شود.

وی افزود: این عناوین تقریباً تمامی رشته های علوم اسلامی و انسانی را دربرمی گیرد و از این جهت می تواند ظرفیت گسترده ای برای ورود پژوهشگران رشته های مختلف به مطالعات پیامبر اسلام(ص) ایجاد کند.

این پژوهشگر ادامه داد: تعداد عناوین آماده شده در حال حاضر به حدود 65 هزار عنوان رسیده است و نزدیک به پنج هزار عنوان جدید نیز در این مجموعه وجود دارد که از نظر تخصصی بودن و نگاه کاربردی، ظرفیت های ویژه ای برای پژوهش دارند.

حاجی خاطرنشان کرد: از جمله موضوعاتی که در میان عناوین تخصصی می توان به آن ها پرداخت، انسان شناسی سکولاریسم و بررسی تعارضات آن با اخلاق شناسی و انسان شناسی ارائه شده از سوی پیامبر اسلام(ص) است که می تواند زمینه یک مطالعه تخصصی و کاربردی را فراهم کند.

وی گفت: هدف از این دسته بندی آن است که پژوهشگر در هر رشته علمی بتواند از میان موضوعات موجود، مسئله ای متناسب با تخصص خود انتخاب کند و مطالعه ای روشمند درباره ابعاد مختلف شخصیت، سیره و معارف پیامبر اسلام(ص) انجام دهد.

پژوهشگران باید این عناوین را به آثار ماندگار تبدیل کنند

حاجی با تأکید بر ضرورت بهره گیری جامعه علمی از عناوین تدوین شده اظهار کرد: اگر این مجموعه در اختیار پژوهشگران قرار گیرد، می توان امیدوار بود که زمینه برای ورود شمار بیشتری از محققان به حوزه پیامبرشناسی فراهم شود و عناوین موجود از مرحله فهرست موضوعات عبور کرده و به پژوهش های علمی تبدیل شوند.

وی افزود: حرکت قلم های بیشتر در مسیر مطالعه شخصیت پیامبر اسلام(ص) می تواند به تولید آثار علمی متنوعی در زمینه زندگی، سیره، معارف و اندیشه های پیامبر اعظم(ص) منجر شود.

این نویسنده مجموعه پژوهشی معارف محمدی ادامه داد: تنوع موضوعات تدوین شده این امکان را فراهم می کند که پیامبر اسلام(ص) از منظرهای مختلف علوم اسلامی و انسانی مورد مطالعه قرار گیرد و هر رشته علمی بتواند سهمی در شناخت دقیق تر ابعاد شخصیت و رسالت آن حضرت داشته باشد.

حاجی تصریح کرد: ارزش این پروژه در آن است که تلاش شده برای پژوهشگران مسیرهای متنوعی برای ورود به مطالعات پیامبرشناسی ترسیم شود و موضوعاتی در اختیار آنان قرار گیرد که قابلیت تبدیل شدن به پایان نامه، رساله و دیگر آثار علمی را داشته باشد.

وی در پایان گفت: امید است این عناوین با استقبال پژوهشگران مواجه شود و بخشی از ظرفیت مغفول مطالعات علمی درباره پیامبر اسلام(ص) را فعال کند تا در نهایت، این موضوعات به صفحات علمی ماندگاری درباره شخصیت، سیره، معارف و اندیشه های پیامبر اعظم(ص) تبدیل شود.