تشدید تنش های تجاری بین چین و آمریکا در پی تحریم های ایران

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما ، به نقل از ژاپن تایمز، تهدید اِسکات بسِنت، وزیر خزانه داری آمریکا، برای به راه انداختن «روز سرنوشت ساز اقتصادی» علیه ایران، خطر قرار دادن آمریکا در مسیر رویارویی با چین، اصلی ترین شریک تجاری ایران، را به همراه دارد.

البته این امر تنها در صورتی رخ خواهد داد که بسنت واقعاً تهدیدی را که دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، پیش از این نیز مطرح کرده بود، عملی کند. بسیاری، به ویژه در مورد چین، درباره عملی شدن این تهدید تردید دارند، زیرا چین حدود 90 درصد نفت ایران را خریداری می کند و واشنگتن در تلاش است آتش بس تجاری شکننده خود را با پکن حفظ کند و از ضربه شدید اقتصادی جهانی جلوگیری کند.

بسنت روز دوشنبه وعده داد در حالی که ترامپ تلاش می کند به جنگ نامحبوب خود در خاورمیانه (غرب آسیا) پایان دهد، «یورش اقتصادی علیه ارتباطات مالی ایران در سراسر جهان» به راه بیندازد.

بسنت ده ها تحریم جدید علیه نهادها، افراد و کشتی ها اعلام کرد، اما محور اصلی نشست خبری مهم او، تهدید به اعمال تحریم های موسوم به ثانویه علیه شرکت ها و کشور هایی بود که همچنان با ایران تجارت می کنند.

چین با فاصله زیادی بزرگ ترین خریدار نفت ایران است و به عنوان یک حلقه ارتباطی حیاتی میان تهران و اقتصاد جهانی عمل می کند. این بدان معناست که هرگونه تلاش برای قطع واقعی جریان های درآمدی باقی مانده جمهوری اسلامی، بدون هدف قرار دادن شرکت های چینی، بسیار دشوار خواهد بود.

ترامپ پیش از این گفته بود آمریکا علیه هر کشور یا شرکتی که نفت ایران را خریداری کند، تحریم های ثانویه اعمال خواهد کرد، اما هرگز این تهدید را عملی نکرد. این اقدام نشان دهنده چرخش از تهدید به تشدید بیشتر نظامی به سمت تمرکز مجدد بر فشار اقتصادی است. کارزاری که چین را مستثنی کند، احتمالاً تأثیر قابل توجهی بر ایران نخواهد داشت، اما هدف قرار دادن شرکت های چینی می تواند واکنش تلافی جویانه پکن را به دنبال داشته باشد و احتمالاً آسیب بیشتری به اقتصاد جهانی وارد کند.

بخشی از این مسئله به این دلیل است که قرار دادن شرکت های چینی در فهرست سیاه می تواند زمینه ساز یک رویارویی اقتصادی جدید با پکن شود. انجام چنین اقدامی در شرایط کنونی، تنها چند هفته پیش از دیدار برنامه ریزی شده ترامپ و شی جین پینگ، رئیس جمهور چین، در ماه سپتامبر، روابط آمریکا و چین را دچار شکاف خواهد کرد. بسنت روز دوشنبه، در پاسخ مستقیم به پرسشی درباره اعمال اقدامات اقتصادی جدید علیه چین، گفت «هیچ کس خارج از دسترس تحریم های آمریکا نیست»، اما افزود که وی «دیپلماسی آرام» را ترجیح می دهد و گفت: «ما نامی را اعلام نخواهیم کرد.»

چین مدت هاست تأکید کرده که تحریم های یکجانبه آمریکا علیه ایران غیرقانونی هستند. اگرچه بخش دولتی چین تا حد زیادی برای محدود کردن پیامد های اقتصادی و حفظ دسترسی به نظام مالی آمریکا از محدودیت ها تبعیت کرده است، پکن به پالایشگاه های خصوصی موسوم به «تی پات» اجازه داده است با استفاده از راه های دور زدن تحریم ها، نفت خام ایران را وارد و فرآوری کنند. چین در ماه مه به شرکت های داخلی دستور داد از تحریم های آمریکا علیه پنج پالایشگاه تبعیت نکنند؛ در حالی که بزرگ ترین بانک های این کشور میان دستور پکن و خطر از دست دادن دسترسی به نظام مالی آمریکا گرفتار شدند.

لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، روز سه شنبه در نشست خبری معمول خود در پکن، نخستین واکنش رسمی چین به اقدامات اعلام شده از سوی واشنگتن را ارائه کرد و گفت پکن با تحریم های یکجانبه مخالف است و هشدار داد که این تحریم ها خطر تشدید درگیری ها را به همراه دارند. او گفت فوری ترین اقدام، کاهش تنش ها و بازگشت به مذاکرات است. لین در پاسخ به پرسشی درباره واکنش پکن به اقدامات آمریکا علیه ایران و تهدید های مطرح شده علیه شرکای تجاری چین، بار دیگر تأکید کرد : که چین برای حفاظت از خود اقدام خواهد کرد. او گفت: «همکاری چین با ایران همواره در چارچوب بین المللی انجام شده و نباید در آن مداخله یا اخلال ایجاد شود. چین از نزدیک تحولات مرتبط را زیر نظر دارد و تمام اقدامات لازم را برای حفاظت قاطعانه از منافع خود انجام خواهد داد.»

مایکل سوبولیک، پژوهشگر ارشد مؤسسه هادسون، گفت اگر آمریکا به طور معناداری چین را هدف قرار دهد، برای مثال با تحریم یک بانک چینی، پکن این اقدام را «نه تنها بی ثبات کننده و توهین آمیز، بلکه نقض» آتش بس تجاری ای خواهد دانست که پیش تر ترامپ و شی بر سر آن توافق کرده بودند. وی گفت این مسئله می تواند چین را به واکنش تلافی جویانه ای وادار کند که آسیب شدیدی به آمریکا وارد کند؛ از جمله اعمال محدودیت های بیشتر بر صادرات مواد معدنی حیاتی که برای تولید جهانی اهمیت دارند یا محدود کردن صادرات دارو های حیاتی به آمریکا.

در ابعادی گسترده تر، تلاش جدید بسنت برای اعمال تحریم ها خطر تشدید اختلال اقتصادی عظیمی را که جنگ علیه ایران ایجاد کرده است، به همراه دارد. این درگیری که آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه آغاز کردند، تاکنون در اقتصاد جهانی موج ایجاد کرده و با مختل کردن عرضه انرژی و حمل ونقل دریایی در تنگه هرمز، یکی از مهم ترین گلوگاه های تجاری جهان، پیامد هایی گسترده داشته است. ضربه اقتصادی ناشی از نفت و گاز در پی این تحولات، هزینه های حمل ونقل، کود و دیگر نهاده ها را افزایش داده، به تورم جهانی دامن زده و مصرف کنندگان و شرکت ها را در سراسر جهان تحت فشار قرار داده است. افزایش هزینه های حمل ونقل و بیمه نیز فشار بیشتری بر زنجیره های تأمین جهانی وارد کرده است.

بسنت خطرات حرکت بیش از حد سریع را پذیرفت و گفت دولت آمریکا ابتدا به کشور ها و شرکت ها فرصت خواهد داد روابط خود با ایران را قطع کنند و سپس مجازات هایی را اعمال خواهد کرد که می تواند در بازار های جهانی پیامد های گسترده ای داشته باشد. وی گفت: «ما به همه فرصت می دهیم تا رفتار نادرست خود را اصلاح کنند. چرا باید بخواهم نظام مالی جهانی را منفجر کنم؟»

دولت قبلی آمریکا به ریاست جو بایدن نیز پس از حمله روسیه به اوکراین در سال 2022 با چالشی مشابه مواجه شد و ائتلافی متشکل از بیش از 30 کشور تشکیل داد تا دارایی های روسیه را مسدود، بانک های این کشور را از نظام مالی جهانی قطع و دسترسی مسکو را به فناوری محدود کند.

این اقدامات هزینه هایی را به روسیه تحمیل کردند، اما نتوانستند اقتصاد این کشور را فلج کنند؛ اقتصاد روسیه با تغییر مسیر تجارت به سمت کشور هایی از جمله چین و هند خود را با شرایط وفق داد. در همین حال، اختلالات گسترده تر ناشی از جنگ موجب افزایش شدید قیمت انرژی و مواد غذایی شد و به ویژه به اقتصاد های در حال توسعه آسیب زد. تلاش های آمریکا برای محدود کردن درآمد های انرژی روسیه نیز باید با تحریم هایی که موجب افزایش قیمت انرژی و در نتیجه افزایش درآمد های روسیه می شدند، متوازن می شد؛ در نهایت کشور های غربی بر سر تعیین سقف قیمت به توافق رسیدند، اما این اقدام نیز نتوانست به جنگ پایان دهد.

ولی نصر، استاد دانشکده مطالعات پیشرفته بین المللی دانشگاه جانز هاپکینز و مشاور پیشین وزارت خارجه آمریکا، گفت: تحریم های ثانویه علیه کشور هایی که با تهران تجارت می کنند، دامنه درگیری را به شدت گسترش خواهد داد و نه تنها چین، بلکه هند، ترکیه و کشور های سراسر خلیج فارس را نیز با آسیب اقتصادی مواجه خواهد کرد. نصر گفت: «آمریکا اساساً در حال گسترش جنگ خود در خلیج فارس به یک جنگ بسیار بزرگ تر میان خود و دیگر بازیگران جهانی در سراسر جهان است.»