دین جامع، عقل و وحی را در هدایت انسان هم افزا می داند

سیدمحمود طباطبایی، عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی با تبیین دو رویکرد قرآن کریم، اظهار کرد: آیاتی همچون «وَ نَزَّلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ تِبْیَانًا لِکُلِّ شَیْءٍ» و «مَا فَرَّطْنَا فِی الْکِتَاب مِنْ شَیْءٍ» نشان می دهد که قرآن در منظومه هدایت الهی انسان را در مسیر سعادت رها نمی کند، همچنین آیه «لِیَقُومَ النَّاسُ بالْقِسْطِ» در سوره حدید، عدالت را از اهداف بعثت پیامبران معرفی می کند؛ بنابراین عدالت صرفاً مفهومی فردی نیست و با ساختارهای اجتماعی، اقتصادی، حقوقی و سیاسی ارتباط دارد و نمی توان مأموریت دین را به خلوت فردی انسان محدود کرد. طباطبایی با اشاره به سیره حضرت محمد(ص) و امام علی(ع) تصریح کرد: پیامبر(ص) افزون بر ابلاغ آموزه های اعتقادی و عبادی، جامعه اسلامی را سامان داد، به قضاوت پرداخت و در حوزه روابط اجتماعی و اقتصادی نقش داشت، در سیره امیرالمؤمنین(ع) نیز حضور دین در قضاوت، مدیریت سیاسی، مسائل اجتماعی و اداره جامعه به وضوح دیده می شود. این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه عقل در اندیشه اسلامی گفت: عقل در منظومه دینی، رقیب وحی نیست. در روایتی از امام کاظم(ع) عقل به عنوان حجت باطنی و پیامبران و امامان به عنوان حجت ظاهری معرفی شده اند؛ بنابراین عقل و وحی در صورت فهم صحیح، مکمل یکدیگر هستند. قرآن بارها انسان را به تفکر، تدبر و تعقل دعوت کرده است و در صورت مشاهده تعارض میان عقل، علم و آموزه های دینی باید در فهم خود از واقعیت، استدلال عقلی یا متن دینی بازنگری کنیم، نه اینکه میان عقل و وحی تقابل ذاتی برقرار بدانیم. طباطبایی با اشاره به نقش قاعده لطف در تبیین جامعیت دین بیان کرد: اگر سعادت و شقاوت انسان تنها به عبادات فردی وابسته نباشد و زندگی اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نیز در سرنوشت او اثرگذار باشد، حکمت الهی اقتضا می کند که انسان در این عرصه های مهم بدون چارچوب و راهنمایی رها نشود، البته این امر به معنای نفی نقش انسان در اداره امور نیست، زیرا دین ارزش هایی مانند عدالت، کرامت انسانی، حرمت ظلم و رعایت حقوق انسان ها را تبیین می کند، اما روش تحقق این ارزش ها با توجه به شرایط زمان و مکان می تواند متفاوت باشد. عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: تفکیک میان اصول ثابت و روش های متغیر یکی از الزامات فهم صحیح دین جامع است، برای نمونه عدالت و کرامت انسان از اصول پایدار هستند، اما سازوکارهای تحقق عدالت در حوزه هایی مانند اقتصاد، حکمرانی، آموزش و فناوری، متناسب با شرایط هر دوره تغییر می کند. موضوعاتی مانند اخلاق پزشکی، فناوری های نوین، اقتصاد دیجیتال، حقوق بین الملل و مسائل زیست فناورانه، نیازمند شناخت دقیق علمی و تخصصی هستند؛ با این حال بررسی این مسائل باید در چارچوب ارزش های اخلاقی و دینی نیز صورت گیرد. وی در پایان گفت: دین وظیفه تبیین اهداف کلان، ارزش های بنیادین و حدود اخلاقی و حقوقی را بر عهده دارد و عقل و تجربه نیز ابزار شناخت واقعیت ها و انتخاب راهکارهای مناسب هستند؛ بنابراین راه درست، نه دین حداقلی است که به حوزه خصوصی انسان محدود شود و نه برداشت افراطی از دین حداکثری که به تعطیلی عقل و تجربه بینجامد، بلکه باید به دین جامع همراه با عقلانیت توجه داشت. در این رویکرد وحی، عقل، فطرت، علم و تجربه هرکدام جایگاه خود را دارند و می توانند در کنار یکدیگر، انسان و جامعه را به سوی عدالت، کرامت، معنویت و حیات طیبه هدایت کنند. انتهای پیام